Να που μάθαμε και τα Στενά του Ορμούζ, όπου η γεωγραφία μετατρέπεται σε τιμή πετρελαίου, ασφάλιστρα, πολιτική ένταση και στρατιωτικές αποφάσεις!
Λίγα χιλιόμετρα πιο μέσα, βρίσκεται μια μικρή βραχώδης λωρίδα γης, η νήσος Χαργκ, που συγκεντρώνει πάνω της ένα βάρος δυσανάλογο με το μέγεθός της. Εκεί φορτώνεται περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Και από εκεί ξεκινά η ενέργεια, που κινεί τον κόσμο.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν επιτρέπουν λάθη
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ανοιχτή θάλασσα. Είναι ένα πέρασμα με περιορισμούς. Στο στενότερο σημείο τους φτάνουν μόλις τα 21 ναυτικά μίλια, ενώ η ναυσιπλοΐα περιορίζεται σε δύο λωρίδες περίπου δύο μιλίων, μία για κάθε κατεύθυνση. Από τη μία πλευρά οι ακτές του Ιράν, από την άλλη η χερσόνησος Μουσαντάμ στο Ομάν. Από αυτό το πέρασμα περνά περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου ενέργειας και αντίστοιχο ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου. Με απλά λόγια, ένα στα τέσσερα φορτία που κινούνται διεθνώς από την περιοχή περνά από εκεί. Δεν υπάρχει εναλλακτική διαδρομή που να μπορεί να το αντικαταστήσει άμεσα. Γι’ αυτό και κάθε φορά που η περιοχή μπαίνει σε ένταση, παγκόσμια, οι τιμές τρελαίνονται, πριν καλά – καλά υπάρξει πραγματική διακοπή, χωρίς να περιμένουν να κλείσει το πέρασμα, μόνο με την πιθανότητα!
Η νήσος Χαργκ είναι το κέντρο των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου
Η νήσος Χαργκ απέχει μόλις 24 χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιράν. Δεν είναι τουριστικός προορισμός, ούτε στρατιωτική βάση με τη στερεοτυπική έννοια. Είναι ενεργειακή υποδομή. Εκεί καταλήγουν αγωγοί, εκεί φορτώνουν τα δεξαμενόπλοια, εκεί ξεκινά το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας. Περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών περνά από το νησί. Αυτό σημαίνει ότι αν σταματήσει η λειτουργία του, η οικονομική ροή του Ιράν διακόπτεται σχεδόν ακαριαία. Γι’ αυτό και θεωρείται στρατηγικός στόχος πρώτης γραμμής. Η πρόσφατη στρατιωτική πίεση στην περιοχή το επιβεβαίωσε. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι πραγματοποιήθηκε μια από τις ισχυρότερες επιδρομές στην περιοχή, επιλέγοντας ωστόσο να μην πλήξει τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Η φράση του ήταν σαφής και υπολογισμένη: “Έχω επιλέξει να μην καταστρέψω τις πετρελαϊκές υποδομές στο νησί”. Η απειλή έμεινε εκεί, ως επιλογή που μπορεί να ενεργοποιηθεί.
Όταν σταματούν τα πλοία, ανεβαίνουν οι τιμές
Τις τελευταίες εβδομάδες, περισσότερα από 1.000 φορτηγά πλοία, κυρίως δεξαμενόπλοια, έχουν εμποδιστεί να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη προχώρησε σε κινήσεις που περιλαμβάνουν επιθέσεις σε πλοία και, σύμφωνα με αναφορές, τοποθέτηση ναρκών στη θαλάσσια οδό. Οι ναυτικές νάρκες δεν λειτουργούν μόνο ως όπλο, αλλά και ως φόβος. Ακόμη και η πιθανότητα ύπαρξής τους αυξάνει τα ασφάλιστρα, καθυστερεί τις μεταφορές και αποτρέπει δρομολόγια. Οι ασφαλιστικές εταιρείες συνεχίζουν να καλύπτουν τα φορτία, αλλά με υψηλότερο κόστος. Οι ναυτιλιακές εταιρείες αναπροσαρμόζουν τα σχέδιά τους. Και οι τιμές της ενέργειας αντιδρούν άμεσα. Όχι επειδή σταμάτησε πλήρως η ροή, αλλά επειδή έγινε αβέβαιη.
Τι μπορεί να κάνει και τι όχι ο στρατός στα Στενά
Η ιδέα να συνοδεύονται τα πλοία με πολεμικά δεν είναι καινούρια. Έχει ξαναγίνει. Το 1987, στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, οι Ηνωμένες Πολιτείες έβαζαν τα δεξαμενόπλοια σε νηοπομπές για να περνούν με μεγαλύτερη ασφάλεια. Άρα υπάρχει εμπειρία. Σήμερα όμως τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Το Ιράν δεν έχει μόνο μεγάλα πολεμικά πλοία. Μπορεί να χρησιμοποιήσει μικρά σκάφη, να ρίξει νάρκες χωρίς να γίνει εύκολα αντιληπτό και να δημιουργήσει πρόβλημα χωρίς να ανοίξει κανονική σύγκρουση. Υπάρχουν και πιο σύγχρονες νάρκες που ενεργοποιούνται χωρίς να τις αγγίξει πλοίο, κάτι που κάνει το πέρασμα ακόμα πιο επικίνδυνο. Και δεν είναι μόνο αυτό. Τα drones έχουν αλλάξει εντελώς την εικόνα. Είναι φθηνά, πετούν χαμηλά και μπορούν να χτυπήσουν ή απλώς να τρομάξουν τα πληρώματα. Δεν χρειάζεται μεγάλη επίθεση για να μπλοκάρει η κίνηση. Αρκεί να υπάρχει ο φόβος. Διαδόθηκε ότι περίπου 2.000 Αμερικανοί πεζοναύτες βρίσκονται στην περιοχή, αλλά δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση. Το ίδιο και με τα σχέδια συνοδείας πλοίων, που συζητιούνται αλλά δεν έχουν προχωρήσει. Το Πεντάγωνο δείχνει προσεκτικό, γιατί στην πράξη δεν είναι εύκολο να ελεγχθεί ένα τόσο στενό και τόσο φορτωμένο πέρασμα. Ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι το είπε χωρίς περιστροφές: «Δεν είχαν κανένα σχέδιο». Και αυτό περιγράφει την κατάσταση. Όχι γιατί δεν υπάρχουν στρατοί, αλλά γιατί το σημείο είναι τόσο δύσκολο που καμία λύση δεν είναι απλή.
Πώς το πετρέλαιο της περιοχής επηρεάζει τις εξελίξεις
Το Ιράν δεν μπορεί να ελέγξει τι θα γίνει συνολικά στην παγκόσμια αγορά, αλλά μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις τιμές. Όταν απειλεί ότι θα κλείσει τα Στενά του Ορμούζ ή όταν δυσκολεύει τη διέλευση πλοίων, το κόστος ανεβαίνει σχεδόν αυτόματα. Από την άλλη, μια επίθεση στη νήσο Χαργκ θα είχε συνέπειες που δεν θα περιορίζονταν στο Ιράν. Από εκεί περνά περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, αλλά η διακοπή θα επηρέαζε και όσους βασίζονται σε αυτές τις ροές. Γι’ αυτό και το νησί αντιμετωπίζεται περισσότερο ως στόχος που υπάρχει στο τραπέζι παρά ως κάτι που μπορεί εύκολα να χτυπηθεί. Η κατάσταση κρατιέται σε ένα εύθραυστο σημείο. Όλοι γνωρίζουν μέχρι πού μπορούν να φτάσουν και τι θα κοστίσει μια κίνηση παραπάνω.
Και τελικά, ένα πέρασμα μόλις 21 ναυτικών μιλίων και ένα μικρό νησί καθορίζουν αποφάσεις που επηρεάζουν τον κόσμο όλο.
