Η πρώτη τελεία. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου, Γάλλοι μαθητές λυκείου αποκλείουν τα σχολεία τους. Διαμαρτύρονται για κτίρια που καταρρέουν, για μαθήματα που δεν γίνονται επειδή λείπουν καθηγητές, για ασφυκτικά τμήματα. Το κίνημα ξεκίνησε από τα φτωχά προάστια του Παρισιού και απλώθηκε σε όλη τη χώρα. Σήμερα πάνω από 500 σχολεία έμειναν κλειστά. Στη Λανς, ένας 15χρονος έχασε το χέρι του σε σύγκρουση με την αστυνομία, και η κυβέρνηση ανέστειλε τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης. Το κύμα πέρασε και τα σύνορα: στη Λιέγη του Βελγίου, μαθητές διαδηλώνουν για τις περικοπές στην παιδεία και έχουν γίνει πάνω από 100 συλλήψεις.
Η δεύτερη τελεία. Την ίδια εβδομάδα που ξέσπασαν οι διαδηλώσεις, η γαλλική κυβέρνηση κατέθεσε τον προϋπολογισμό του 2027, με περικοπές δεκάδων δισεκατομμυρίων για να συγκρατήσει ένα δημόσιο χρέος σε ιστορικό υψηλό. Ο προϋπολογισμός της παιδείας αυξάνεται λιγότερο από τον πληθωρισμό, άρα στην πράξη μειώνεται.
Η γραμμή. Οι μαθητές δεν διαδηλώνουν για το χρέος. Διαδηλώνουν για τη σχολική τους αίθουσα. Το χρέος όμως φτάνει πρώτα εκεί. Όταν ένα κράτος πρέπει να κάνει περικοπές, τις κάνει συνήθως εκεί όπου οι συνέπειες αργούν να φανούν, και η παιδεία είναι ο πρώτος τέτοιος τομέας. Αυτή τη φορά οι συνέπειες βγήκαν στον δρόμο αμέσως.
Η άλλη ανάγνωση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι χωρίς περικοπές το έλλειμμα θα ξεφύγει, και ότι η μικρή αύξηση στην παιδεία οφείλεται στη μείωση του μαθητικού πληθυσμού. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιέν Λεκορνί αναγνώρισε ότι τα αιτήματα των μαθητών είναι «θεμιτά». Χαρακτήρισε όμως τις κινητοποιήσεις τις πιο βίαιες εδώ και δεκαετίες, και δεκάδες αστυνομικοί έχουν τραυματιστεί.
Η σκέψη που μένει. Κάθε γενιά κληρονομεί κάτι από την προηγούμενη. Αυτή η γενιά κληρονομεί ένα χρέος και ένα σχολείο που δεν φτάνουν τα χρήματα να το συντηρήσουν. Όταν τα χρέη του χθες πληρώνονται από τα σχολεία του σήμερα, ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό του αύριο;
