Happy funerals, event planner και η πιο σίγουρη βιομηχανία χωρίς ύφεση του κόσμου

Ένα φέρετρο περνά αργά στους δρόμους πάνω σε μια ειδικά διαμορφωμένη Harley-Davidson. Λίγο αργότερα ανοίγουν μπουκάλια prosecco…

Ακούγεται χορευτική μουσική, ενώ συγγενείς και φίλοι φορούν έντονα χρώματα αντί για μαύρα και δείχνουν μες στο τσακίρ κέφι! Είναι μια διαφήμιση σε κάποιο από τα BBC, για ένα μεγάλο γραφείο κηδειών, που υπόσχεται κηδείες ως το μεγαλύτερο πάρτι της ζωής του καθενός! Και ας μη ζει πια! Για όποιον κλείσει εκείνη τη στιγμή θα υπάρξουν μεγάλες εκπτώσεις, και ας πεθάνει όποτε θέλει! Διαφημίζει, δε, πως συγγενείς που ζουν σε διαφορετικές ηπείρους μπορούν να παρακολουθούν την τελετή μέσω livestream, ενώ ο πεθαμένος εμφανίζεται σε μια μεγάλη οθόνη μέσα από ένα ψηφιακό avatar που διαβάζει το τελευταίο του μήνυμα!

Όχι, δεν είναι άλλο ένα επεισόδιο από το βρετανικής, επίσης, σύλληψης Black Mirror. Η βιομηχανία που δεν γνωρίζει κρίση, αυτή των κηδειών, έχει αλλάξει τόσο πολύ, που ο τελευταίος αποχαιρετισμός θυμίζει new age προσωπική εμπειρία, σχεδιασμένη μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.

Η μοναδική βιομηχανία που ξέρει ότι θα έχει πάντα πελάτες

Το έλεγε ο σοφός Βενιαμίν Φραγκλίνος πως «σε αυτόν τον κόσμο τίποτε δεν είναι βέβαιο, εκτός από τον θάνατο και τους φόρους». Και ναι, τρεις αιώνες αργότερα, ίδιες είναι οι βεβαιότητες των ανθρώπων, μόνο που η παγκόσμια βιομηχανία των υπηρεσιών κηδείας αποτιμάται πια σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια και εξελίσσεται σε κάτι άλλο, θυμίζοντας σχεδιασμούς γάμων και πάρτι.

Η γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία κάνει τον κλάδο έναν από τους πιο σίγουρους οικονομικά, με τις οικογένειες να δαπανούν ολοένα περισσότερα χρήματα για έναν αποχαιρετισμό που θα μοιάζει προσωπικός και μοναδικός και δεν θα θυμίζει άλλους. Σε πολλές περιπτώσεις, νωρίς και ενώ είναι ακόμη ζωντανοί, οι ίδιοι οι άνθρωποι σχεδιάζουν, οργανώνουν και προπληρώνουν τις κηδείες τους!

Μακάβριο; Ε, ναι, αλλά μέσα στη ζωή είναι όλα. Και στον θάνατο, βέβαια!

Από τον νεκροθάφτη στον event planner

Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν βρίσκεται στα φέρετρα από ακριβό ξύλο και με πολυτελή επένδυση ούτε στα λουσάτα —διότι έχει τέτοια!— κοιμητήρια. Οι υπηρεσίες και η νοοτροπία προσέγγισης της κηδείας είναι που αλλάζουν.

Στη Βρετανία, ολοένα περισσότερα γραφεία τελετών χρησιμοποιούν πλέον τον όρο celebration of life αντί για funeral. Δεν τονίζεται πια η θλίψη, το τέλος και το πένθος, αλλά η γιορτή μιας ζωής που ολοκληρώθηκε μοναδικά και ξεχωριστά.

Μαζί με τις νέες αντιλήψεις περί κηδειών ή εορτασμών ζωής και, τέλος πάντων, εμφανίστηκε και ένα νέο επάγγελμα. Οι funeral planners λειτουργούν σχεδόν όπως οι wedding planners. Αναλαμβάνουν να οργανώσουν κάθε λεπτομέρεια, από τη μουσική και τον φωτισμό μέχρι τα λουλούδια, τις ομιλίες, το βίντεο, το livestream για συγγενείς που βρίσκονται σε άλλη χώρα και, σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και τη δεξίωση που ακολουθεί.

Δεν λείπουν ούτε οι θεματικές τελετές. Κάποιος μπορεί να φτάσει στην τελευταία του διαδρομή με την αγαπημένη του μοτοσικλέτα, μέσα σε ένα παλιό Jaguar ή σε ένα πυροσβεστικό όχημα, αν αυτή ήταν η ζωή του. Σε ορισμένες τελετές υπάρχει ζωντανή μουσική, DJ ή κοκτέιλ αντί για τον παραδοσιακό καφέ μετά την κηδεία.

Αλκαλική υδρόλυση, βιοδιασπώμενα φέρετρα και εκείνοι που πεθαμένοι θα γίνουν δέντρα

Η εξατομίκευση, όπως είναι και της μόδας πια να λέμε, έχει φτάσει πλέον σε κάθε πλευρά του τελευταίου αποχαιρετισμού. Στην Ελβετία και σε αρκετές Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών αναπτύσσεται η αλκαλική υδρόλυση, μια εναλλακτική μορφή αποτέφρωσης με σημαντικά μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ειδικά αν ο νεκρός είχε ανησυχίες για τη φύση και το περιβάλλον.

Τα βιοδιασπώμενα φέρετρα και τα δάση μνήμης αντικαθιστούν σταδιακά τα παραδοσιακά κοιμητήρια για όσους επιλέγουν μια πιο οικολογική λύση. Άλλοι επιλέγουν να μετατρέψουν μέρος της τέφρας σε συνθετικό διαμάντι. Άλλοι πληρώνουν για να σταλεί ένα μικρό δείγμα στο διάστημα.

Στην Ιαπωνία εμφανίζονται ψηφιακά μνήματα με QR codes που οδηγούν σε φωτογραφίες, βίντεο και οικογενειακές ιστορίες. Στη Νότια Κορέα οργανώνονται ακόμη και ζωντανές κηδείες, στις οποίες οι συμμετέχοντες βιώνουν συμβολικά τον δικό τους αποχαιρετισμό ως εμπειρία αυτογνωσίας!

Μια έτσι, του γούστου μας, άλλη επιλογή είναι το λεγόμενο tree pod burial, που έγινε γνωστό κυρίως από το ιταλικό πρότζεκτ Capsula Mundi. Το σώμα ή, όπου δεν επιτρέπεται αυτό από τη νομοθεσία, η τέφρα τοποθετείται σε έναν βιοδιασπώμενο θύλακα ή κάψουλα και πάνω από αυτόν φυτεύεται ένα δέντρο, αγαπημένο ή συμβολικό για εκείνον που έφυγε, το οποίο με τον χρόνο αναπτύσσεται στο ίδιο σημείο, δημιουργώντας ένα δάσος μνήμης αντί για συμβατικό νεκροταφείο.

Δεν είναι και άσχημο, όταν όλα τελειώσουν, το σώμα να γίνεται ροδιά ή αμυγδαλιά ή μανόλια!

Όλα τα προηγούμενα χρόνια ήταν οι ίδιες κηδείες

Πάντα, σε όλες τις εποχές των οργανωμένων κοινωνιών των ανθρώπων, οι κηδείες ακολουθούσαν συγκεκριμένο τυπικό και έμοιαζαν όλες μεταξύ τους. Είναι κυρίως οι θρησκείες και οι μεταφυσικές αντιλήψεις των ανθρώπων απέναντι στην οριστικότητα του θανάτου που επέβαλλαν σε κάθε κοινωνία πως ο τρόπος με τον οποίο θα αποχαιρετιστεί ο νεκρός επηρεάζει το πέρασμά του στον άλλο κόσμο ή δείχνει τον σεβασμό προς αυτόν.

Οι ταφές, οι αποτεφρώσεις, οι προσευχές, τα μοιρολόγια, τα συγκεκριμένα χρώματα των ρούχων, η διάρκεια του πένθους, όλα ήταν θρησκευτικοί κανόνες. Μα όλοι οι πολιτισμοί ήθελαν να πιστεύουν πως ο θάνατος είναι μετάβαση σε κάτι, αν μη τι άλλο δικαιότερο, αν όχι ωραιότερο, και όχι ένα τέλος.

Οι Αιγύπτιοι έχτιζαν πυραμίδες. Οι αρχαίοι Έλληνες έβαζαν νόμισμα για να πληρωθεί ο Χάροντας. Οι Βίκινγκς έκαιγαν πλοία. Οι Κινέζοι έκαιγαν χάρτινα αντικείμενα για να τα πάρει μαζί του ο νεκρός. Οι Ιρλανδοί τσιγγάνοι ή ταξιδευτές, όπως τους αποκαλούν, ακόμα καίνε τα κάρα-σπίτια, με τον νεκρό και όλα τα υλικά του πράγματα, ακόμα και τις φωτογραφίες του, μέσα.

Και βέβαια οι κηδείες δεν ήταν ποτέ μόνο για τον νεκρό, αλλά κυρίως για τους ζωντανούς, υπενθυμίζοντας ότι, παρά την απώλεια ενός μέλους, η κοινότητα παραμένει ενωμένη.

Η κηδεία έδειχνε επίσης ποιος ήταν ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία: από το μέγεθος της πομπής, το φέρετρο, τα άλογα, τις επαγγελματίες μοιρολογίστρες, τα λουλούδια και τα μνημεία. Η τελετή και η τελευταία κατοικία ήταν υποθέσεις ταξικής υπογράμμισης και δημόσιας επίδειξης κύρους.

Και βέβαια, μη ξεχνάμε τις πρακτικές ανάγκες! Μέχρι τον 20ό αιώνα, το κλίμα, οι επιδημίες, η έλλειψη ψυκτικών μέσων και η ανάγκη γρήγορης ταφής διαμόρφωσαν πολλούς κανόνες που στη συνέχεια μετατράπηκαν σε παράδοση.

Τώρα πια, φαίνεται πως οι άνθρωποι θέλουν οι αποχαιρετισμοί να σχεδιάζονται γύρω από την προσωπικότητα του ίδιου του ανθρώπου.

Η κηδεία ως προσωπική υπόθεση και υπογραφή ζωής

Οι νεότερες γενιές αντιμετωπίζουν διαφορετικά τον αποχαιρετισμό. Θέλουν η τελετή να λέει κάτι για τον άνθρωπο που έφυγε και όχι μόνο να ακολουθεί ένα καθιερωμένο τυπικό. Το ενδιαφέρον μεταφέρεται από τη λύπη στη μνήμη, από το πρωτόκολλο στην προσωπική ιστορία.

Γι’ αυτό και οι λέξεις αλλάζουν. Το funeral δίνει όλο και συχνότερα τη θέση του στο celebration of life. Δεν πρόκειται για μια απλή επιλογή ορολογίας. Πρόκειται για μια διαφορετική αντίληψη γύρω από τον θάνατο και, ταυτόχρονα, για μια διαφορετική υπηρεσία που προσφέρει ο ίδιος κλάδος.

Και είναι, βέβαια, το τελευταίο μεγάλο business της ανθρώπινης ζωής. Η πάντα ζωντανή βιομηχανία του θανάτου κάποτε πρόσφερε κυρίως τελετουργία, αλλά σήμερα ακολουθεί τις ίδιες τάσεις που μεταμόρφωσαν τον τουρισμό, τη μόδα, τη διασκέδαση και τη φιλοξενία. Προσφέρει εμπειρίες, προσωποποίηση, τεχνολογία, περιβαλλοντικές επιλογές και αναμνήσεις.

Αιωνία η μνήμη, βέβαια, δεν αντιλέγουμε, αλλά εμείς, αν διαλέγαμε, θα θέλαμε εκείνη που θα γίνουμε ροδιά!