Το 1810 ένας Παριζιάνος μάγειρας, ο Νικολά Απέρ, ανακαλύπτει τη μέθοδο που θα άλλαζε για πάντα τον τρόπο που τρώει ο κόσμος: τη διατήρηση τροφίμων σε σφραγισμένα δοχεία. Έναν αιώνα αργότερα, το 1911, δύο αδέρφια σε ένα κτήμα της Αργολίδας θα φέρουν αυτή την ιδέα στην Ελλάδα, δίνοντας ζωή σε μια εταιρεία που σήμερα μετράει 111 χρόνια, και το 1965 έβαλε στα ράφια την πρώτη κέτσαπ ελληνικής παραγωγής.
Το πείραμα ενός διδάκτορα φυσικών επιστημών
Η ιστορία της KYKNOS ξεκινά σε ένα κτήμα στην Ασίνη της Αργολίδας, το καλοκαίρι του 1911. Ο Μιχαήλ Μανουσάκης, διδάκτωρ φυσικών επιστημών, πειραματίζεται εδώ και καιρό με μεθόδους κονσερβοποίησης τροφίμων, μια τεχνική γνωστή στην Ευρώπη αλλά ανεφάρμοστη ακόμα στην Ελλάδα. Μαζί με τον αδερφό του Κωστή Μανουσάκη, ιδιοκτήτη του κτήματος, παράγει τα πρώτα 1.000 κουτιά ολόκληρης τομάτας του ενός κιλού και μια σημαντική ποσότητα τοματοπολτού σε κουτιά των 250 γραμμαρίων. Τα ίδια τα κουτιά έρχονται εισαγόμενα από το Τιρόλο της Αυστρίας, αφού στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμα η υποδομή να τα παράγει κανείς.
Μέσα σε τρία χρόνια η παραγωγή εκτινάσσεται από 1.000 σε 100.000 κουτιά. Η ραγδαία αυτή ανάπτυξη τραβάει την προσοχή της οικογένειας Παπαντωνίου, η οποία επενδύει 60.000 δραχμές για να αποκτήσει μερίδιο στη μικρή βιομηχανία. Τον Δεκέμβριο του 1914 η έδρα μετακομίζει στο Ναύπλιο, όπου παραμένει μέχρι σήμερα. Λίγους μήνες αργότερα, την 1η Απριλίου του 1915, οι δύο οικογένειες επισημοποιούν τη συνεργασία τους και συντάσσουν το καταστατικό της «Ελληνικής Εταιρίας Κονσερβών».
Είναι μια εταιρεία που γεννιέται ανάμεσα σε δύο πολέμους. Τα πρώτα της βήματα συμπίπτουν με τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο, ενώ τρεις δεκαετίες αργότερα θα επιβιώσει και της γερμανικής Κατοχής, διατηρώντας την παραγωγή της παρά τις απώλειες.
Ένα εργοστάσιο, δύο πόλεις
Το 1928 η εταιρεία αποκτά το δικό της εργοστάσιο στο Ναύπλιο, με τους πρώτους ταχυσυμπυκνωτές χυμού τομάτας της χώρας. Η Αργολίδα, γνωστή τότε ως «ο λαχανόκηπος της Αθήνας», τροφοδοτεί την παραγωγή με άφθονη πρώτη ύλη, ενώ η δουλειά γίνεται ακόμα κυρίως με τα χέρια. Το πρώτο εργοστάσιο διαθέτει μάλιστα δικό του κυτιοποιείο, που κατασκευάζει επιτόπου τις κονσέρβες που θα γεμίσει η ίδια η εταιρεία.
Για πολλές γενιές καταναλωτών, η KYKNOS δεν ταυτίστηκε μόνο με τον τοματοπολτό, αλλά και με μια εικόνα που έγινε σχεδόν συνώνυμη του προϊόντος: τον λευκό κύκνο πάνω στο χαρακτηριστικό κόκκινο φόντο της συσκευασίας.
Τη δεκαετία του 1950 το εργοστάσιο του Ναυπλίου ανανεώνεται με νέα κτίρια σε σχέδια του αρχιτέκτονα Καλλικλή, ένα σύμβολο πρωτοπορίας για την εποχή. Το 1960 η εταιρεία εξαγοράζει και τη γειτονική κονσερβοποιία «Αργολική». Τρία χρόνια αργότερα, το 1963, ιδρύει δεύτερο εργοστάσιο στα Σαβάλια της Ηλείας, εκεί όπου ο κάμπος δίνει ακόμα πιο πλούσια σοδειά τομάτας.
Η κέτσαπ ανοίγει νέο δρόμο
Το 1965 έρχεται η στιγμή που αλλάζει κάτι στις ελληνικές κουζίνες. Η KYKNOS παράγει και διαθέτει την πρώτη κέτσαπ που κυκλοφορεί στην ελληνική αγορά, ανοίγοντας μια κατηγορία που μέχρι τότε δεν υπήρχε καν ως ιδέα για τον Έλληνα καταναλωτή. Η κίνηση δεν είναι τυχαία. Ήδη από τη δεκαετία του ’70 η εταιρεία αποκτά παγκόσμια εξαγωγική δραστηριότητα και καθιερώνεται ως προμηθευτής τοματοπολτού σε γνωστές εταιρείες τροφίμων του εξωτερικού. Το 1985 βραβεύεται για τις εξαγωγές της από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών.
Η καινοτομία συνεχίζεται και στην επόμενη δεκαετία. Το 1990 η KYKNOS παρουσιάζει τα πρώτα προϊόντα τομάτας σε χάρτινη συσκευασία που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, με τη σειρά «tomatino». Είναι μια απόφαση που προηγείται κατά χρόνια της τάσης προς πιο βιώσιμες συσκευασίες που θα κυριαρχήσει πολύ αργότερα σε ολόκληρο τον κλάδο τροφίμων.
Από το Ναύπλιο στην Ηλεία
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η εταιρεία παίρνει μια στρατηγική απόφαση. Το 2002 και το 2003 μεταφέρει όλη την παραγωγική της δραστηριότητα στο εργοστάσιο της Ηλείας, στον τόπο όπου καλλιεργείται η πρώτη ύλη της. Το 2005 γίνεται η πρώτη εταιρεία επεξεργασίας τομάτας στην Ελλάδα που πιστοποιείται κατά EUREGAP, ενώ την ίδια χρονιά λανσάρει τον πλέον αναγνωρίσιμο τοματοπολτό της σε τριγωνική χάρτινη συσκευασία μίας χρήσης.
Ακολουθούν νέες πιστοποιήσεις και βραβεύσεις και το 2015 η εταιρεία γιορτάζει τον πρώτο της αιώνα ζωής.
Σήμερα το εργοστάσιο της Ηλείας επεξεργάζεται έως 2.100 τόνους νωπής τομάτας την ημέρα, με μέγιστο διάστημα δώδεκα ωρών από τη συγκομιδή μέχρι το τελικό προϊόν. Η αναλογία λέει πολλά για την απαίτηση σε ποιότητα: για κάθε κιλό τοματοπολτού KYKNOS χρειάζονται έξι κιλά φρέσκιας τομάτας, αποκλειστικά ελληνικής.
Από την οικογένεια στο επαγγελματικό μάνατζμεντ
Για δεκαετίες η KYKNOS διοικείται από τους απογόνους των ιδρυτικών οικογενειών. Ο Γιώργος Μανουσάκης, γιος του ιδρυτή Μιχαήλ, ηγείται της εταιρείας, ενώ πρόεδρος παραμένει η Ιωάννα Παπαντωνίου, γνωστή και πολυβραβευμένη ενδυματολόγος, κόρη ενός εκ των ιδρυτών.
Η μεγάλη αλλαγή έρχεται το 2020, όταν στο τιμόνι μπαίνει ο Αχιλλέας Αγγελόπουλος, το πρώτο επαγγελματικό στέλεχος εκτός των ιδρυτικών οικογενειών να αναλαμβάνει διευθύνων σύμβουλος. Ο Αχ. Αγγελόπουλος έρχεται με πορεία σε πολυεθνικές όπως η ΕΛΑΪΣ-Unilever, η Unilever Ιταλίας και η Upfield, φέρνοντας στην εκατόχρονη πλέον εταιρεία μια πιο διεθνή διοικητική κουλτούρα.
Μια «Start-Up» 111 ετών
Η KYKNOS δημοσίευσε πρόσφατα την τρίτη της Έκθεση Βιώσιμης Ανάπτυξης, για τη χρήση 2024-2025, με έναν τίτλο που ξαφνιάζει για μια εταιρεία αυτής της ηλικίας. Ο Αχιλλέας Αγγελόπουλος περιγράφει τη φιλοσοφία της ως εξής: οι εταιρείες με μεγάλη ιστορία κινδυνεύουν να ζουν από το παρελθόν τους, ενώ η KYKNOS επιλέγει να λειτουργεί από το μέλλον της. Γι’ αυτό και η ίδια η εταιρεία αυτοπροσδιορίζεται ως «Start-Up 111 Ετών», μια ιδέα που κατά τα λεγόμενά της δεν είναι επικοινωνιακό εύρημα αλλά καθημερινή πειθαρχία απέναντι στον εφησυχασμό.
Η διεθνής παρουσία της παραμένει σημαντική. Το 14% του κύκλου εργασιών της προέρχεται πλέον από εξαγωγές σε πάνω από 30 χώρες, με τη Μεγάλη Βρετανία να αποτελεί τη σημαντικότερη αγορά του εξωτερικού.
Στη χρήση 2024-2025, η KYKNOS κατέγραψε κύκλο εργασιών 40,5 εκατομμυρίων ευρώ, αυξημένο κατά 3%, με το EBITDA να ενισχύεται κατά 10,9% φθάνοντας τα 3,1 εκατομμύρια ευρώ. Η εταιρεία συνεχίζει να επενδύει σε ενεργειακή αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό της παραγωγής της, έχοντας παραλάβει πέρυσι 65.000 τόνους νωπής τομάτας, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 ετών.
Από το πείραμα ενός καθηγητή Φυσικής σε ένα κτήμα της Αργολίδας μέχρι τα ράφια 30 χωρών σήμερα, η εταιρεία που έβαλε την πρώτη κέτσαπ στο ελληνικό σπίτι επιμένει ότι δεν έχει ακόμα τελειώσει με τις πρωτιές της.
