THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η ΕΕ φτάνει το 2029 στον μεγαλύτερο πληθυσμό της ιστορίας της (453,3 εκατ.) και αμέσως μετά αρχίζει η κάθοδος: 445 εκατ. το 2050 και 398,8 εκατ. στο τέλος του αιώνα — επιστροφή στα επίπεδα της δεκαετίας του ’70.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι Ευρωπαίοι πεθαίνουν νωρίτερα αλλά ότι γεννιούνται λιγότεροι: ως το 2050 σχεδόν ένας στους τρεις θα είναι άνω των 65, από έναν στους πέντε σήμερα, με ό,τι αυτό σημαίνει για συντάξεις, υγεία και εργασία.
Η γήρανση γίνεται και αγορά — η «οικονομία των λευκών μαλλιών» σε υγεία, τεχνολογία, κατοικία και ταξίδια — ενώ η μετανάστευση μπορεί να επιβραδύνει το φαινόμενο αλλά όχι να το αντιστρέψει.
Το 2029 η Ευρωπαϊκή Ένωση θα φτάσει στον μεγαλύτερο πληθυσμό της ιστορίας της και ύστερα, ύστερα; Μα δεν υπάρχει ύστερα, θα λέγαμε αν κάναμε μιούζικαλ…
… Ύστερα θα ξεκινήσει μια αργή, οδυνηρή, θλιμμένη, σπαρακτική ίσως και αδιάκοπη μείωση πληθυσμού, που θα αλλάξει την οικονομία, την εργασία, την κατανάλωση και την ίδια την ζωή εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων! Όχι, όχι! Δεν υπάρχει κάποια θεαματική καταστροφή μπροστά μας, ούτε καμία πανδημία, πόλεμος ή οικονομική κατάρρευση, ή καλύτερα μάλλον δεν υπάρχουν όλα αυτά τα δεινά και απρόβλεπτα. Υπολογίζεται όμως, από επιστήμονες και σοφούς πως μέσα στα επόμενα χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση θα περάσει ένα αόρατο αλλά ιστορικό ορόσημο. Θα αποκτήσει τον μεγαλύτερο πληθυσμό που είχε ποτέ και, σχεδόν αμέσως μετά, θα αρχίσει να μικραίνει. Αργά, σταθερά και οριστικά! Η νέα έκθεση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει μια ήπειρο που ζει περισσότερο από ποτέ, αλλά γεννά ολοένα λιγότερους ανθρώπους.
Στο αποκορύφωμα του πληθυσμού το 2029
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει 450,6 εκατομμύρια κατοίκους. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του εσωτερικού επιστημονικού και ερευνητικού οργανισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Joint Research Centre, ο πληθυσμός θα συνεχίσει να αυξάνεται ελαφρά μέχρι το 2029, όταν θα φτάσει τα 453,3 εκατομμύρια και αυτό θα είναι για το υψηλότερο επίπεδο στην ιστορία της Ένωσης. Και μετά αρχίζει η κάθοδος! Το 2050 ο πληθυσμός προβλέπεται να έχει περιοριστεί στα 445 εκατομμύρια. Μέχρι το τέλος του αιώνα θα υποχωρήσει στα 398,8 εκατομμύρια, επιστρέφοντας ουσιαστικά στα επίπεδα που είχε η Ευρώπη στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Μα οι οι Ευρωπαίοι ζουν περισσότερο από ποτέ και συνεχίζουν να κερδίζουν χρόνια ζωής χάρη στην πρόοδο της ιατρικής, της τεχνολογίας, της πρόληψη και των καλύτερων συνθηκών διαβίωσης. Ο Γάλλος ιστορικός και δημογράφος Εμανουέλ Τοντ έχει γράψει πως «η κίνηση της ιστορίας δεν αφορά μόνο την οικονομία και τις θεαματικές μεταστροφές της. Οι πιο σημαντικές αλλαγές γίνονται στα βαθύτερα στρώματα της κοινωνικής ζωής». Είναι λοιπόν, βαθιά, υπόγεια και σαν δίνη τα ρεύματα της ιστορίας και όλα αυτά τα διαφορετικά που συμβαίνουν, δεν γίνονται αντιληπτά την ίδια στιγμή, όμως τελικά αλλάζουν ολόκληρες κοινωνίες, τόσο, όσο δεν γινόταν κανείς να φανταστεί από πριν.
Μια ήπειρος με 65άρηδες και πάνω
Το προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε τα 81,5 χρόνια το 2024. Μέχρι το 2100, οι υπολογισμοί των ειδικών δείχνουν ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να ξεπερνούν κατά μέσο όρο τα 90 χρόνια ζωής και οι άνδρες τα 86. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ένα άλλο στοιχείο της έκθεσης. Ένα παιδί που γεννήθηκε το 2023 στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να ζήσει περίπου 75,3 χρόνια χωρίς σοβαρή ασθένεια, κάτι που πριν από λίγες δεκαετίες θα έμοιαζε εξαιρετικά αισιόδοξο, αντικείμενο ευχών και προσευχών. Το τεράστιο θέμα μας, λοιπόν δεν είναι πως οι Ευρωπαίοι πεθαίνουμε νωρίτερα, αλλά ότι γεννιούνται πολύ λιγότεροι! Μέχρι το 2050 σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι ηλικίας άνω των 65 ετών. Σήμερα η αναλογία είναι περίπου ένας στους πέντε. Και οι μεγαλύτερες ηλικίες αυξάνονται, οι νεότερες συρρικνώνονται και το εργατικό δυναμικό μειώνεται χρόνο με τον χρόνο! Και η Ευρώπη μπορεί να ζει περισσότερο από ποτέ, με την ιατρική, τη πρόληψη και τις καλύτερες συνθήκες ζωής να πρόσθεσαν χρόνια ζωής, αλλά η κοινωνία που θα χούμε στο μέλλον μας είναι αυτή των γερόντων, έστω και καλοζωισμένων, που θα μεταβάλουν, θα μεταμορφώσουν, θα εξαναγκάσουν σε αλλαγές τεράστιες την εργασία, την υγεία, τις συντάξεις και τις δημόσιες υπηρεσίες. Κοινώς θα δουλεύουμε μέχρι τα 75 μας τουλάχιστον, ειδικά σε επαγγέλματα γνώσης, ενώ τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης θα αυξάνονται όλο και πιο πολύ ή θα ενθαρρύνεται η παραμονή στην εργασία μετά τη σύνταξη. Θα χρειαστούν πολύ περισσότεροι εργαζόμενοι στην υγεία, στη φροντίδα ηλικιωμένων και στην κατ’ οίκον περίθαλψη. Οι πόλεις, οι συγκοινωνίες, οι κατοικίες, ακόμη και τα προϊόντα θα σχεδιάζονται περισσότερο για ανθρώπους 70, 80 και 90 ετών. Κοινώς; Θα γίνουν οι πάνες ακράτειας τρεντ και τα στειρωτικά μασέλας ανάρπαστα!
Η ανάγκη κατάρτισης των νέων και ο εύηχος όρος «η οικονομία των λευκών μαλλιών»
Σύμφωνα με προηγούμενη, έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την Employment and Social Developments in Europe του 2025, σήμερα περίπου το 20% των ανθρώπων παραγωγικής ηλικίας βρίσκεται εκτός απασχόλησης, ενώ το χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην εργασία εξακολουθεί να φτάνει τις 10 ποσοστιαίες μονάδες. Την ίδια στιγμή περίπου 8 εκατομμύρια νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε εργάζονται, ούτε σπουδάζουν αλλά ούτε και συμμετέχουν σε κάποιο πρόγραμμα κατάρτισης. Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η αύξηση της παραγωγικότητας και η καλύτερη αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού είναι οι μεγάλες προτεραιότητες, ενώ προτάσσει και τον εύηχο όρο «οικονομία των λευκών μαλλιών». Λέγεται έτσι κομψά, πως αυξάνεται ο όγκος προϊόντων και υπηρεσιών που απευθύνονται στους μεγαλύτερους σε ηλικία πολίτες της ηπείρου. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται ψηφιακές υπηρεσίες υγείας, ιατρικές τεχνολογίες, έξυπνα σπίτια, βοηθήματα καθημερινής διαβίωσης, ταξίδια προσαρμοσμένα στις μεγαλύτερες ηλικίες, ασφαλιστικά προϊόντα και υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας. Η γήρανση πάει με την οικονομική δραστηριότητα και αποτελεί πεδίο δόξης λαμπρό για επιχειρήσεις που ετοιμάζουν διαφορετικά προϊόντα, πόλεις που επανασχεδιάζουν δημόσιους χώρους, όχι για παιδικές χαρές, αλλά επίπεδες πλατείες που να μπορούν να κυκλοφορούν οι πιο δυσκίνητες ηλικίες και οι υπηρεσίες υγείας ετοιμάζονται να γίνουν ανάρπαστες και να περιζήτητες. Α! Οι μετανάστες στην Ευρώπη, μπορούν να επιβραδύνουν το φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού, αλλά είναι αδύνατον πια, να το αναστρέψουν. Οι νέοι μετανάστες που καταφθάνουν στην Ευρώπη, αντισταθμίζουν μέρος της μείωσης που προκαλούν οι χαμηλές γεννήσεις και η γήρανση, αλλά δεν αρκούν! Η Αμερικανίδας συγγραφέας Μπέτι Φρίνταν έγραφε πως «τα γηρατειά δεν είναι χαμένη νεότητα, αλλά ένα νέο στάδιο ευκαιριών και δύναμης». Μπορεί! Και η Γαλλίδα Σιμόν Ντε Μποβουάρ, απ’ την άλλη, τόνισε πως «τίποτε δεν θα έπρεπε να είναι περισσότερο αναμενόμενο από τα γηρατειά και τίποτε δεν μας βρίσκει πιο απροετοίμαστους».
Μπορεί, μάλλον πιο πολύ!
