Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή κατανάλωση περιεχομένου κυριαρχεί σχεδόν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, το βιβλίο στην Ελλάδα εξακολουθεί να έχει έντονα… άρωμα χαρτιού.
Παρά τις προβλέψεις που εδώ και χρόνια μιλούν για σταδιακή υποχώρηση του έντυπου βιβλίου υπέρ των e-books και των audiobooks, η ελληνική αγορά δείχνει να ακολουθεί έναν διαφορετικό δρόμο.
Τα στοιχεία της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής επιβεβαιώνουν ότι το φυσικό βιβλίο όχι μόνο διατηρεί την κυριαρχία του, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πολιτιστικό προϊόν, βαθιά συνδεδεμένο με τη συνήθεια, την αισθητική και τον τρόπο ζωής των αναγνωστών.
Η εικόνα της αγοράς είναι αποκαλυπτική, καθώς, από τα 12.588 βιβλία που εκδόθηκαν και κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα το 2024, το 94,6% ήταν έντυπα.
Πρόκειται για ένα ποσοστό που αποτυπώνει ξεκάθαρα ότι η ελληνική εκδοτική βιομηχανία παραμένει έντονα εντυποκεντρική, σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
Στον αντίποδα, την ίδια στιγμή, τα e-books αντιστοιχούν περίπου στο 7% της παραγωγής, ενώ οι πωλήσεις τους εκτιμάται ότι δεν ξεπερνούν το 1% της συνολικής αγοράς βιβλίου.
Η ιδιαίτερη σχέση των Ελλήνων με το φυσικό βιβλίο
Η κυριαρχία του έντυπου βιβλίου στην Ελλάδα δεν είναι τυχαία, καθώς συνδέεται με μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από την ανάγνωση.
Το βιβλίο για τον Έλληνα αναγνώστη δεν αποτελεί απλώς ένα μέσο πρόσβασης σε πληροφορία ή ψυχαγωγία, αλλά είναι κομμάτι μιας εμπειρίας, και πολλές φορές στοιχείο προσωπικής ταυτότητας.
Η αισθητική του εξωφύλλου, η ποιότητα του χαρτιού, η μυρωδιά της εκτύπωσης, η παρουσία του βιβλίου στη βιβλιοθήκη του σπιτιού εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη αξία για το κοινό.
Αυτό φαίνεται και από τη λεγόμενη «βιβλιοποικιλομορφία» που χαρακτηρίζει την ελληνική αγορά. Η παραγωγή δεν περιορίζεται μόνο σε διαφορετικά θεματικά πεδία, αλλά επενδύει ιδιαίτερα στην εικόνα και στην ποιότητα του φυσικού βιβλίου.
Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι, είτε μικροί είτε μεγαλύτεροι, συνεχίζουν να δίνουν μεγάλη σημασία στην επιμέλεια, στην εικονογράφηση και στη συνολική εμπειρία ανάγνωσης, ενισχύοντας έτσι τη σχέση του κοινού με το έντυπο προϊόν.
Λογοτεχνία, παιδικά βιβλία και νέες τάσεις
Η λογοτεχνία παραμένει η «καρδιά» της αγοράς, καθώς το 2024 εκδόθηκαν 4.133 λογοτεχνικά βιβλία, ενώ συνολικά τα fiction βιβλία αποτέλεσαν το 52% της βιβλιοπαραγωγής. Παράλληλα, ιδιαίτερα ισχυρή είναι η παρουσία των παιδικών και εφηβικών βιβλίων, με 2.769 τίτλους, αλλά και των ακαδημαϊκών και επιστημονικών εκδόσεων, που ξεπέρασαν τις 2.800.
Την ίδια στιγμή, αναπτύσσονται δυναμικά και ειδικές κατηγορίες, όπως οι βιογραφίες και οι αυτοβιογραφίες, οι οποίες γνωρίζουν σημαντική άνθιση τα τελευταία χρόνια.
Το ενδιαφέρον του κοινού για προσωπικές ιστορίες ανθρώπων από τον χώρο του αθλητισμού, του πολιτισμού, της μουσικής και του κινηματογράφου ενισχύει αυτή την τάση, ενώ αξιοσημείωτη είναι και η ανάπτυξη των graphic novels και των κόμικς, που φέρνουν τη λογοτεχνία πιο κοντά σε νεότερα κοινά.
Οι μεταφράσεις και η εξωστρέφεια της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής
Η ελληνική αγορά παραμένει ιδιαίτερα ανοιχτή στις μεταφράσεις, ενώ περίπου το 32% των βιβλίων που εκδόθηκαν το 2024 ήταν μεταφρασμένοι τίτλοι, κυρίως από τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά και τα γερμανικά.
Η έντονη παρουσία ξένης λογοτεχνίας αποδεικνύει ότι το ελληνικό αναγνωστικό κοινό συνεχίζει να έχει ισχυρή επαφή με τις διεθνείς τάσεις και τους μεγάλους συγγραφείς του εξωτερικού.
Την ίδια ώρα, ενισχύεται και η εξωστρέφεια της ελληνικής παραγωγής μέσω του προγράμματος GreekLit, το οποίο χρηματοδοτεί μεταφράσεις ελληνικών βιβλίων σε ξένες γλώσσες.
Την περίοδο 2022-2024 περισσότερα από 50 ελληνικά βιβλία μεταφράστηκαν σε 20 γλώσσες και κυκλοφόρησαν σε ισάριθμες αγορές, ανοίγοντας νέους δρόμους για τους Έλληνες δημιουργούς και τους εκδότες.
Τι συμβαίνει με audiobooks και e-books
Τα τελευταία χρόνια, τα audiobooks προσπαθούν να διεκδικήσουν μερίδιο από μια αγορά που βρίσκεται σε φάση δημιουργίας, με δύο παίκτες να πρωταγωνιστούν σε αυτήν, το Bookvoice και το JukeBooks.
Το Bookvoice επένδυσε στην ιδέα της αφήγησης βιβλίων από γνωστούς Έλληνες καλλιτέχνες, δημιουργώντας μια εμπειρία που συνδυάζει τη λογοτεχνία με τη θεατρική αφήγηση. Από την άλλη πλευρά, το JukeBooks, με την υπογραφή του ομίλου ANT1, επιχείρησε να μετατρέψει το audiobook σε καθημερινή συνήθεια, δίνοντας τη δυνατότητα στους χρήστες να «διαβάζουν» ενώ οδηγούν, γυμνάζονται ή μετακινούνται.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η παραγωγή audiobooks παρουσιάζουν ανάπτυξη χρόνο με τον χρόνο, όμως δε μπορούν να ανταγωνιστούν το φυσικό προϊόν.
Πάντως, από μόλις 15 τίτλους το 2020, η αγορά έφτασε στους 534 τίτλους το 2022, ενώ την περίοδο 2021-2024 κυκλοφόρησαν συνολικά περίπου 1.600 audiobooks από περισσότερους από 30 εκδότες και παραγωγούς περιεχομένου.
Aκόμα, τo 2024 στην Ελλάδα κυκλοφόρησαν 946 e-books πρώτης έκδοσης, με την παραγωγή των e-books να φτάνει στο 7% και οι πωλήσεις τους να περιορίζονται στο 1%.
Γιατί οι ψηφιακές μορφές δεν έχουν ακόμη κυριαρχήσει
Τα στοιχεία μαρτυρούν ότι η ψηφιακή αγορά βιβλίου στην Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, κι αυτό συμβαίνει για πολλούς λόγους.
Πρώτον, η ανάγνωση βιβλίου αποτελεί για πολλούς μια συνειδητή διαδικασία αποσύνδεσης από τις οθόνες. Σε μια εποχή συνεχούς ψηφιακής υπερφόρτωσης, το έντυπο βιβλίο λειτουργεί σχεδόν ως «καταφύγιο» ηρεμίας και συγκέντρωσης. Κάπως έτσι, η φυσική επαφή με το βιβλίο παραμένει αναντικατάστατη για ένα μεγάλο μέρος του κοινού.
Δεύτερον, οι Έλληνες αναγνώστες δεν έχουν ακόμη εξοικειωθεί πλήρως με την κουλτούρα του audiobook. Η ακρόαση ενός βιβλίου απαιτεί διαφορετικό τρόπο πρόσληψης της αφήγησης και διαφορετικές συνήθειες.
Σε αντίθεση με αγορές όπως οι ΗΠΑ ή η Βόρεια Ευρώπη, όπου οι μεγάλες μετακινήσεις με αυτοκίνητο ευνόησαν την ανάπτυξη των audiobooks, στην Ελλάδα η συνήθεια αυτή δεν έχει ακόμη εδραιωθεί μαζικά.
Επιπλέον, οι διαφορές τιμών ανάμεσα στο έντυπο και το ψηφιακό βιβλίο, όταν μιλάμε για αγορά, συχνά δεν είναι τόσο μεγάλες ώστε να λειτουργούν ως ισχυρό κίνητρο μετάβασης.
Πολλοί αναγνώστες προτιμούν να πληρώσουν λίγα ευρώ περισσότερα και να αποκτήσουν το φυσικό αντίτυπο, το οποίο αισθάνονται ότι έχει μεγαλύτερη αξία και διάρκεια στον χρόνο.
Οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες της επόμενης ημέρας
Σημαντικό ρόλο στην κατάσταση που έχει διαμορφωθεί διαδραματίζει και η δομή της ίδιας της ελληνικής αγοράς.
Με περίπου 800 εκδοτικούς οίκους, η Ελλάδα διαθέτει ένα πολυδιάσπαρτο και πολυσυλλεκτικό εκδοτικό τοπίο, χωρίς έντονες συγχωνεύσεις και χωρίς την κυριαρχία λίγων κολοσσών, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες.
Αυτό διατηρεί μια πιο «παραδοσιακή» σχέση με το βιβλίο και ενισχύει τη φυσική παρουσία του στις βιβλιοθήκες και στα βιβλιοπωλεία.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η ψηφιακή αγορά δεν έχει προοπτικές. Αντιθέτως, η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, η αυξανόμενη χρήση συνδρομητικών υπηρεσιών και η εξοικείωση των νεότερων ηλικιών με τις ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργούν σταδιακά νέα δεδομένα.
Για να μπορέσουν, όμως, τα e-books και τα audiobooks να αποκτήσουν μεγαλύτερη διείσδυση, απαιτούνται συγκεκριμένες κινήσεις.
Η μείωση των τιμών θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο, όπως και η δημιουργία πιο ευέλικτων συνδρομητικών μοντέλων, ενώ, παράλληλα, χρειάζεται μεγαλύτερη εξοικείωση του κοινού με τις ψηφιακές μορφές ανάγνωσης.
Το βιβλίο ως εμπειρία και τρόπος ζωής
Η ελληνική αγορά βιβλίου βρίσκεται σε μια ενδιαφέρουσα μεταβατική περίοδο, με την ψηφιακή ανάγνωση να αναπτύσσεται, αλλά το έντυπο βιβλίο, σε κάθε περίπτωση, να εξακολουθεί να έχει ισχυρές ρίζες.
Και αυτό, στο τέλος της ημέρας, δεν μαρτυρά τόσο την καθυστέρηση στην υιοθέτηση μιας νέας -ηλεκτρονικής- συνήθειας, αλλά απόδειξη ότι στην Ελλάδα το βιβλίο παραμένει κάτι περισσότερο από ένα απλό προϊόν περιεχομένου.
Το φυσικό προϊόν παραμένει ο «βασιλιάς»
Παραμένει εμπειρία, παραμένει φορέας πολιτισμoύ και, φυσικά, τρόπος ζωής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ψηφιακές προσπάθειες είναι καταδικασμένες.
Σε κάθε περίπτωση όμως, τουλάχιστον σήμερα, η κυριαρχία του φυσικού προϊόντος δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
