Η υπογραφή των νέων συμβάσεων έρευνας υδρογονανθράκων μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και της κοινοπραξίας Chevron – Helleniq Energy, με συμμετοχή μεγάλων διεθνών ομίλων όπως η ExxonMobil, δεν αφορά μόνο την έναρξη γεωλογικών ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου.
Αποτελεί, παράλληλα, μια εξέλιξη που αγγίζει ταυτόχρονα την οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις της χώρας.
Οι συμφωνίες εντάσσονται στο εθνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων και επεκτείνουν σημαντικά την έκταση των θαλάσσιων περιοχών υπό εξερεύνηση. Στην πράξη ανοίγουν έναν κύκλο επενδύσεων, ο οποίος θα εξελιχθεί σε βάθος δεκαετίας και, εφόσον επιβεβαιωθούν αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγή φυσικού αερίου μεταξύ 2032 και 2035.
Πέρα όμως από τη γεωλογική διάσταση, η σημασία των συμβάσεων βρίσκεται στο ότι επανατοποθετούν την Ελλάδα στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά νέες πηγές εφοδιασμού.
Τι προβλέπουν οι συμφωνίες και πώς θα εξελιχθούν οι έρευνες
Οι συμβάσεις έχουν διάρκεια επτά ετών και ακολουθούν μια σταδιακή λογική. Αναλυτικότερα, αρχικά πραγματοποιούνται εκτεταμένες σεισμικές καταγραφές για την αποτύπωση των γεωλογικών δομών, ακολουθούν πιο ακριβείς τρισδιάστατες έρευνες και στο τελικό στάδιο προχωρά η ερευνητική γεώτρηση.
Πρόκειται για το πιο κρίσιμο και ακριβό μέρος της διαδικασίας, καθώς μια γεώτρηση σε μεγάλα βάθη νερού μπορεί να κοστίσει έως και 100 εκατ. ευρώ.
Με τις νέες παραχωρήσεις η συνολική έκταση που βρίσκεται υπό εξερεύνηση σχεδόν διπλασιάζεται, ενώ η πρώτη γεώτρηση στο Ιόνιο αναμένεται τα επόμενα χρόνια. Εφόσον εντοπιστούν εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, θα ακολουθήσει η φάση ανάπτυξης και παραγωγής, η οποία μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες.
Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι επενδυτές υποχρεούνται σε συγκεκριμένες εργασίες και χρηματοδότηση, καθώς κάθε στάδιο συνοδεύεται από τραπεζικές εγγυήσεις που διασφαλίζουν την υλοποίηση του προγράμματος. Έτσι, το ρίσκο των ερευνών μεταφέρεται στον ανάδοχο και όχι στο κράτος.
Το οικονομικό όφελος σε επενδύσεις και δημόσια έσοδα
Η οικονομική διάσταση των συμφωνιών είναι διπλή με άμεσες επενδύσεις στην οικονομία και μελλοντικά έσοδα από πιθανή παραγωγή.
Σε πρώτη φάση, οι επενδύσεις σε σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις κινητοποιούν κεφάλαια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, με το συνολικό αποτύπωμα να μπορεί να προσεγγίσει το 1 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Η δραστηριότητα αυτή δημιουργεί ζήτηση για τεχνικές υπηρεσίες, λιμενικές υποδομές και εξειδικευμένο προσωπικό, επηρεάζοντας άμεσα την τοπική οικονομία.
Σε περίπτωση παραγωγής, το όφελος μετατρέπεται σε διαρκή δημόσια έσοδα, με το ελληνικό κράτος να λαμβάνει εταιρικό φόρο επί των κερδών, περιφερειακό φόρο που κατευθύνεται στις τοπικές κοινωνίες, δικαιώματα εκμετάλλευσης επί της παραγωγής και επιπλέον μπόνους υπογραφής και παραγωγής.
Συνολικά, το ποσοστό που μπορεί να καταλήγει στο Δημόσιο εκτιμάται περίπου στο 40% των καθαρών κερδών ενός κοιτάσματος.
Η σημασία αυτού του ποσοστού είναι ότι τα έσοδα δεν συνδέονται μόνο με την κερδοφορία της εταιρείας αλλά και με την ποσότητα παραγωγής, εξασφαλίζοντας σταθερή ροή πόρων σε βάθος χρόνου.
Από χώρα διέλευσης, πιθανός παραγωγός
Μέχρι σήμερα η Ελλάδα λειτουργούσε κυρίως ως ενεργειακός κόμβος μεταφοράς και αποθήκευσης φυσικού αερίου, με την προοπτική εγχώριας παραγωγής να αλλάζει τη φύση αυτού του ρόλου.
Ακόμη και μικρά κοιτάσματα μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από εισαγωγές και να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Σε ένα περιβάλλον όπου η ΕΕ επιδιώκει να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο, κάθε νέα πηγή εφοδιασμού αποκτά στρατηγική αξία.
Το φυσικό αέριο αντιμετωπίζεται επίσης ως «καύσιμο-γέφυρα» για την ενεργειακή μετάβαση, καθώς έχει χαμηλότερες εκπομπές σε σχέση με άλλα ορυκτά καύσιμα και μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.
Η -κρίσιμη- διάσταση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων
Η συμμετοχή αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών προσθέτει πολιτική βαρύτητα στις συμφωνίες, με την παρουσία της Chevron και της ExxonMobil στην ελληνική υφαλοκρηπίδα να μετατρέπει την ενεργειακή δραστηριότητα σε πεδίο συνεργασίας Ελλάδας – ΗΠΑ.
Η ενεργειακή συνεργασία δεν περιορίζεται στην εξερεύνηση κοιτασμάτων αλλά εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών για ενίσχυση της παρουσίας τους στην Ανατολική Μεσόγειο και για διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας της Ευρώπης με φυσικό αέριο.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή πολιτική συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική της θέση. Οι επενδύσεις μεγάλων αμερικανικών εταιρειών δημιουργούν ένα επιπλέον πλαίσιο σταθερότητας, καθώς τα ενεργειακά έργα αποκτούν και διπλωματική διάσταση.
Πώς είδε ο διεθνής Τύπος τη συμφωνία
Η υπογραφή των συμβάσεων προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στον διεθνή Τύπο. Αναλύσεις ευρωπαϊκών μέσων σημείωσαν ότι η εξέλιξη αποτελεί ένδειξη στενότερης ενεργειακής συνεργασίας Αθήνας και Ουάσινγκτον και μέρος της ευρύτερης προσπάθειας της Ευρώπης να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας φυσικού αερίου.
Παράλληλα, η Ελλάδα παρουσιάστηκε ως ανερχόμενος επενδυτικός προορισμός στον τομέα της ενέργειας, με τη Μεσόγειο να επανέρχεται στο επίκεντρο της διεθνούς ενεργειακής πολιτικής. Η προοπτική ερευνών σε περιοχές νότια της Κρήτης συνδέθηκε με τη γενικότερη αναδιάταξη της ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής μετά την ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη χώρα μας
Οι συμφωνίες μπορεί να μην εγγυώνται την ανακάλυψη κοιτασμάτων, δημιουργούν όμως ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα αποκτά τρία πιθανά οφέλη ταυτόχρονα.
Η Ελλάδα είναι μπροστά σε μια σημαντική ευκαιρία
Σε οικονομικό επίπεδο προσελκύει επενδύσεις και διαμορφώνει μελλοντικές πηγές εσόδων, σε ενεργειακό επίπεδο ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού και τη θέση της στην ευρωπαϊκή αγορά και σε γεωπολιτικό επίπεδο εμβαθύνει τη συνεργασία με τις ΗΠΑ και ενισχύει το στρατηγικό της αποτύπωμα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πραγματική αξία των συμφωνιών βρίσκεται στο ότι μετατρέπουν μια πιθανότητα, δηλαδή την ύπαρξη κοιτασμάτων, σε διαδικασία με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και επενδυτική δέσμευση.
Αν τα κοιτάσματα επιβεβαιωθούν, η χώρα μας δεν θα αλλάξει μόνο ενεργειακό ρόλο, αλλά και οικονομική και γεωπολιτική θέση στην περιοχή, αναβαθμίζοντας τόσο τον ρόλο της, όσο και το επίπεδο ασφάλειάς της.
