Μέχρι πρόσφατα η αγορά βασιζόταν σε έναν απλό κανόνα. Τα πάντα γύρω μας έπρεπε να δείχνουν αψεγάδιαστα και έτοιμα να αντικατασταθούν με το επόμενο μοντέλο. Από τα έπιπλα και τα ρούχα μέχρι τις ηλεκτρονικές συσκευές και τα αντικείμενα της κουζίνας, η ταχύτητα με την οποία ανανεώναμε τον χώρο μας διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό και το γούστο μας.
Προτιμούσαμε την εύκολη αγορά ενός νέου προϊόντος από τη συντήρηση αυτού που ήδη είχαμε. Αν κάτι έχανε το αρχικό του χρώμα ή παρουσίαζε μια μικρή αλλοίωση, θεωρούνταν προβληματικό. Ήταν μια αφορμή για να πάρουμε το επόμενο, με αποτέλεσμα να ζούμε σε χώρους όπου τίποτα δεν προλάβαινε να παλιώσει ουσιαστικά στα χέρια μας.
Η εποχή αυτή της υπερκατανάλωσης αρχίζει σιγά – σιγά να υποτονεί και μπορεί να το διαπιστώσει κανείς σε διάφορους τομείς τόσο της καθημερινότητάς μας όσο και στις τάσεις που διαμορφώνονται. Στο design, στη μόδα αλλά και στις απλές καθημερινές επιλογές, ο κόσμος αρχίζει να εκτιμά τα υλικά που αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου. Ένα δερμάτινο σακίδιο που σκουραίνει από την χρήση, ένα ξύλινο τραπέζι με τις μικρές φθορές του, ένα αναλογικό ρολόι ή ένα χειροποίητο κεραμικό αντικείμενο αποτελούν αποδείξεις ζωής και στιγμών. Κι επιστρέφουν στη σύγχρονη αισθητική ακριβώς επειδή αποπνέουν μια αίσθηση αυθεντικότητας.
Αυτές τις αλλαγές δεν μπορείς να τις χαρακτηρίσεις στιγμιαίες εξάρσεις νοσταλγίας, ούτε απλή προτίμηση vintage αντικειμένων. Συνδέεται περισσότερο με μια γενικότερη κούραση απέναντι στα προϊόντα σύντομης χρήσης. Όλα γύρω μας αλλάζουν γρήγορα και ψάχνουμε να βρούμε τις σταθερές μας. Ως καταναλωτές αποζητούμε μια πιο ουσιαστική σχέση με τα αντικείμενά μας, κάτι που να έχει τη δική του ταυτότητα και να μη θυμίζει τη μαζική παραγωγή που συναντά κανείς παντού.
Του λόγου το αληθές, επαληθεύεται από τα στοιχεία της παγκόσμιας αγοράς. Οι πρόσφατες αναλύσεις της Euromonitor International δείχνουν ότι το ενδιαφέρον κατευθύνεται περισσότερο σε πιο συνειδητές επιλογές. Ο κόσμος αναζητά προϊόντα χρηστικά, ποιοτικά και κυρίως ανθεκτικά. Επίσης, οι έρευνες της Deloitte για τις καταναλωτικές συνήθειες καταγράφουν ότι η χαμηλή τιμή δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο. Οι αγοραστές εξετάζουν αν ένα προϊόν θα παραμείνει χρήσιμο για καιρό και αν υπάρχει η δυνατότητα να επισκευαστεί σε περίπτωση βλάβης.
Το σκέλος της επισκευής ενισχύεται και από τις πολιτικές κατευθύνσεις που υιοθετούνται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να κάνει την επισκευή πιο εύκολη και πιο προσβάσιμη για τους καταναλωτές, προωθώντας κανόνες που υποχρεώνουν τις εταιρείες να διαθέτουν ανταλλακτικά και τεχνική υποστήριξη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα
Πέρα από την χρηστική και οικονομική διάσταση, τίθεται και ο παράγοντας «συναίσθημα». Υπάρχει μάλιστα και ένας όρος στο design για αυτό. Η “συναισθηματική ανθεκτικότητα”, δηλαδή η ικανότητα ενός αντικειμένου να αποκτά μεγαλύτερη αξία για τον άνθρωπο που το χρησιμοποιεί όσο περνούν τα χρόνια. Ένα καλό δερμάτινο μπουφάν που παίρνει τη φόρμα του σώματος ή ένα μηχανικό ρολόι που περνά από γενιά σε γενιά παύουν να είναι απλά εμπορεύματα. Γίνονται κομμάτι της προσωπικής διαδρομής του καθενός, κάτι που ένα αντικείμενο μαζικής παραγωγής δύσκολα μπορεί να πετύχει.
Γι’ αυτό βλέπουμε όλο και περισσότερο κόσμο να στρέφεται προς μικρούς δημιουργούς και χειροποίητα αντικείμενα. Όταν πολλά προϊόντα μοιάζουν μεταξύ τους, αρκετοί αναζητούν πράγματα που δείχνουν ότι φτιάχτηκαν από ανθρώπινο χέρι και έχουν τη δική τους ιστορία. Ένα κεραμικό που δεν είναι απόλυτα συμμετρικό ή ένα αντικείμενο φτιαγμένο με παραδοσιακές τεχνικές ξεχωρίζουν ακριβώς επειδή δεν μοιάζουν απρόσωπα ή μαζικά.
Αυτή η νοοτροπία αρχίζει να αλλάζει και τον τρόπο που διαμορφώνονται οι εσωτερικοί χώροι. Αρκετές φορές, βλέπαμε σε περιοδικά να επικρατεί η αυστηρά μινιμαλιστική αισθητική, με τέλειους χώρους, αλλά τους έλειπε αυτό το «κάτι» που θα τους έκανε ξεχωριστούς. Πιθανά γι’ αυτό σήμερα εντάσσονται πιο συχνά στην διακόσμηση υλικά από φυσικό ξύλο, πέτρα ή τα vintage έπιπλα που αποδίδουν την αίσθηση της «ζεστασιάς» και, γιατί όχι, τον χαρακτήρα των ανθρώπων που τα επέλεξε.
Φυσικά, δεν μένει ανεπηρέαστη και η μόδα. Από τα ρούχα χαμηλού κόστους και της γρήγορης κατανάλωσης, αρκετοί στρέφονται σε λιγότερες και πιο ποιοτικές αγορές. Το ζητούμενο είναι η διάρκεια χρήσης. Ειδικά οι νέοι άνθρωποι εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί και φειδωλοί στη διαρκή αντικατάσταση της γκαρνταρόμπας τους.
Η αλλαγή αυτή μάλλον λέει κάτι ευρύτερο για την εποχή μας. Όσο η καθημερινότητα γίνεται πιο ψηφιακή και πιο γρήγορη, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν πράγματα που δεν δείχνουν τέλεια. Αντικείμενα που φθείρονται φυσικά, κρατούν τα σημάδια της χρήσης και αλλάζουν με τον χρόνο. Ίσως τελικά αυτή η μικρή ατέλεια να κάνει τα πράγματα να φαίνονται στα μάτια μας πιο αληθινά και πιο ανθρώπινα.
