Λιγότερα παιδιά, περισσότερα κατοικίδια: η σιωπηλή αλλαγή στο σπίτι

Σε πολλές χώρες, οι γεννήσεις πέφτουν και τα κατοικίδια αποκτούν όλο και μεγαλύτερη θέση στο σπίτι. Δεν αντικαθιστούν τα παιδιά, αλλά αλλάζουν τη σύνθεση του νοικοκυριού, και μαζί της ολόκληρες αγορές.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ζώων, το Skroutz δημοσίευσε στοιχεία για την περίοδο 2023–2026 σχετικά με τις αγορές προϊόντων για κατοικίδια μέσω της πλατφόρμας του. Ο τζίρος της κατηγορίας υπερτριπλασιάστηκε, ενώ η μέση ετήσια δαπάνη κάθε χρήστη ανέβηκε κατά 53%, στα 121 ευρώ. Οι πωλήσεις κλινικών και ιατρικών τροφών αυξήθηκαν σχεδόν πέντε φορές. Οι αγορές για γάτες τριπλασιάστηκαν, και ανάμεσα στα προϊόντα που ζητούνται όλο και περισσότερο βρίσκονται έξυπνες ταΐστρες, ποτίστρες με Wi-Fi, ακόμη και καρότσια για σκύλους.

Τα στοιχεία αυτά έχουν τα όριά τους. Αφορούν μόνο τις αγορές μέσω του Skroutz, όχι τη συνολική δαπάνη ενός ιδιοκτήτη. Για το 2026 καλύπτουν το διάστημα Ιανουαρίου–Αυγούστου. Και η αύξηση του τζίρου μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο ότι περισσότεροι αγοράζουν πλέον online. Τα στοιχεία δείχνουν αυξημένες αγορές προϊόντων κατοικιδίων μέσω της πλατφόρμας.

Σύμφωνα με την έκθεση του 2025 της FEDIAF, της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας της βιομηχανίας τροφών για ζώα, στην Ελλάδα εκτιμώνταν περίπου 1,25 εκατομμύρια δεσποζόμενοι σκύλοι και γάτες. Την ίδια ώρα, η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε μόλις 65.618 γεννήσεις το 2025, 4,2% λιγότερες από το 2024.

Οι αριθμοί αυτοί δεν συνδέονται άμεσα. Μαζί όμως περιγράφουν μια αλλαγή που ξεπερνά την Ελλάδα. Σε πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες, δύο τάσεις κινούνται παράλληλα: οι γεννήσεις υποχωρούν, ενώ τα κατοικίδια αποκτούν μεγαλύτερη παρουσία στο νοικοκυριό και μεγαλύτερο μερίδιο στην κατανάλωσή του.

Ένα φαινόμενο που ξεπερνά τα σύνορα

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Κίνα. Το 2025 γεννήθηκαν εκεί 7,92 εκατομμύρια παιδιά, απότομη πτώση από τα 9,54 εκατομμύρια του 2024. Σε εκτίμησή της το 2024, η Goldman Sachs προέβλεπε ότι τα κατοικίδια στις κινεζικές πόλεις θα ξεπερνούσαν τα παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών και ότι έως το 2030 θα ήταν σχεδόν διπλάσια. Στην ίδια ανάλυση, η τράπεζα σημείωνε ότι στην Ιαπωνία τα κατοικίδια ήταν ήδη το 2022 σχεδόν τετραπλάσια από τα παιδιά αυτής της ηλικίας.

Στην Ευρώπη, σχεδόν ένα στα δύο νοικοκυριά, περίπου 140 εκατομμύρια, έχει τουλάχιστον ένα κατοικίδιο, σύμφωνα με τη FEDIAF. Οι γάτες έχουν πλέον ξεπεράσει καθαρά τους σκύλους. Στις ΗΠΑ, οι δαπάνες για κατοικίδια ξεπερνούν τα 150 δισ. δολάρια τον χρόνο, σύμφωνα με την ένωση της αμερικανικής βιομηχανίας, την APPA. Ισχυρή ώθηση έρχεται από τους νέους: το 2024, τα νοικοκυριά της Gen Z με κατοικίδιο αυξήθηκαν κατά 43,5% σε σχέση με το 2023, και το 70% των ιδιοκτητών κατοικιδίων της Gen Z έχει δύο ή περισσότερα ζώα.

Αντικατάσταση; Όχι ακριβώς

Είναι εύκολο να διαβάσει κανείς αυτούς τους αριθμούς ως «τα κατοικίδια αντικαθιστούν τα παιδιά». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Δεν προκύπτει ότι η απόκτηση κατοικιδίου προκαλεί την απόφαση να μην αποκτήσει κάποιος παιδιά. Πολλοί νέοι αναβάλλουν την απόκτηση παιδιού μέσα σε ένα περιβάλλον ακριβότερης στέγης, εργασιακής αβεβαιότητας και αυξημένου κόστους ανατροφής.

Σε ένα νοικοκυριό με λιγότερα μέλη ή χωρίς παιδιά, το κατοικίδιο μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη συναισθηματική και πρακτική σημασία: συντροφιά, φροντίδα, καθημερινή ρουτίνα. Έρχεται με διαφορετικές οικονομικές απαιτήσεις, αλλά με ουσιαστική και πολυετή ευθύνη φροντίδας. Αυτό δεν το κάνει υποκατάστατο ενός παιδιού. Το κάνει όμως πολύ πιο κεντρικό κομμάτι της ζωής του ιδιοκτήτη του.

Γι’ αυτό ο ρόλος του αλλάζει ανάλογα με τη φάση της ζωής. Για τον νέο που ζει μόνος σε μια μεγάλη πόλη, μπορεί να είναι η πρώτη «οικογένεια». Για το ζευγάρι χωρίς παιδιά, κάτι που φροντίζουν μαζί. Για τους γονείς που τα παιδιά τους έφυγαν από το σπίτι, μια νέα καθημερινή σχέση. Η αγορά έχει βρει ήδη το όνομά της: «pet humanization», δηλαδή το κατοικίδιο αντιμετωπίζεται σαν μέλος της οικογένειας.

Πώς αλλάζει η αγορά

Όταν ένα ζώο γίνεται μέλος της οικογένειας, οι επιλογές για αυτό αλλάζουν. Δεν αυξάνεται απλώς ο αριθμός των ιδιοκτητών. Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο παίρνονται οι αποφάσεις. Τα έξοδα για τον σκύλο ή τη γάτα περνούν από το «κόστος του κατοικιδίου» στον οικογενειακό προϋπολογισμό, και κρίνονται με τα ίδια κριτήρια με τα έξοδα για κάθε άλλο μέλος του σπιτιού: ποιότητα, υγεία, ασφάλεια, άνεση.

Εκεί ανοίγουν νέες αγορές. Πρώτα, η υγεία: εξειδικευμένες τροφές, συμπληρώματα, ακριβότερη κτηνιατρική φροντίδα. Μετά, η τεχνολογία: συσκευές που ταΐζουν, ποτίζουν και παρακολουθούν το ζώο όταν ο ιδιοκτήτης λείπει. Παράλληλα, αλλάζει και το μείγμα της ζήτησης, με τις γάτες να κερδίζουν έδαφος. Η αυξημένη ζήτηση για προϊόντα γάτας αποτυπώνεται και στα ελληνικά στοιχεία του Skroutz.

Η αγορά όμως δεν είναι ανίκητη. Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την APPA, περίπου ένας στους πέντε ιδιοκτήτες δήλωσε ότι μείωσε το 2025 τα έξοδα για το κατοικίδιό του, αναζητώντας πιο οικονομικές επιλογές. Όταν ο προϋπολογισμός πιέζεται, το βάρος μετακινείται από τα «επιπλέον» στα απαραίτητα.

Η οπτική μας

Τα κατοικίδια δεν θα λύσουν το δημογραφικό. Είναι όμως ένας από τους πιο καθαρούς καθρέφτες του. Δείχνουν ένα σπίτι που μικραίνει, μια γενιά που αναβάλλει τις μεγάλες δεσμεύσεις χωρίς να παραιτείται από την ανάγκη να φροντίζει κάποιον, και μια οικογένεια που ορίζεται όλο και περισσότερο από τη σχέση.

Για τις επιχειρήσεις, το μήνυμα είναι σαφές: όποιος εξακολουθεί να σκέφτεται το νοικοκυριό του αύριο με τα μέτρα του χθες θα χάσει την αλλαγή. Για την κοινωνία, το ερώτημα είναι δυσκολότερο. Δεν είναι γιατί οι νέοι αγαπούν τόσο τα ζώα. Είναι τι θα έκανε την απόκτηση παιδιού πιο εφικτή.