Υπάρχουν γραφικοί χαρακτήρες που δεν χρειάζονται υπογραφή.
Αρκεί να δεις δύο ή τρεις λέξεις για να καταλάβεις ποιος τις έγραψε. Δεν είναι απαραίτητο να διαβάσεις το κείμενο. Αν ο άνθρωπος είναι δικός σου, τον αναγνωρίζεις σχεδόν αμέσως. Από την κλίση των γραμμάτων, από τον τρόπο που σχηματίζει τις λέξεις, από μικρές ατέλειες που δεν θα μπορούσε ποτέ να αντιγράψει μια γραμματοσειρά.
Είναι μια παράξενη εμπειρία.
Πριν ακόμη διαβάσεις τις λέξεις, έχεις ήδη καταλάβει ποιος τις έγραψε.
Κάποτε αυτό ήταν απολύτως φυσιολογικό.
Ο γραπτός λόγος δεν αποτελούνταν μόνο από τις λέξεις. Κουβαλούσε μαζί του και κάτι από εκείνον που κρατούσε το στυλό. Ένα βιαστικό σημείωμα πρόδιδε τη βιασύνη της στιγμής. Μια ευχετήρια κάρτα γραμμένη με προσοχή μαρτυρούσε τον χρόνο που είχε αφιερώσει κάποιος. Υπήρχαν διορθώσεις, σβησίματα, γράμματα που ξαφνικά γίνονταν πιο μεγάλα ή πιο έντονα, μικρές παύσεις που είχαν αποτυπωθεί πάνω στο χαρτί.
Δεν χρειάζεται να πιστεύει κανείς ότι όλα αυτά αποκαλύπτουν την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Δεν είναι αυτό το θέμα.
Το θέμα είναι ότι η γραφή είχε παρουσία.
Το χέρι άφηνε πάνω στο χαρτί κάτι περισσότερο από μελάνι. Άφηνε τον ρυθμό του, τη βιασύνη του, την προσοχή του, ακόμη και τις μικρές ατέλειές του. Όλα αυτά δεν άλλαζαν το νόημα των λέξεων. Άλλαζαν όμως τον τρόπο με τον οποίο τις αισθανόσουν.
Σήμερα γράφουμε περισσότερο από ποτέ.
Στέλνουμε δεκάδες μηνύματα, emails, σχόλια και σημειώσεις μέσα σε μία μόνο ημέρα. Ο γραπτός λόγος όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά έγινε βασικός τρόπος επικοινωνίας μας.
Κι όμως, όσο αυξήθηκαν οι λέξεις, τόσο μειώθηκαν όσα τις συνόδευαν.
Οι περισσότεροι γράφουμε με τις ίδιες γραμματοσειρές, το ίδιο μέγεθος χαρακτήρων και τα ίδια πλήκτρα. Το μήνυμα ενός φίλου, ενός συναδέλφου ή ενός συγγενή εμφανίζεται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο στην οθόνη.
Οι λέξεις έμειναν.
Ο άνθρωπος, όμως, φαίνεται λιγότερο μέσα σε αυτές.
Ίσως γι’ αυτό πολλές φορές δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τον τόνο ενός μηνύματος. Μια σύντομη απάντηση μπορεί να εκληφθεί ως αδιαφορία, ενώ ίσως να γράφτηκε απλώς βιαστικά. Μια φράση μπορεί να μοιάζει ειρωνική, ενώ δεν ήταν ποτέ αυτή η πρόθεση του ανθρώπου που την έγραψε. Δεν λείπουν οι λέξεις. Λείπουν όλα εκείνα τα μικρά στοιχεία που άλλοτε τις συνόδευαν χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε.
Ίσως γι’ αυτό προσπαθούμε συνεχώς να επιστρέψουμε στον γραπτό λόγο κάτι από όσα έχασε.
Χρησιμοποιούμε emojis για να δείξουμε ότι χαμογελάμε. Βάζουμε θαυμαστικά για να μεταφέρουμε ενθουσιασμό. Προσθέτουμε αποσιωπητικά, αυτοκόλλητα, GIF ή ηχητικά μηνύματα. Δεν το κάνουμε επειδή οι λέξεις δεν αρκούν. Το κάνουμε επειδή προσπαθούμε να δώσουμε στις λέξεις κάτι από την έκφραση που κάποτε είχαν από μόνες τους.
Κι όμως, υπάρχουν ακόμη χειρόγραφα που δύσκολα πετάμε.
Μια συνταγή γραμμένη από τη μητέρα ή τη γιαγιά μας. Μια αφιέρωση στην πρώτη σελίδα ενός βιβλίου. Μια ευχετήρια κάρτα. Ένα μικρό σημείωμα που βρέθηκε χρόνια αργότερα μέσα σε ένα συρτάρι.
Η αξία τους δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που γράφουν.
Βρίσκεται και στον τρόπο με τον οποίο είναι γραμμένα.
Ένας γραφικός χαρακτήρας είναι μοναδικός. Δεν μοιάζει με κανέναν άλλο. Και όσο κι αν η τεχνολογία μάς επιτρέπει σήμερα να αντιγράφουμε σχεδόν τα πάντα, δεν μπορεί να αναπαράγει εκείνες τις μικρές ατέλειες που κάνουν μια χειρόγραφη σελίδα να μοιάζει τόσο προσωπική.
Δεν πρόκειται για μια νοσταλγική σύγκριση ανάμεσα στο χαρτί και στην οθόνη. Η ψηφιακή επικοινωνία είναι ταχύτερη, ευκολότερη και μας επιτρέπει να επικοινωνούμε με τρόπους που κάποτε θα ήταν αδιανόητοι.
Ίσως όμως, μαζί με αυτή την ευκολία, χάθηκε κάτι που δύσκολα περιγράφεται.
Ένα μικρό κομμάτι της ανθρώπινης παρουσίας που κάποτε συνόδευε τον γραπτό λόγο.
Κάποτε, πριν ακόμη διαβάσουμε τις λέξεις, είχαμε ήδη διαβάσει κάτι από εκείνον που τις είχε γράψει.
Σήμερα διαβάζουμε πρώτα το κείμενο.
Και μόνο μετά προσπαθούμε να φανταστούμε τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τις λέξεις.
