Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αυτή τη στιγμή ένα βιβλίο που δεν έχουν τελειώσει. Μπορεί να βρίσκεται στο κομοδίνο, σε μια βιβλιοθήκη, μέσα σε μια τσάντα ή αποθηκευμένο σε κάποιο e-reader. Συχνά δεν πρόκειται για ένα μόνο βιβλίο. Είναι δύο, τρία ή δέκα. Βιβλία που αγοράστηκαν με ενθουσιασμό και την πρόθεση να διαβαστούν άμεσα, αλλά τελικά έμειναν στη μέση ή δεν ανοίχτηκαν ποτέ.
Η πρώτη αντίδραση είναι συνήθως η ενοχή. Πολλοί θεωρούν ότι δεν διαβάζουν όσο θα ήθελαν επειδή δεν έχουν αρκετή πειθαρχία ή επειδή δεν οργανώνουν σωστά τον χρόνο τους. Η εξήγηση αυτή είναι βολική, αλλά μάλλον απλοποιεί υπερβολικά το πρόβλημα.
Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι αγοράζουν βιβλία που δεν καταφέρνουν να διαβάσουν δείχνει ότι πρόκειται για κάτι ευρύτερο. Δεν αφορά μόνο τις συνήθειες ανάγνωσης. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και δεχόμαστε πληροφορίες.
Τα βιβλία είναι από τα λίγα αντικείμενα που αγοράζουμε όχι μόνο για αυτό που είναι, αλλά και για αυτό που συμβολίζουν. Ένα αδιάβαστο βιβλίο δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο. Είναι μια υπόσχεση προς τον εαυτό μας. Αντιπροσωπεύει κάτι που θα θέλαμε να μάθουμε, μια συνήθεια που θα θέλαμε να αποκτήσουμε, μια δεξιότητα που θα θέλαμε να αναπτύξουμε ή μια διαφορετική εκδοχή του εαυτού μας στο μέλλον.
Γι’ αυτό και τα βιβλία παραμένουν τόσο ελκυστικά ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι πιθανότατα δεν θα βρούμε εύκολα τον χρόνο να τα διαβάσουμε. Δεν αγοράζουμε μόνο πληροφορία. Αγοράζουμε μια πιθανότητα. Την πιθανότητα να γίνουμε πιο δημιουργικοί, πιο ενημερωμένοι, πιο καλλιεργημένοι ή απλώς πιο κοντά σε αυτό που θα θέλαμε να είμαστε.
Το πρόβλημα είναι ότι η σύγχρονη καθημερινότητα μοιάζει σχεδόν σχεδιασμένη για να δυσκολεύει την ανάγνωση. Η προσοχή μας διεκδικείται συνεχώς από δεκάδες διαφορετικά ερεθίσματα. Ειδοποιήσεις, email, μηνύματα, podcasts, βίντεο, newsletters, social media και ατελείωτες ροές περιεχομένου ανταγωνίζονται για λίγα λεπτά από τον χρόνο μας.
Ένα βιβλίο απαιτεί κάτι που γίνεται όλο και πιο σπάνιο. Την προσήλωση και προσοχή μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν πως μπορούν να περάσουν μία ώρα παρακολουθώντας μικρά βίντεο ή διαβάζοντας αποσπασματικές πληροφορίες στο διαδίκτυο, αλλά δυσκολεύονται να αφιερώσουν είκοσι λεπτά σε ένα βιβλίο. Το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος. Είναι ότι έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε διαρκώς το επόμενο ερέθισμα.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν πάνω σε μια λογική συνεχούς ανανέωσης. Υπάρχει πάντα κάτι καινούργιο, κάτι πιο σύντομο, πιο γρήγορο ή πιο εντυπωσιακό που περιμένει ακριβώς μετά την επόμενη κύλιση της οθόνης. Ένα βιβλίο λειτουργεί διαφορετικά. Απαιτεί υπομονή. Ζητά από τον αναγνώστη να παραμείνει στην ίδια ιδέα για αρκετή ώρα. Και αυτό, για πολλούς ανθρώπους, γίνεται όλο και πιο δύσκολο.
Ταυτόχρονα, τα βιβλία έχουν αποκτήσει έναν ακόμη ρόλο. Έχουν μετατραπεί σε στοιχεία ταυτότητας. Οι βιβλιοθήκες στα σπίτια, τα βιβλία που εμφανίζονται σε φωτογραφίες ή στο φόντο μιας βιντεοκλήσης και οι τίτλοι που αφήνουμε σε κοινή θέα λένε κάτι για εμάς. Δεν δείχνουν μόνο τι έχουμε διαβάσει. Δείχνουν και τι θα θέλαμε να διαβάσουμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται για υποκρισία. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν πάντοτε αντικείμενα για να εκφράσουν τις αξίες, τα ενδιαφέροντα και τις φιλοδοξίες τους. Ένα αδιάβαστο βιβλίο μπορεί να λειτουργεί και ως υπενθύμιση μιας πρόθεσης που δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.
Την ίδια στιγμή, ο ανταγωνισμός για την προσοχή γίνεται ολοένα πιο έντονος. Σήμερα δεν ανταγωνίζεται ένα βιβλίο μόνο άλλα βιβλία. Ανταγωνίζεται άρθρα, ενημερωτικά δελτία, αναρτήσεις και πλέον εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να συνοψίσουν ολόκληρα θέματα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Η ευκολία αυτή έχει αναμφίβολα πλεονεκτήματα. Ωστόσο δημιουργεί και ένα ερώτημα. Τι χάνεται όταν συνηθίζουμε να διαβάζουμε μόνο περιλήψεις;
Η ανάγνωση ενός βιβλίου δεν προσφέρει απλώς πληροφορίες. Προσφέρει χρόνο για σκέψη. Επιτρέπει στον αναγνώστη να ακολουθήσει μια ιδέα σε βάθος, να δει πώς συνδέεται με άλλες ιδέες και να διαμορφώσει τη δική του κρίση.
Ίσως τελικά τα αδιάβαστα βιβλία να μην αποτελούν απόδειξη αποτυχίας. Ίσως να αποτελούν απόδειξη ελπίδας. Δείχνουν ότι, παρά τον θόρυβο της καθημερινότητας, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να επιθυμούν να μάθουν, να εξελιχθούν και να αφιερώσουν χρόνο σε κάτι πιο ουσιαστικό από μια γρήγορη ενημέρωση στην οθόνη.
Κάθε αδιάβαστο βιβλίο κρύβει έναν λόγο που το επιλέξαμε. Ένα θέμα που μας ενδιέφερε, μια ιδέα που μας προκάλεσε περιέργεια ή μια ιστορία που θελήσαμε να γνωρίσουμε, αλλά τελικά παραχώρησε τη θέση της στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική αξία τους. Όχι το γεγονός ότι βρίσκονται στη βιβλιοθήκη μας, αλλά το ότι μας θυμίζουν πως εξακολουθούμε να πιστεύουμε στην προσωπική ανάπτυξη, ακόμη κι όταν δυσκολευόμαστε να βρούμε τον χρόνο να την κυνηγήσουμε.
