Η Νήσος Σάσων, το μεγαλύτερο νησί της Αλβανίας, ήταν γνωστή μόνο στους ιστορικούς, στους δύτες και στους λάτρεις των εγκαταλελειμμένων τοπίων.
Τώρα πια, το εγκαταλελειμμένο στρατιωτικό νησί των 5,7 τετραγωνικών χιλιομέτρων, έχει γνωστό σε ολόκληρη τη χώρα ως Νησί Κούσνερ, ένα παρατσούκλι που του έδωσαν οι επικριτές του μεγάλου τουριστικού σχεδίου που προωθεί ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και σύζυγος της Ιβάνκα Τραμπ. Το κομμάτι γης στην είσοδο της Αδριατικής βρέθηκε στο κέντρο μιας συζήτησης που αφορά τον τουρισμό, το περιβάλλον, τη γεωπολιτική, τις ξένες επενδύσεις και πιθανόν το μέλλον της ίδιας της Αλβανίας.
Το τελευταίο ακατοίκητο κομμάτι γης της Αδριατικής
Το νησί, εκεί όπου ενώνονται Αδριατική και Ιόνιο, είναι γνωστό ήδη από την αρχαιότητα με το ελληνικό όνομα Σάσων και πέρασε από βυζαντινά, βενετικά, βρετανικά, ελληνικά, ιταλικά και αλβανικά χέρια. Το 1864 παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μαζί με τα Επτάνησα. Ωστόσο, η Ελλάδα ουσιαστικά δεν την κατέλαβε ποτέ και λίγα χρόνια αργότερα βρέθηκε ξανά υπό οθωμανικό έλεγχο. Στους Βαλκανικούς Πολέμους οι Έλληνες αποβιβάστηκαν στο νησί και το διεκδίκησαν ως Σάσωνα νήσο, αλλά το 1913, έπειτα από πιέσεις της Ιταλίας και της Αυστροουγγαρίας, αποχώρησαν. Από ψηλά μοιάζει με ένα κομμάτι βράχου που ξέφυγε από τις αλβανικές ακτές και έμεινε μόνο του στη θάλασσα. Η γεωγραφική του θέση υπήρξε επί αιώνες πολύτιμη. Οι Οθωμανοί το χρησιμοποίησαν ως ναυτικό φυλάκιο. Οι Ιταλοί το κατέλαβαν το 1914 και το μετέτρεψαν σε στρατηγική βάση. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και αργότερα επί Ενβέρ Χότζα, το νησί απέκτησε στρατώνες, υπόγεια τούνελ, αποθήκες πυρομαχικών και εκατοντάδες οχυρωματικά έργα. Για δεκαετίες αποτελούσε μία από τις πιο κλειστές στρατιωτικές περιοχές των Βαλκανίων. Σήμερα οι επισκέπτες συναντούν εγκαταλελειμμένα κτίρια, σκουριασμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις και μια φύση που αναπτύχθηκε σχεδόν ανεμπόδιστα όσο οι άνθρωποι απουσίαζαν. Αυτό ακριβώς ήταν που εντυπωσίασε την Ιβάνκα Τραμπ και τον Τζάρεντ Κούσνερ όταν, σύμφωνα με τις δικές τους περιγραφές, έφτασαν στο νησί με γιοτ και κολύμπησαν μέχρι την ακτή και η εμπειρία τους, εξελίχθηκε σε επιχειρηματικό σχέδιο δισεκατομμυρίων!
Η επένδυση του 1,4 δισεκατομμυρίου
Το σχέδιο που υποστηρίζεται από την Affinity Partners προβλέπει πολυτελή ξενοδοχεία, βίλες, κατοικίες, μαρίνα και τουριστικές εγκαταστάσεις υψηλών προδιαγραφών. Η επένδυση έχει εκτιμηθεί σε περίπου 1,4 δισ. ευρώ μόνο για τη Σάσων, ενώ τα παράλληλα σχέδια στην ευρύτερη περιοχή ανεβάζουν το συνολικό ύψος των σχεδιαζόμενων έργων σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ. Για τον Έντι Ράμα, το έργο συμβολίζει τη μετάβαση της Αλβανίας σε μια νέα τουριστική κατηγορία. Ο Αλβανός πρωθυπουργός θεωρεί ότι η χώρα πρέπει να προσελκύσει επισκέπτες υψηλού εισοδήματος, ακολουθώντας το παράδειγμα της Κροατίας και του Μαυροβουνίου. Υποστηρίζει ότι τέτοιου μεγέθους επενδύσεις μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, να αυξήσουν τα κρατικά έσοδα και να τοποθετήσουν την αλβανική Ριβιέρα στον παγκόσμιο χάρτη του πολυτελούς τουρισμού. Για τους υποστηρικτές του σχεδίου, η Σάσων είναι ένα αναξιοποίητο περιουσιακό στοιχείο που μπορεί να μετατραπεί σε χρυσοφόρο προορισμό. Για τους επικριτές του, είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα επενδυτικό ακίνητο.
Η Αλβανική Ροζ Επανάσταση των Φλαμίνγκο
Οι αντιδράσεις στην Αλβανία ξεπέρασαν πολύ γρήγορα τα όρια μιας συνηθισμένης περιβαλλοντικής διαμαρτυρίας. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους των Τιράνων και της νότιας Αλβανίας κρατώντας ροζ φουσκωτά φλαμίνγκο, μετατρέποντας ένα μεταναστευτικό πτηνό σε πολιτικό έμβλημα. Το φλαμίνγκο συνδέεται με τη λιμνοθάλασσα Βιόσα Νάρτα, έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της περιοχής. Εκεί ζουν ή σταματούν κατά τη μετανάστευσή τους εκατοντάδες είδη πτηνών, ενώ τα τελευταία χρόνια τα φλαμίνγκο άρχισαν να αναπαράγονται στην περιοχή, ενισχύοντας τη σημασία της για τη βιοποικιλότητα. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι η μεγάλη τουριστική ανάπτυξη θα μπορούσε να αλλοιώσει οριστικά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα της ακτογραμμής. Κάποιες από αυτές μιλούν για μία από τις τελευταίες σχετικά ανέγγιχτες περιοχές της Μεσογείου. Έτσι γεννήθηκε η λεγόμενη «Ροζ Επανάσταση των Φλαμίνγκο», όπως βαφτίστηκε το κίνημα κατά του έργου της αγαπημένης κόρης και του γαμπρού του Αμερικανού προέδρου Τραμπ.
Η σύγκρουση ξεπέρασε το περιβάλλον
Όσο μεγάλωναν οι κινητοποιήσεις, τόσο η υπόθεση απομακρυνόταν από το της οικολογικό αρχικό της πλαίσιο. Οι διαδηλωτές άρχισαν να θέτουν ερωτήματα για τη διαφάνεια των διαδικασιών, τις ειδικές διευκολύνσεις που δόθηκαν στους επενδυτές και τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείται η δημόσια γη. Παράλληλα εμφανίστηκαν διαφωνίες σχετικά με ιδιοκτησιακά δικαιώματα στην ευρύτερη περιοχή και καταγγελίες κατοίκων που υποστηρίζουν ότι διαθέτουν νόμιμους τίτλους γης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί πλέον στενά την υπόθεση και έχει ζητήσει από τα Τίρανα να διασφαλίσουν ότι η ανάπτυξη θα συμβαδίζει με τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις μιας υποψήφιας προς ένταξη χώρας. Την ίδια στιγμή ο Έντι Ράμα υποστηρίζει ότι ένα μέρος της έντασης τροφοδοτείται από ψευδείς πληροφορίες, λογαριασμούς bots και θεωρίες συνωμοσίας που συνδέουν το έργο με γεωπολιτικά σχέδια τα οποία, όπως λέει, δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Και έτσι, αυτή η μικρή κουκίδα στον χάρτη μέσα στο μπλε της Αδριατικής, έγινε για τους Αλβανούς σύμβολο αντίστασης απέναντι στην ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη και την χωρίς διαφάνεια παράδοση της δημόσιας γης στους κυρίαρχους αυτού του κόσμου.
Και απ’ ότι φαίνεται πια, ούτε ο Ράμα, ούτε ο Αλβανικός λαός, υποχωρούν.
