Πριν ακόμη τα αναψυκτικά της Ικαρίας αποκτήσουν παρουσία στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε άλλα νησιά, υπήρχε ένα μικρό «λεμονάδικο» που δούλευε σχεδόν αποκλειστικά για τις ανάγκες της τοπικής αγοράς. Από εκεί ξεκινά η ιστορία των Αναψυκτικών Ικαρίας Κέφαλος, μιας οικογενειακής επιχείρησης που έχει συνδέσει το όνομά της με τη λεμονίτα, την πορτοκαλάδα και τη γκαζόζα του νησιού.
Η διαδρομή της είχε ως αφετηρία τον Ηλία Κέφαλο, με καταγωγή από τον Κουντουμά της Ικαρίας, όπου διατηρούσε από το 1945 παγοποιείο και ζαχαροπλαστείο, αν και υπάρχουν αναφορές ότι η δραστηριότητά του μπορεί να είχε ξεκινήσει ακόμη νωρίτερα, πριν από τον πόλεμο. Στο εργαστήριο του ζαχαροπλαστείου παρασκεύαζε λικέρ, κομπόστες, καραμέλες και πάστες, αλλά και αναψυκτικά, τα οποία διέθετε τόσο από το κατάστημα όσο και χονδρικά σε άλλα σημεία της Ικαρίας. Από εκεί γεννήθηκε σταδιακά αυτό που στην οικογένεια έμεινε γνωστό ως «λεμονάδικο».
Από το γαϊδουράκι στη διανομή σε ολόκληρο το νησί
Η παραγωγή τις πρώτες δεκαετίες γινόταν χειροκίνητα και μόνο πολύ αργότερα άρχισε να περνά σε ημιαυτόματο εξοπλισμό. Από το μικρό εργαστήριο βγήκαν στην πορεία πορτοκαλάδα, λεμονίτα και γκαζόζα και αργότερα προστέθηκαν βυσσινάδα, μπυράλ, σόδα με νερό από την πηγή Αθάνατο, καθώς και χυμοί φράουλα και ροδάκινο.
Ανάλογη εξέλιξη είχε και η διανομή. Στην αρχή τα προϊόντα μεταφέρονταν με γαϊδουράκι. Ακολούθησε η τρίκυκλη μοτοσυκλέτα, με την οποία εξυπηρετούνταν κυρίως η νότια Ικαρία, ενώ σταδιακά το δίκτυο επεκτάθηκε σε ολόκληρο το νησί και αργότερα εκτός αυτού.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε ήδη από τη δεκαετία του 1960. Στα μέσα της δεκαετίας έκανε την εμφάνισή της στην Ικαρία η πορτοκαλάδα Φιξ, ενώ λίγο αργότερα ακολούθησε η μαζική είσοδος της Coca-Cola και της SevenUp. Παρόλα αυτά, η τοπική παραγωγή δεν εξαφανίστηκε. Οι πωλήσεις περνούσαν περιόδους σημαντικής κάμψης, αλλά σταδιακά οι καταναλωτές επέστρεφαν στα προϊόντα της Ικαρίας.
Η δεύτερη γενιά και η μάχη για να μείνει το προϊόν στα καφενεία
Το 1977 τη σκυτάλη πήρε ο Κοσμάς Κέφαλος. Ένα από τα βασικά του μελήματα ήταν να διατηρήσει στενή σχέση με τους καφετζήδες και τους επαγγελματίες της εστίασης του νησιού.
Σε μία μικρή τοπική αγορά, η θέση του προϊόντος στο ψυγείο ενός καφενείου ή μιας ταβέρνας ήταν καθοριστική. Η παραγγελία μιας «πορτοκαλάδας» μπορούσε να σημαίνει διαφορετικό προϊόν ανάλογα με το τι επέλεγε να σερβίρει ο επαγγελματίας.
Την ίδια περίοδο συνέχιζε να λειτουργεί και το οικογενειακό ζαχαροπλαστείο, το οποίο τελικά έκλεισε στα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Στις αρχές εκείνης της δεκαετίας έγινε και ένα σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού. Ο εξοπλισμός της παραγωγής πέρασε σε μεγαλύτερο βαθμό στην αυτοματοποίηση, με την οικογένεια να επενδύει κυρίως σε μεταχειρισμένα μηχανήματα.
Η χρηματοδότηση, πάντως, δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση. Η επιχείρηση συνέχισε να αναπτύσσεται με περιορισμένες δυνατότητες πρόσβασης σε επιδοτήσεις και τραπεζικό δανεισμό, γεγονός που επηρέασε και τον ρυθμό με τον οποίο μπορούσε να ανανεώνεται ο παραγωγικός εξοπλισμός.
Αυτό που παρέμεινε σταθερό ήταν η επιμονή στη διατήρηση της ποιότητας και της ιδιαίτερης γεύσης των προϊόντων.
Ένα απρόσμενο γεγονός μάλιστα έδωσε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 μία πρόσκαιρη ώθηση στα τοπικά αναψυκτικά. Το καλοκαίρι του 1999, μετά την ανάκληση παρτίδων Coca-Cola στο Βέλγιο και την ανησυχία που δημιουργήθηκε στους καταναλωτές, περισσότεροι κάτοικοι και επισκέπτες της Ικαρίας στράφηκαν στα τοπικά προϊόντα και γνώρισαν εκ νέου τα αναψυκτικά Κέφαλος.
Η τρίτη γενιά βγάζει τα αναψυκτικά εκτός Ικαρίας
Από το 2000 άρχισαν να συμμετέχουν ενεργά στην επιχείρηση και τα παιδιά του Κοσμά Κέφαλου. Με τη νέα γενιά ήρθε και η προσπάθεια εξωστρέφειας.
Το 2010 δημιουργήθηκαν σημεία πώλησης στην Αθήνα, το 2012 στη Θεσσαλονίκη και το 2015 στην Τρίπολη. Στη συνέχεια τα αναψυκτικά έφτασαν και σε άλλους τουριστικούς προορισμούς, μεταξύ των οποίων η Πάρος, η Μύκονος, η Δονούσα και η Πάτμος. Η διάθεση γίνεται μέσα από σούπερ μάρκετ, καφέ, αναψυκτήρια και επιχειρήσεις εστίασης.
Ενώ τα καλοκαίρια, όταν η ζήτηση στην Ικαρία κορυφώνεται, οι ώρες εργασίας στο εργοστάσιο αυξάνονται σημαντικά.
Το προϊόν που επιμένει στην πρώτη ύλη
Στην καρδιά της επιχείρησης παραμένει πάντως η συνταγή και η πρώτη ύλη. Τα αναψυκτικά Κέφαλος χρησιμοποιούν φυσικούς χυμούς, μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε χυμό σε σχέση με προϊόντα μαζικής παραγωγής. Η επιλογή αυτή έχει επίπτωση και στη διάρκεια ζωής των προϊόντων, η οποία είναι μικρότερη.Ακριβώς αυτή η διαφορετική λογική παραγωγής αποτελεί και έναν από τους λόγους που το τελικό προϊόν είναι ακριβότερο.
Η επιχείρηση δεν διαθέτει τον βαθμό αυτοματοποίησης των μεγάλων βιομηχανιών αναψυκτικών. Με αντίστοιχο ανθρώπινο δυναμικό, μία πλήρως αυτοματοποιημένη μεγάλη μονάδα μπορεί να παράγει πολλαπλάσιες ποσότητες, ενώ η περιορισμένη κλίμακα της ζήτησης δεν επιτρέπει τα ίδια περιθώρια οικονομιών κλίμακας.
Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα για μία μικρή οικογενειακή παραγωγή που επιχειρεί να σταθεί απέναντι σε πολυεθνικούς παίκτες, οι οποίοι διαθέτουν σαφώς μεγαλύτερη παραγωγική και εμπορική δύναμη.
