THE BULLET POINT "PREVIEW"
Στην Ελλάδα, το 71,4% της απασχόλησης στην επιχειρηματική οικονομία συγκεντρώνεται σε επιχειρήσεις έως 49 ατόμων, αναδεικνύοντας την εξάρτηση της οικονομίας από τις μικρότερες μονάδες.
Μόλις το 26% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει πρόσβαση σε ψυχολογική ή συμβουλευτική υποστήριξη στον χώρο εργασίας, έναντι 40% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στην ΕΕ, πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη δηλώνει το 28% σε χώρους εργασίας κάτω των δέκα ατόμων, έναντι 52% σε χώρους 250+ ατόμων.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής ή συμβουλευτικής υποστήριξης στον χώρο εργασίας δεν εξαρτάται μόνο από τις προθέσεις του εκάστοτε εργοδότη, αλλά και από τις οικονομικές και οργανωτικές δυνατότητες της επιχείρησης στην οποία εργάζεται κανείς. Σε μια οικονομία όπως η ελληνική, όπου η απασχόληση συγκεντρώνεται σε μικρότερες επιχειρηματικές μονάδες, η συγκεκριμένη παράμετρος έχει ιδιαίτερη σημασία.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι «πολύ μικρές» επιχειρήσεις, με έως εννέα απασχολουμένους, αντιπροσώπευαν το 94,7% των επιχειρήσεων στην ελληνική οικονομία το 2025, συγκεντρώνοντας το 47,5% της απασχόλησης. Μαζί με τις «μικρές» επιχειρήσεις των 10 έως 49 ατόμων, το ποσοστό της απασχόλησης έφτανε στο 71,4%.
Το χάσμα μεταξύ Ελλάδας και Ευρώπης
Μόλις το 26% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει πρόσβαση σε συμβουλευτική ή ψυχολογική υποστήριξη στον χώρο εργασίας, έναντι 40% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την έρευνα OSH Pulse 2025 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA). Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι διαφορές γίνονται ακόμη μεγαλύτερες όταν εξετάζεται το μέγεθος των χώρων εργασίας. Πρόσβαση σε αντίστοιχες υπηρεσίες δηλώνει το 28% όσων απασχολούνται σε «πολύ μικρές» εταιρείες, έναντι 52% σε εκείνες με τουλάχιστον 250 εργαζομένους. Στις ενδιάμεσες κατηγορίες, τα ποσοστά διαμορφώνονται σε 35% και 43% αντίστοιχα.
Τα ποσοστά ανά μέγεθος αφορούν την ΕΕ συνολικά, όχι ειδικά την Ελλάδα, υποδεικνύουν όμως μια πιθανή διαρθρωτική δυσκολία λόγω της ελληνικής επιχειρηματικής σύνθεσης. Τη σοβαρότητα του ζητήματος υπογραμμίζει ένα ακόμη εύρημα της ίδιας έρευνας, σύμφωνα με το οποίο σχεδόν ένας στους δύο ερωτηθέντες στην Ελλάδα (49%) αναφέρει ότι αντιμετώπισε στρες, κατάθλιψη ή άγχος που προκλήθηκε ή επιδεινώθηκε από το εργασιακό περιβάλλον κατά το προηγούμενο δωδεκάμηνο, έναντι 29% στο σύνολο της ΕΕ.
Το κόστος και οι περιορισμοί της μικρής κλίμακας
Συχνά παρεξηγείται τι σημαίνει ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη. Αυτή δεν εξαντλείται σε μια ενημερωτική συνάντηση, αλλά μπορεί να απαιτεί συνεργασία με εξειδικευμένους επαγγελματίες, διασφάλιση της εμπιστευτικότητας των δεδομένων, ακόμη και δυνατότητα παραπομπής για περαιτέρω βοήθεια. Για μια επιχείρηση τριών έως πέντε εργαζομένων, η παροχή τέτοιου επιπέδου υπηρεσιών αποτελεί πολύ διαφορετική υπόθεση σε σχέση με έναν οργανισμό εκατοντάδων ανθρώπων. Οι δυνατότητες επιμερισμού του κόστους είναι περιορισμένες, ενώ συχνά απουσιάζουν εξειδικευμένα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού. Ο ΟΟΣΑ έχει επισημάνει ότι το κόστος, η έλλειψη προσωπικού και η περιορισμένη τεχνογνωσία δυσκολεύουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις διεθνώς στην υιοθέτηση προγραμμάτων εργασιακής υγείας και ευεξίας.
Στην Ελλάδα, στις παραπάνω δυσκολίες προστίθενται οι πιέσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλές μικρές επιχειρήσεις. Η πολυετής οικονομική κρίση άφησε σημαντικό επενδυτικό κενό, ενώ συνεχίζουν να καταγράφονται προβλήματα παραγωγικότητας και πρόσβασης στη χρηματοδότηση για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Παράλληλα, οι απαιτήσεις της καθημερινής λειτουργίας απορροφούν σημαντικό μέρος των διαθέσιμων οικονομικών πόρων, του χρόνου και των ψυχικών αποθεμάτων των ανθρώπων που τις διοικούν. Η απουσία οργανωμένης ψυχολογικής υποστήριξης, επομένως, δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη εργοδοτικής αδιαφορίας, αλλά μπορεί να αντανακλά αντικειμενικές δυσκολίες.
Η διπλή πίεση σε εργαζομένους και εργοδότες
Σε μια «πολύ μικρή» επιχείρηση, η στενή καθημερινή επαφή εργαζομένων και εργοδότη μπορεί να διευκολύνει την επικοινωνία, δεν υποκαθιστά όμως την οργανωμένη ψυχολογική υποστήριξη. Όταν αυτή απουσιάζει, οι εργαζόμενοι ενδέχεται να διαχειρίζονται μόνοι τους τις δυσκολίες ή να αναζητούν βοήθεια εκτός εργασίας, ενώ ο μικρός επιχειρηματίας καλείται συχνά να διατηρεί τις ανθρώπινες ισορροπίες χωρίς πραγματική κατάρτιση. Την ίδια στιγμή, ο ίδιος μπορεί να αντιμετωπίζει σημαντική ψυχική επιβάρυνση, έχοντας την ευθύνη της οικονομικής βιωσιμότητας και της καθημερινής λειτουργίας της επιχείρησης.
Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων δεν προϋποθέτει απαραίτητα τη δημιουργία ακριβών εταιρικών δομών. Κοινές υπηρεσίες υποστήριξης μέσω επαγγελματικών φορέων, συνεργασίες με εξωτερικούς ειδικούς και βελτιώσεις στην οργάνωση της εργασίας μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις.
Πάντως, υπάρχει λόγος να αισιοδοξεί κανείς. Η σταδιακή εξυγίανση και ανάπτυξη πολλών μικρών επιχειρήσεων, σε συνδυασμό με την κινητικότητα στις εξαγορές και συγχωνεύσεις (M&A) των τελευταίων ετών, δημιουργούν σταδιακά τις προϋποθέσεις για ευρύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής και συμβουλευτικής υποστήριξης. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, η Ελλάδα θα μπορούσε σταδιακά να περιορίσει την απόκλισή της από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το ουσιαστικό στοίχημα, ωστόσο, είναι η πρόοδος αυτή να αφορά και τις επιχειρήσεις που θα παραμείνουν μικρές, ώστε η πρόσβαση στην ψυχολογική υποστήριξη να μην αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των μεγαλύτερων οργανισμών.
GOOD TO KNOW
Η δωρεάν γραμμή 10306 προσφέρει ανώνυμη ψυχολογική υποστήριξη όλο το 24ωρο σε οποιονδήποτε αντιμετωπίζει άγχος ή άλλα ζητήματα ψυχικής υγείας, είτε είναι εργαζόμενος είτε αυτοαπασχολούμενος. Η πρόσβαση δεν προϋποθέτει εργοδοτικό πρόγραμμα, ενώ η υπηρεσία παρέχει επίσης πληροφόρηση και, όπου χρειάζεται, καθοδήγηση προς εξειδικευμένες δομές.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία καλύπτει και τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, όπως η υπερβολική πίεση ή η παρενόχληση. Οι εργοδότες οφείλουν να τους αξιολογούν και να λαμβάνουν μέτρα πρόληψης, όχι όμως υποχρεωτικά να παρέχουν… ατομικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας.
