Τα κριτήρια ESG δεν έτυχαν από την αρχή καθολικής αποδοχής, ούτε τυγχάνουν ακόμη και σήμερα παντού της ίδιας αντιμετώπισης στον δυτικό (και όχι μόνο) κόσμο. Για ένα τμήμα της αγοράς αποτελούν αναγκαίο εργαλείο μέτρησης κινδύνων που δεν αποτυπώνονται επαρκώς στους κλασικούς δείκτες. Για ένα άλλο, εξελίχθηκαν σε πεδίο υπερβολικής ρύθμισης, ίσως πολιτικής εκμετάλλευσης και εν γένει πίεσης προς τις επιχειρήσεις να υιοθετούν στόχους πέρα από τον στενό πυρήνα της κερδοφορίας.
Η διαφωνία αυτή πέρασε σταδιακά στην πολιτική αρένα και στη δημόσια αντιπαράθεση. Οι δύο θητείες του Ντόναλντ Τραμπ και η στάση της ρεπουμπλικανής κυβέρνησής του απέναντι στις πολιτικές ESG αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της ευρύτερης διεθνούς αντιπαράθεσης.
Στην πρώτη θητεία Τραμπ, από το 2017 έως το 2021, το ESG δεν είχε ακόμη τη σημερινή ένταση. Ήταν κυρίως μια γλώσσα που χρησιμοποιούσαν θεσμικοί επενδυτές, διαχειριστές κεφαλαίων και μεγάλες επιχειρήσεις για να εντάξουν περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και διοικητικούς παράγοντες στην ανάλυση ρίσκου. Η αντιπαράθεση υπήρχε, αλλά εστίαζε περισσότερο στην κλιματική πολιτική. Η αποχώρηση ωστόσο των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού το 2017 έστειλε το πρώτο ισχυρό μήνυμα πως οι κλιματικές δεσμεύσεις δεν έπρεπε, κατά την τότε αμερικανική διοίκηση, να λειτουργούν εις βάρος της ανταγωνιστικότητας.
Στο τέλος της πρώτης θητείας Τραμπ, η συζήτηση μεταφέρθηκε και στα συνταξιοδοτικά ταμεία. Ο κανόνας του υπουργείου Εργασίας το 2020 έβαλε στο επίκεντρο τους λεγόμενους pecuniary factors, δηλαδή τους παράγοντες που συνδέονται με οικονομική απόδοση και κίνδυνο. Δεν επρόκειτο για πλήρη απαγόρευση κάθε αναφοράς σε ESG, αλλά για σαφές σήμα ότι οι επενδυτικές αποφάσεις όφειλαν να αιτιολογούνται καθαρά και χρηματοοικονομικά.
Υπό την διοίκηση του Τζο Μπάιντεν, η κατάσταση άλλαξε. Οι ΗΠΑ επανήλθαν στη Συμφωνία του Παρισιού, η πράσινη μετάβαση συνδέθηκε με την βιομηχανική πολιτική μέσω του Inflation Reduction Act και το υπουργείο Εργασίας αντικατέστησε το πλαίσιο Τραμπ με κανόνα που επέτρεπε στα funds να λαμβάνουν υπόψη ESG παράγοντες όταν σχετίζονται με ρίσκο και απόδοση. Το 2023, η σύγκρουση εντάθηκε, καθώς ο Μπάιντεν άσκησε το πρώτο βέτο της προεδρίας του σε προσπάθεια ακύρωσης του συγκεκριμένου κανόνα. Το 2024, η SEC (United States Securities and Exchange Commission) υιοθέτησε κανόνες που υποχρέωναν τις εισηγμένες εταιρείες να δημοσιοποιούν στοιχεία για τους κλιματικούς κινδύνους και την επίδρασή τους στη δραστηριότητά τους, οι οποίοι όμως πάγωσαν λόγω δικαστικών προσφυγών.
Η αγορά σήμερα μετά τα μέτρα της αμερικανικής κυβέρνησης
Στη δεύτερη θητεία Τραμπ, το ESG αντιμετωπίζεται πλέον σε πολύ διαφορετικό περιβάλλον. Αντιμετωπίζεται ως σύμβολο μιας ευρύτερης διαμάχης για τον ρόλο των επιχειρήσεων, των funds και του κράτους. Η εκ νέου αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού, η απόφαση της SEC να σταματήσει την υπεράσπιση των κλιματικών κανόνων και η πρόταση για πλήρη απόσυρσή τους έδειξαν επιστροφή σε πιο στενό πλαίσιο έμφασης στην κερδοφορία και μόνο. Παράλληλα, το υπουργείο Εργασίας κινήθηκε ξανά προς αντικατάσταση του πλαισίου Μπάιντεν για τα συνταξιοδοτικά ταμεία.
Το αποτέλεσμα στην αγορά δεν ήταν η εξαφάνιση του ESG, αλλά η αλλαγή της γλώσσας του. Στις ΗΠΑ, πολλές εταιρείες και διαχειριστές απέφυγαν τον ίδιο τον όρο, όχι βέβαια τις πρακτικές πίσω από αυτόν. Η συζήτηση μετακινήθηκε από το «values στο value». Αντί για ESG, μιλούν περισσότερο για ανθεκτικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, λειτουργική αποδοτικότητα και διαχείριση κινδύνου. Το ίδιο αντικείμενο παρουσιάζεται με όρους λιγότερο πολιτικούς και περισσότερο επιχειρηματικούς.
Παγκοσμίως, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η Ευρώπη διατήρησε ισχυρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά και εδώ η κόπωση από τους κανονισμούς συμμόρφωσης έδειξε ότι το ESG δεν κινείται πια με την ορμή της προηγούμενης δεκαετίας. Η αμερικανική στροφή επηρέασε τη ρητορική και τις προτεραιότητες μεγάλων ομίλων, όμως δεν ακύρωσε τη βασική ανάγκη μέτρησης σοβαρών κινδύνων που σχετίζονται με κλιματικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Περισσότερο άλλαξε το περιτύλιγμα. Η βιωσιμότητα παραμένει στην ατζέντα των διοικήσεων, όμως πλέον ως «όρος επιβίωσης», όχι απλώς ως συμμόρφωση σε ρυθμιστικές απαιτήσεις.
