Το ESG δεν αποτελεί κάποια νέα τάση που αναζητά θέση στις εταιρικές ατζέντες. Έχει ήδη περάσει από τη φάση της υιοθέτησης, αλλά και της κανονιστικής πίεσης και πλέον εισέρχεται σε μια πιο ώριμη περίοδο. Σε αυτήν τη νέα φάση, η βιωσιμότητα δεν μετριέται μόνο με δείκτες και επίσημες δεσμεύσεις, αλλά με το αν μπορεί να επηρεάσει θετικά την ανθεκτικότητα και έμμεσα την κερδοφορία των επιχειρήσεων. Από το παλιό CSR (Εταιρική Ευθύνη) και τα εδραιωμένα κριτήρια ESG (Environmental – Social – Governance), η αγορά κινείται πλέον προς τη λεγόμενη «Έξυπνη Βιωσιμότητα», δηλαδή μια πιο δεδομενοκεντρική και επιχειρησιακά χρήσιμη εκδοχή της βιωσιμότητας.
Όλα άρχισαν από την «εταιρική υπευθυνότητα» και ίσως από το βιβλίο Social Responsibilities of the Businessman του Howard R. Bowen (1953). Το CSR έβαλε τους όρους βιωσιμότητας στη δημόσια εικόνα των επιχειρήσεων, μέσα από κοινωνικές δράσεις, χορηγίες, περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες και πάσης φύσεως απολογισμούς. Αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα, διότι έφερε τις εταιρείες πιο κοντά στη σφαίρα της κοινωνικής λογοδοσίας. Συχνά, όμως, δεν έλυνε ουσιαστικά τα υπαρκτά προβλήματα. Δεν άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο μια επιχείρηση χρηματοδοτείται, επενδύει, αξιολογεί κινδύνους ή οργανώνει την παραγωγή και την εφοδιαστική της αλυσίδα.
Το ESG ήρθε να δώσει σε αυτήν τη συζήτηση πιο αυστηρή -θα έλεγε κανείς και ρυθμιστική δομή. Το ESG, ως όρος, εμφανίζεται ουσιαστικά το 2004, μέσα από την έκθεση «Who Cares Wins» του UN Global Compact. Έκανε mainstream τους δείκτες και τις μετρήσεις ενώ οδήγησε σε πίεση από επενδυτές, τράπεζες και εποπτικές αρχές. Οι όροι βιωσιμότητας έγιναν λοιπόν σταδιακά πιο μετρήσιμοι, πιο συγκρίσιμοι και πιο δεσμευτικοί. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τη McKinsey, μεγάλες εταιρείες παρακολουθούν σήμερα κατά μέσο όρο περίπου 100 ESG KPIs σε επίπεδο C-suite, αριθμό αυξημένο κατά 30% σε σχέση με το 2018. Την ίδια στιγμή, οι αναφορές στο ESG στα μέσα ενημέρωσης εκτοξεύθηκαν από περίπου 5.000 το 2014 σε περισσότερες από 300.000 το 2024.
Το επίκαιρο πρόβλημα της υπερσυσσώρευσης δεδομένων και KPI’s
Αυτή η «επιτυχία» ανέδειξε και τα όρια του ESG, στη σημερινή του τουλάχιστον μορφή. Πολλές επιχειρήσεις βρέθηκαν να διαχειρίζονται δεκάδες δείκτες, διαφορετικά πλαίσια αναφοράς, αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης και σύνθετες διαδικασίες reporting. Η εποχή των checklists αύξησε τη διαφάνεια, αλλά δεν απαντά πάντα στο κρίσιμο ερώτημα για τη διοίκηση, η οποία συνήθως είναι: Ποια δεδομένα μετατρέπονται σε καλύτερες απόφασεις, με μικρότερο ρίσκο και απτό οικονομικό αποτέλεσμα;
Εδώ ακριβώς αρχίζει η λογική της «Έξυπνης Βιωσιμότητας». Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των κριτηρίων ESG, αλλά για το επόμενο επίπεδό τους. Η μετάβαση ουσιαστικά είναι από το «μετράω επειδή πρέπει» στο «μετράω για να παίρνω καλύτερες αποφάσεις». Τα δεδομένα βιωσιμότητας δεν χρησιμοποιούνται μόνο για να συμπληρώσουν τα οικονομικά αποτελέσματα αλλά συνδιαμορφώνουν την στρατηγική, συμβάλλουν στην τιμολόγηση του κινδύνου, στην προσέλκυση χρηματοδότησης, στις εταιρικές σχέσεις με πελάτες και προμηθευτές αλλά και στη συνολική ανθεκτικότητα της επιχείρησης.
Το πιο πρόσφατο σήμα αυτής της αλλαγής έρχεται από τη McKinsey, η οποία σε τελευταία έκθεσή της τον περασμένο μήνα, περιέγραψε πώς η υποχρεωτική συμμόρφωση μπορεί να μετατραπεί σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ειδικά για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι τράπεζες και οι επενδυτικοί οργανισμοί καλούνται πλέον να μετρούν όχι μόνο το δικό τους αποτύπωμα, αλλά και τις εκπομπές που συνδέονται με τις δραστηριότητες που χρηματοδοτούν. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο καλύτερης κατανόησης του χαρτοφυλακίου, ακριβέστερης αποτίμησης κινδύνων, ανάπτυξης νέων χρηματοδοτικών προϊόντων και πιο «ενεργής» υποστήριξης των επιχειρήσεων στη μετάβασή τους.
Την ίδια κατεύθυνση δείχνει και η PwC. Παρά τις αλλαγές και τις αναβολές σε ρυθμιστικό επίπεδο, οι εταιρείες δεν αντιμετωπίζουν πλέον τα δεδομένα βιωσιμότητας ως βάρος ρυθμιστικής συμμόρφωσης. Πάνω από το 65% όσων έχουν ήδη κάνει reporting με βάση CSRD ή ISSB δηλώνουν ότι άντλησαν υπεραξία πέρα από την απλή κάλυψη των απαιτήσεων. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η χρήση τεχνητής νοημοσύνης στο sustainability reporting σχεδόν τριπλασιάστηκε, στο 28% από 11% έναν χρόνο πριν.
Το γενικό μήνυμα λοιπόν είναι σαφές. Το CSR έβαλε τη βιωσιμότητα στην εικόνα των επιχειρήσεων. Το ESG την έβαλε στους δείκτες, στους επενδυτές και στους κανόνες. Η επόμενη φάση τη βάζει πλέον στον πυρήνα της διοίκησης. Όχι ως παράρτημα του ετήσιου απολογισμού, αλλά ως εργαλείο προσέλκυσης κεφαλαίων και συνεισφοράς στην ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων.
