Παρότι σχεδόν κάθε πληροφορία της καθημερινότητας μπορεί πλέον να αποθηκευτεί ψηφιακά, ο εκτυπωτής δεν έχει εξαφανιστεί από τα σπίτια και τα γραφεία. Εισιτήρια, φωτογραφίες, συμβόλαια και λίστες εξακολουθούν να τυπώνονται, ακόμη και από ανθρώπους που περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους μπροστά σε οθόνες. Οι φωτογραφίες αποθηκεύονται στο cloud, τα εισιτήρια βρίσκονται σε εφαρμογές κινητών τηλεφώνων, τα συμβόλαια υπογράφονται ηλεκτρονικά και οι λίστες αγορών συγχρονίζονται αυτόματα μεταξύ διαφορετικών συσκευών. Κι όμως, το χαρτί εξακολουθεί να έχει μια θέση στην καθημερινότητα.
Θεωρητικά, η ανάγκη για εκτύπωση θα έπρεπε να έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Κι όμως, δεν συνέβη. Παρά την τεχνολογική πρόοδο, υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να τυπώνουν. Όχι επειδή δεν εμπιστεύονται την τεχνολογία ή επειδή δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στις ψηφιακές υπηρεσίες. Αντίθετα, συχνά πρόκειται για ανθρώπους που χρησιμοποιούν καθημερινά το cloud, τις εφαρμογές και τις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Το ενδιαφέρον είναι ότι επιλέγουν το χαρτί ακριβώς στις περιπτώσεις που θεωρούν πιο σημαντικές.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα ταξίδια. Οι αεροπορικές εταιρείες, τα ξενοδοχεία και οι σιδηροδρομικοί οργανισμοί έχουν επενδύσει εδώ και χρόνια στα ψηφιακά εισιτήρια. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί ταξιδιώτες εξακολουθούν να εκτυπώνουν την κάρτα επιβίβασης, την κράτηση του ξενοδοχείου ή το πρόγραμμα του ταξιδιού τους. Η εκτύπωση λειτουργεί ως ένα είδος εφεδρικού σχεδίου. Μια άδεια μπαταρία, μια βλάβη δικτύου ή ένα πρόβλημα σε μια εφαρμογή είναι αρκετά για να υπενθυμίσουν ότι η ψηφιακή ευκολία εξαρτάται από μια αλυσίδα τεχνολογικών παραγόντων που δεν ελέγχουμε πάντα. Η εκτύπωση δεν λειτουργεί μόνο ως αντίγραφο ασφαλείας. Για πολλούς ταξιδιώτες αποτελεί και έναν τρόπο να αισθάνονται ότι έχουν τον έλεγχο μιας διαδικασίας που εξαρτάται από εφαρμογές, δίκτυα και ψηφιακές πλατφόρμες.
Το ίδιο συμβαίνει και με έγγραφα που συνδέονται με σημαντικές αποφάσεις ή υποχρεώσεις. Συμβόλαια, ασφαλιστήρια, πιστοποιητικά ή ιατρικές εξετάσεις μπορεί να είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά, όμως πολλοί εξακολουθούν να διατηρούν ένα έντυπο αντίγραφο. Σε έναν κόσμο όπου τα δεδομένα βρίσκονται διασκορπισμένα σε λογαριασμούς, πλατφόρμες και ηλεκτρονικούς φακέλους, το χαρτί προσφέρει μια διαφορετική αίσθηση ελέγχου. Το έγγραφο βρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο, χωρίς κωδικούς πρόσβασης, αναζητήσεις ή συνδέσεις στο διαδίκτυο.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η σχέση μας με τις φωτογραφίες. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία δεν είχαν παραχθεί τόσες πολλές εικόνες. Κάθε μέρα ανεβαίνουν εκατομμύρια φωτογραφίες σε κοινωνικά δίκτυα και υπηρεσίες αποθήκευσης. Ωστόσο, οι εικόνες που έχουν τη μεγαλύτερη συναισθηματική αξία εξακολουθούν συχνά να τυπώνονται. Ένα άλμπουμ γάμου, μια οικογενειακή φωτογραφία σε κορνίζα ή ένα λεύκωμα από ένα ταξίδι καταλαμβάνουν φυσικό χώρο και γίνονται μέρος της καθημερινότητας. Μια κορνίζα στο σαλόνι ή ένα φωτογραφικό λεύκωμα δεν ανταγωνίζονται τις ψηφιακές βιβλιοθήκες σε όγκο. Ανταγωνίζονται όμως σε ορατότητα. Βρίσκονται συνεχώς μπροστά μας, ενώ χιλιάδες εικόνες παραμένουν ξεχασμένες σε φακέλους του cloud.
Η διαφορά δεν αφορά μόνο τη νοσταλγία. Οι ερευνητές που μελετούν τη μνήμη και τη συμπεριφορά των χρηστών έχουν παρατηρήσει ότι τα φυσικά αντικείμενα δημιουργούν διαφορετική σχέση με την ανάμνηση. Μια φωτογραφία που βρίσκεται πάνω σε ένα γραφείο ή σε έναν τοίχο συναντά το βλέμμα μας καθημερινά. Δεν χρειάζεται να την αναζητήσουμε μέσα σε έναν φάκελο ή μια εφαρμογή. Η παρουσία της είναι συνεχής και αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο διατηρούμε ζωντανές ορισμένες στιγμές.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στις λίστες, στις σημειώσεις και στα κείμενα που θέλουμε να διαβάσουμε με προσοχή. Παρότι υπάρχουν αμέτρητες εφαρμογές οργάνωσης, πολλοί εξακολουθούν να τυπώνουν άρθρα, να κρατούν χειρόγραφες σημειώσεις ή να γράφουν λίστες εργασιών σε ένα φύλλο χαρτί. Η εξήγηση βρίσκεται εν μέρει στο γεγονός ότι το χαρτί αποτελεί έναν χώρο χωρίς ειδοποιήσεις, αναδυόμενα παράθυρα και ατελείωτες εναλλαγές μεταξύ εφαρμογών. Η προσοχή συγκεντρώνεται σε ένα μόνο αντικείμενο.
Ίσως τελικά το ζήτημα δεν είναι ότι συνεχίζουμε να τυπώνουμε ορισμένα πράγματα. Είναι ποια πράγματα επιλέγουμε να τυπώνουμε. Συνήθως πρόκειται για όσα έχουν ιδιαίτερη αξία, πρακτική ή συναισθηματική. Όσα θέλουμε να είναι άμεσα διαθέσιμα. Όσα φοβόμαστε ότι μπορεί να χαθούν μέσα στον τεράστιο όγκο των ψηφιακών πληροφοριών που παράγουμε καθημερινά.
Η ψηφιακή εποχή δεν κατάργησε το χαρτί. Απλώς περιόρισε τον ρόλο του. Δεν αποτελεί πια το βασικό μέσο αποθήκευσης της καθημερινότητάς μας, αλλά χρησιμοποιείται πιο επιλεκτικά. Το χαρτί εξακολουθεί να έχει θέση κυρίως σε όσα θεωρούμε σημαντικά. Σε όσα θέλουμε να έχουμε μπροστά μας και όχι απλώς αποθηκευμένα κάπου ψηφιακά. Ίσως γι’ αυτό εξακολουθούμε να τυπώνουμε ορισμένες φωτογραφίες, έγγραφα ή σημειώσεις. Όχι επειδή δεν υπάρχει άλλος τρόπος να τα κρατήσουμε, αλλά επειδή δεν θέλουμε να χαθούν ανάμεσα σε χιλιάδες αρχεία και φακέλους.
