Μόλις το 37% του παγκόσμιου κοινού εμπιστεύεται πλέον τις ειδήσεις σύμφωνα με το Reuters Institute!
Ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο δημοσιογραφικό γεγονός της δεκαετίας! Υπήρξε μια περίοδος που οι μεγάλες εφημερίδες, τα τηλεοπτικά δίκτυα και τα ραδιόφωνα θεωρούνταν οι φυσικοί διαχειριστές της δημόσιας πληροφορίας. Οι άνθρωποι μπορεί να διαφωνούσαν με μια πολιτική θέση, με έναν αρθρογράφο ή με έναν παρουσιαστή, όμως σπάνια αμφισβητούσαν συνολικά τον μηχανισμό της ενημέρωσης. Μα αυτή η εποχή φαίνεται πως ανήκει πλέον στο παρελθόν. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Reuters Institute, η παγκόσμια εμπιστοσύνη στις ειδήσεις υποχώρησε στο 37%, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί από τότε που ξεκίνησε η ετήσια έρευνα πριν από περισσότερο από μία δεκαετία. Η πτώση συνεχίζεται παρά το γεγονός ότι ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με πολέμους, εθνικές και φυλετικές εδαφικές συγκρούσεις, πληθωρισμό, μεταναστευτικές ροές και τεχνολογικές ανατροπές που θα περίμενε κανείς να αυξήσουν την ανάγκη για αξιόπιστη ενημέρωση. Η ανάγκη για ειδήσεις μεγαλώνει, αλλά η εμπιστοσύνη προς αυτές συρρικνώνεται.
Η μεγαλύτερη κρίση εμπιστοσύνης από την εποχή της τηλεόρασης
Τα στοιχεία του Reuters Institute αποτυπώνουν κάτι βαθύτερο από μια απλή δυσαρέσκεια προς τα μέσα ενημέρωσης. Η εμπιστοσύνη μειώθηκε στο 37% παγκοσμίως, τρεις μονάδες χαμηλότερα από πέρυσι. Στο Ηνωμένο Βασίλειο έπεσε στο 30%, είκοσι μονάδες χαμηλότερα σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται μόλις στο 25%, ενώ μεταξύ των συντηρητικών Αμερικανών περιορίζεται στο 15%.Ταυτόχρονα, ακόμη και ιστορικοί οργανισμοί ενημέρωσης καταγράφουν σημαντικές απώλειες αξιοπιστίας. Η εμπιστοσύνη προς το CBS News και το Fox News μειώθηκε κατά 10 μονάδες μέσα σε έναν χρόνο, ενώ το CNN έχασε ακόμη έξι μονάδες. Πρόκειται για μια εξέλιξη που ξεπερνά τα όρια της δημοσιογραφίας. Αγγίζει τη λειτουργία των δημοκρατιών, των θεσμών και τελικά την ίδια την έννοια της κοινής πραγματικότητας. Για δεκαετίες, εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να διαφωνούσαν για την ερμηνεία των γεγονότων. Σήμερα συχνά διαφωνούν ακόμη και για τα ίδια τα γεγονότα!
Η ενημέρωση μετακομίζει στις πλατφόρμες
Την ίδια στιγμή που η εμπιστοσύνη υποχωρεί, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αναζητούν πληροφορίες. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες δηλώνουν ότι ενημερώνονται πλέον μέσω πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και υπηρεσιών βίντεο. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι τα διαδικτυακά ειδησεογραφικά βίντεο χρησιμοποιούνται κάθε εβδομάδα από το 77% του παγκόσμιου κοινού. Για πρώτη φορά, τα online βίντεο έχουν ξεπεράσει τις παραδοσιακές τηλεοπτικές ειδήσεις σχεδόν παντού. Εξαίρεση αποτελούν μόνο η Γερμανία, η Δανία και οι Κάτω Χώρες. Το κοινό, ακόμα, δείχνει ότι προτιμά συντομότερες μορφές, πιο άμεση παρουσίαση, περισσότερη προσωπική και με χαρακτηριστικά έκφραση και λιγότερη θεσμική απόσταση. Οι ειδήσεις αντιμετωπίζουν πλέον τον ανταγωνισμό ανθρώπων που μιλούν απευθείας στην κάμερα από το σαλόνι τους, χωρίς στούντιο, χωρίς γραβάτες και χωρίς τη βαριά αισθητική των παραδοσιακών δελτίων.
Οι influencers κερδίζουν προσοχή, αλλά όχι εμπιστοσύνη
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περισσότερο τα social media, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα εμπιστεύονται περισσότερο. Η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις που φτάνουν μέσω κοινωνικών δικτύων βρίσκεται μόλις στο 22%. Ακόμη χαμηλότερα βρίσκεται η εμπιστοσύνη στις απαντήσεις των chatbot τεχνητής νοημοσύνης, στο 20%. Παράλληλα, μόνο το 10% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι οι περισσότεροι ενημερωτικοί του στόχοι καλύπτονται από creators και influencers. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι οι νέες πλατφόρμες κερδίζουν χρόνο και προσοχή, όχι όμως απαραίτητα αξιοπιστία. Οι influencers λειτουργούν περισσότερο ως συμπλήρωμα παρά ως αντικαταστάτες των παραδοσιακών μέσων. Το ίδιο ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη. Οι χρήστες πειραματίζονται όλο και περισσότερο μαζί της. Η εβδομαδιαία χρήση αυξήθηκε από 7% σε 10% παγκοσμίως και φτάνει το 16% στους νέους κάτω των 35 ετών. Η εμπιστοσύνη όμως παραμένει περιορισμένη και πολύ επιφυλακτική.
Απλότητα, αλήθεια, κανονικότητα, καθαρότητα
Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, δεν λαχταρούν λιγότερο την ενημέρωση. Απορρίπτουν, απλά, τον ξύλινο, απροκάλυπτα πολιτικά στρατευμένο και στημένο τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται. Το Reuters Institute καταγράφει αισθήματα κυνισμού, αποστασιοποίησης και κόπωσης απέναντι στην κάλυψη θεμάτων όπως η μετανάστευση, ο πληθωρισμός και οι διεθνείς συγκρούσεις. Ταυτόχρονα όμως διαπιστώνει ότι η υποστήριξη προς την αμερόληπτη ενημέρωση παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχει μειωθεί μόλις κατά 3%. Το κοινό δεν κοροϊδεύεται, πια, ούτε ξεγελιέται, αλλά εξακολουθεί να θέλει δημοσιογραφία με τις αρχές της, δηλαδή και στα γρήγορα αλήθεια, ακρίβεια, ανεξαρτησία, αμεροληψία, έλεγχο εξουσίας. Εξακολουθεί να θέλει έρευνα, αξιοπιστία! Και αν για περισσότερα από εκατό χρόνια, η μεγαλύτερη πρόκληση των μέσων ενημέρωσης ήταν να μεταφέρουν πληροφορίες γρηγορότερα, σήμερα, χρειάζεται να πείσουν πως αξίζουν να τα εμπιστευτούν οι αναγνώστες, οι ακροατές, οι τηλεθεατές, οι χρήστες. Και η μάχη αυτή διεξάγεται ταυτόχρονα απέναντι στην πολιτική πόλωση, στα κοινωνικά δίκτυα, στους αλγόριθμους, στους influencers και πλέον στα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Γιατί το 37% του Reuters Institute είναι ό,τι πιο ανησυχητικό για το μέλλον της ενημέρωσης, αφού όταν όταν οι άνθρωποι χάνουν την εμπιστοσύνη τους στα μέσα ενημέρωσης, η κρίση παύει να αφορά τα ίδια και τη δημοσιογραφία.
Είναι πλέον υπόθεση όλων μας, για το πως οι κοινωνίες μας αντιλαμβάνονται την ίδια την αλήθεια.
