THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η συνεχής ψηφιακή διέγερση έχει σχεδόν εξαφανίσει τις στιγμές πραγματικής αδράνειας από την καθημερινότητά μας.
Έρευνες δείχνουν ότι η βαρεμάρα, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να συνδεθεί με δημιουργικότητα και περιπλάνηση της σκέψης.
Η νέα πολυτέλεια ίσως να μην είναι να γεμίζουμε κάθε λεπτό, αλλά να αφήνουμε λίγο χρόνο πραγματικά άδειο.
Κάποτε η βαρεμάρα ήταν αναπόφευκτη. Περίμενες το λεωφορείο χωρίς να έχεις τίποτα να κοιτάξεις. Στεκόσουν στην ουρά χωρίς να ανοίξεις μια οθόνη. Έμενες μόνος σε ένα δωμάτιο και, για λίγα λεπτά τουλάχιστον, δεν υπήρχε τίποτα που να ζητάει την προσοχή σου. Σήμερα αυτό το «τίποτα» έχει σχεδόν εξαφανιστεί.
Κάθε μικρό κενό μέσα στην ημέρα γεμίζει αμέσως. Ένα notification, ένα reel, ένα email, ένα podcast, μια είδηση, άλλο ένα scroll. Ακόμη και η αναμονή των 40 δευτερολέπτων στο ασανσέρ έχει γίνει αρκετή για να βγάλουμε το κινητό από την τσέπη.
Και κάπως έτσι, η βαρεμάρα απέκτησε κακή φήμη. Έγινε κάτι που πρέπει να αποφεύγεται.
Ίσως όμως βιαστήκαμε.
Όταν δεν συμβαίνει τίποτα, αρχίζει να συμβαίνει κάτι
Η επιστημονική συζήτηση γύρω από τη βαρεμάρα είναι πιο σύνθετη από το «η βαρεμάρα κάνει καλό». Η παρατεταμένη ή ανεπιθύμητη πλήξη μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες. Όμως η έρευνα δείχνει και κάτι ενδιαφέρον: ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούμε στη βαρεμάρα μπορεί να ενεργοποιήσει διαφορετικές μορφές σκέψης και δημιουργικότητας.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Thinking Skills and Creativity εξέτασε ακόμη και τις εγκεφαλικές διεργασίες που συνδέονται με τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε μια βαρετή κατάσταση, βρίσκοντας σύνδεση ανάμεσα σε συγκεκριμένες γνωστικές στρατηγικές και τη δημιουργικότητα.
Μια άλλη μελέτη του 2025, σε 389 εργαζομένους, έδειξε κάτι εξίσου ενδιαφέρον: παρότι η βαρεμάρα στη δουλειά μπορεί άμεσα να μειώνει τη δημιουργικότητα, μπορεί παράλληλα να ωθεί τους ανθρώπους να αναζητούν πιο δημιουργικές δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο τους.
Με απλά λόγια, όταν ο εγκέφαλος δεν τροφοδοτείται συνεχώς με καινούργια ερεθίσματα, αναγκάζεται να κάνει κάτι που έχουμε αρχίσει να του επιτρέπουμε όλο και λιγότερο: να βρει μόνος του τι θα σκεφτεί μετά.
Έχουμε χάσει τα κενά
Η μεγάλη αλλαγή των τελευταίων ετών δεν είναι απλώς ότι χρησιμοποιούμε περισσότερο την τεχνολογία. Είναι ότι έχουμε εξαλείψει σχεδόν κάθε στιγμή κατά την οποία δεν συμβαίνει τίποτα.
Δεν περιμένουμε πια. Καταναλώνουμε.
Δεν κοιτάζουμε έξω από το παράθυρο. Κοιτάζουμε κάτι που έχει επιλεγεί για εμάς από έναν αλγόριθμο.
Δεν περπατάμε απλώς. Ακούμε podcast.
Δεν τρώμε πάντα χωρίς παρέα. Βάζουμε ένα βίντεο απέναντί μας.
Και το πρόβλημα ίσως δεν είναι το περιεχόμενο. Είναι ότι δεν αφήνουμε σχεδόν ποτέ το μυαλό να μείνει χωρίς περιεχόμενο.
Ακριβώς γι’ αυτό αποκτούν ενδιαφέρον οι μικρές αντιδράσεις που βλέπουμε πλέον απέναντι στη μόνιμη σύνδεση: άνθρωποι που αφήνουν το smartphone στο σπίτι, συναντήσεις χωρίς κινητά, silent reading clubs, αναλογικά hobbies, ακόμη και κοινότητες νέων που συναντιούνται απλώς για να διαβάσουν, να μιλήσουν και να περάσουν χρόνο χωρίς οθόνες. Η τάση είναι ιδιαίτερα ορατή στη Gen Z, όπου εμφανίζονται ομάδες που αντιμετωπίζουν τη μείωση της τεχνολογικής υπερδιέγερσης σχεδόν ως μια μικρή πολιτισμική αντίσταση.
Η βαρεμάρα ως μικρή πολυτέλεια
Ίσως λοιπόν η επόμενη μορφή digital detox να μην είναι μια εφαρμογή που μετράει πόση ώρα δεν χρησιμοποιούμε εφαρμογές.
Ίσως είναι κάτι πολύ απλούστερο.
Να καθίσουμε δέκα λεπτά χωρίς να κάνουμε τίποτα. Να περιμένουμε κάποιον χωρίς να κοιτάξουμε το κινητό. Να οδηγήσουμε χωρίς podcast. Να πάμε μια βόλτα χωρίς ακουστικά. Να αφήσουμε το μυαλό να περιπλανηθεί χωρίς να του δώσουμε αμέσως έναν καινούργιο λόγο να συγκεντρωθεί.
Για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, η πραγματική πολυτέλεια ίσως να μην είναι να έχουμε περισσότερες επιλογές για το πώς θα γεμίσουμε τον χρόνο μας. Είναι να μπορούμε να αφήσουμε λίγο από αυτόν άδειο.
