THE BULLET POINT "PREVIEW"
Το marginalia — υπογραμμίσεις, σημειώσεις, σχόλια στα περιθώρια — επιστρέφει δυνατά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αντιμετωπίζεται πια ως «καταστροφή» του βιβλίου, αλλά ως τρόπος βαθύτερης ανάγνωσης και προσωπικής σχέσης με το κείμενο.
Το βιβλίο δεν χρειάζεται να μείνει καθαρό.
Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων. Εκείνοι που ανοίγουν ένα καινούργιο βιβλίο και θέλουν να παραμείνει όπως βγήκε από το τυπογραφείο. Και εκείνοι που μέσα στις πρώτες δέκα σελίδες έχουν ήδη υπογραμμίσει μια πρόταση. Έχουν βάλει ένα ερωτηματικό στο περιθώριο. Έχουν γράψει «ναι». Ή «δεν συμφωνώ».
Για χρόνια, το να γράφεις πάνω σε ένα βιβλίο θεωρούνταν σχεδόν μικρή βεβήλωση. Τώρα επιστρέφει μια διαφορετική αντίληψη.
Το marginalia —η πρακτική του να κρατάμε σημειώσεις, να σχολιάζουμε και να υπογραμμίζουμε μέσα στα ίδια τα βιβλία— αποκτά ξανά οπαδούς, ιδιαίτερα ανάμεσα σε νεότερους αναγνώστες.
Και το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στην αισθητική των σελίδων γεμάτων μολύβι και πολύχρωμα tabs. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αλλάζει η ίδια η ανάγνωση.
Όταν κρατάς ένα μολύβι καθώς διαβάζεις, δεν είσαι πλέον εντελώς παθητικός. Σταματάς. Επιλέγεις. Αποφασίζεις ποια πρόταση αξίζει να κρατήσεις. Κάνεις μια σύνδεση με κάτι που διάβασες πριν από πενήντα σελίδες. Γράφεις μια δική σου σκέψη.
Και κάπου εδώ μπαίνει και το BookTok.
Η κοινότητα βιβλίου στο TikTok έχει μετατρέψει την ανάγνωση σε δημόσια, ορατή εμπειρία: annotated pages, υπογραμμίσεις, sticky tabs, “books that destroyed me” και βίντεο με σελίδες γεμάτες σημειώσεις.
Για πολλούς νεότερους αναγνώστες, το να γράφεις πάνω στο βιβλίο δεν είναι πλέον ασέβεια προς το αντικείμενο· είναι απόδειξη ότι το διάβασες ενεργά, ότι κάτι σου έκανε, ότι άφησε ίχνος. Και έτσι, το ίδιο το χρησιμοποιημένο βιβλίο αποκτά νέα αξία: όχι επειδή έμεινε άψογο, αλλά επειδή φαίνεται ότι έζησε μαζί με τον αναγνώστη του.
Το βιβλίο μετατρέπεται από μονόλογο του συγγραφέα σε κάτι που μοιάζει περισσότερο με διάλογο.
Υπάρχει και μια παράξενη ομορφιά σε αυτό. Ένα βιβλίο που έχει διαβαστεί πραγματικά δύσκολα παραμένει τέλειο. Η ράχη λυγίζει. Μια γωνία τσακίζει. Κάποιο σημείο έχει περισσότερο graphite από όσο θα έπρεπε. Και χρόνια αργότερα, όταν το ξανανοίξεις, δεν βρίσκεις μόνο τις λέξεις του συγγραφέα.
Βρίσκεις και μια παλαιότερη εκδοχή του εαυτού σου. Τι θεωρούσες σημαντικό τότε. Τι σε είχε ενοχλήσει. Τι δεν είχες καταλάβει. Τι είχες υπογραμμίσει και σήμερα σου φαίνεται αδιάφορο.
Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο αποκτά δύο ιστορίες. Τη μία την έγραψε ο συγγραφέας. Την άλλη την γράφεις εσύ καθώς το διαβάζεις.
Και ίσως γι’ αυτό το marginalia ταιριάζει τόσο πολύ σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της ανάγνωσης γίνεται σε οθόνες. Στο Kindle μπορείς να κάνεις highlight. Στο tablet μπορείς να αφήσεις note.
Αλλά υπάρχει κάτι διαφορετικό όταν το σημάδι βρίσκεται πραγματικά πάνω στο χαρτί. Είναι λίγο ατελές. Και απολύτως δικό σου.
Ίσως λοιπόν πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε βιβλίο σαν αντικείμενο μουσείου.
