Υπήρχε μια εποχή που οι περισσότεροι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τη ζωή ως μια συνηθισμένη ακολουθία εμπειριών. Δούλευαν, ξεκουράζονταν, διάβαζαν, περπατούσαν, συναντούσαν φίλους, έκαναν διακοπές. Κάποια από αυτά τα έκαναν καλύτερα, κάποια όχι και τόσο καλά, όμως δεν αισθάνονταν την ανάγκη να αξιολογούν διαρκώς κάθε πτυχή της καθημερινότητάς τους.
Σήμερα οι συνθήκες είναι διαφορετικές. Όλο και περισσότερες δραστηριότητες νομίζουμε ότι είναι κάτι σαν μικρά έργα υπό διαχείριση. Ο ύπνος δεν είναι απλώς ύπνος. Είναι κάτι που πρέπει να βελτιωθεί. Η άσκηση δεν είναι μόνο ένας τρόπος να κινηθεί κανείς. Είναι ένας στόχος με επιδόσεις, προγράμματα και μετρήσεις. Η ανάγνωση βιβλίων συνοδεύεται από λίστες, προσωπικούς στόχους και εφαρμογές καταγραφής. Ακόμη και η ξεκούραση συχνά οργανώνεται με τρόπο που θυμίζει επαγγελματικό πλάνο.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για κάτι αρνητικό. Η επιθυμία να εξελισσόμαστε είναι βαθιά ανθρώπινη. Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να φροντίζουν την υγεία τους, να μαθαίνουν νέα πράγματα, να γίνονται καλύτεροι στη δουλειά τους ή να αποκτούν πιο ισορροπημένες συνήθειες. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η λογική της βελτίωσης μπορεί να αγγίξει τα όρια της εμμονής σε κάθε τομέα της ζωής.
Κάποτε η αυτοβελτίωση ήταν μια επιλογή που αφορούσε συγκεκριμένους τομείς. Σήμερα μοιάζει να έχει μετατραπεί σε μια μόνιμη κατάσταση. Πάντα υπάρχει κάτι που μπορεί να γίνει καλύτερο. Πιο παραγωγικό πρωινό. Καλύτερη φυσική κατάσταση. Πιο αποτελεσματική διαχείριση χρόνου. Περισσότερα βιβλία. Περισσότερες δεξιότητες. Καλύτερη διατροφή. Λιγότερος χρόνος μπροστά σε οθόνες. Περισσότερος ποιοτικός χρόνος με την οικογένεια. Η λίστα δεν τελειώνει ποτέ.
Ίσως γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι έχουν την αίσθηση ότι δεν ολοκληρώνουν ποτέ τίποτα. Όχι επειδή αποτυγχάνουν, αλλά επειδή ο πήχης μετακινείται συνεχώς προς τα πάνω. Μόλις κατακτηθεί ένας στόχος, εμφανίζεται ο επόμενος. Η βελτίωση παύει να είναι μια διαδρομή με προορισμό και γίνεται ένας ατέρμονος κύκλος.
Η τεχνολογία σαφώς και έπαιξε τον ρόλο της. Για πρώτη φορά στην ιστορία μπορούμε να παρακολουθούμε σχεδόν τα πάντα. Βήματα, ώρες ύπνου, χρόνο εργασίας, χρόνο οθόνης, οικονομικά, θερμίδες, αποστάσεις, συνήθειες. Η δυνατότητα αυτή είναι χρήσιμη και σε πολλές περιπτώσεις βοηθά τους ανθρώπους να υιοθετήσουν καλύτερες πρακτικές. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί έναν κόσμο όπου σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας μπορεί να μετατραπεί σε δείκτη.
Και όταν κάτι γίνεται δείκτης, αργά ή γρήγορα γίνεται και αντικείμενο σύγκρισης. Με τον εαυτό μας, με τους φίλους μας ή με μια ιδανική εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας. Η μέρα δεν κρίνεται μόνο από το πώς την ζήσαμε, αλλά και από το αν πετύχαμε τους στόχους που είχαμε θέσει. Ο περίπατος δεν είναι μόνο μια ευχάριστη δραστηριότητα. Είναι και ένας αριθμός βημάτων. Το βιβλίο δεν είναι μόνο μια ιστορία ή μια ιδέα. Είναι και ένα ακόμη βιβλίο στη λίστα της χρονιάς.
Η νοοτροπία αυτή έχει επεκταθεί ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να κάνουν κάτι απλώς για τη χαρά του. Ακόμη και τα χόμπι συχνά συνοδεύονται από στόχους, επιδόσεις ή την προσδοκία ότι θα προσφέρουν κάποιο μετρήσιμο όφελος. Η γυμναστική πρέπει να βελτιώσει την υγεία. Η ανάγνωση πρέπει να αυξήσει τις γνώσεις. Η βόλτα πρέπει να μειώσει το άγχος. Το ταξίδι πρέπει να προσφέρει εμπειρίες. Σχεδόν κάθε δραστηριότητα χρειάζεται μια δικαιολογία που να αποδεικνύει την αξία της.
Κάπως έτσι, η ζωή αρχίζει να μοιάζει με ένα διαρκές project. Υπάρχουν στόχοι, δείκτες, αξιολογήσεις και επόμενα βήματα. Υπάρχουν λίστες με πράγματα που πρέπει να γίνουν και συνήθειες που πρέπει να αποκτηθούν. Υπάρχει η αίσθηση ότι πάντα μπορούμε να γίνουμε λίγο καλύτεροι, λίγο πιο οργανωμένοι, λίγο πιο αποτελεσματικοί.
Η αντίφαση είναι ότι η αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής μπορεί να μας απομακρύνει από την ίδια τη ζωή. Όταν η προσοχή επικεντρώνεται διαρκώς στη βελτίωση, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί η ικανότητα να απολαμβάνουμε αυτό που ήδη έχουμε. Να διαβάζουμε χωρίς να μετράμε. Να περπατάμε χωρίς να καταγράφουμε. Να ξεκουραζόμαστε χωρίς να αναρωτιόμαστε αν ξεκουραζόμαστε σωστά.
Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα να μην είναι να βρούμε νέους τρόπους να βελτιώσουμε τον εαυτό μας. Ίσως να είναι να θυμηθούμε ότι δεν χρειάζεται κάθε στιγμή να αξιοποιείται, να μετριέται ή να μετατρέπεται σε στόχο. Ότι ορισμένα πράγματα μπορούν να υπάρχουν απλώς επειδή μας ευχαριστούν.
Σε έναν κόσμο που μας πιέζει διαρκώς να εξελισσόμαστε, η πιο δύσκολη “δεξιότητα” είναι να αποδεχθούμε ότι η ίδια η ζωή δεν είναι project. Και ότι, κάποιες φορές, αρκεί απλώς να τη ζούμε.
