Η Ελλάδα θέλει data centers. Αλλά όχι με τον λογαριασμό των καταναλωτών.

Η ισχύς που ζητούν τα νέα data centers από το ηλεκτρικό δίκτυο έχει πολλαπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες. Το νέο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ ζητά από τους επενδυτές να αναλαμβάνουν το κόστος της σύνδεσής τους, να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της κατανάλωσής τους από ανανεώσιμες πηγές και να αποδεικνύουν ότι τα σχέδιά τους είναι ώριμα. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα στήνει ένα έξυπνο φίλτρο ή ένα νέο φράγμα.

Η Ελλάδα θέλει εδώ και χρόνια να γίνει ψηφιακός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Το ενδιαφέρον υπάρχει, και μεγαλώνει γρήγορα. Η ισχύς που ζητούν τα νέα data centers από το σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας έχει πολλαπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα αυτά τα σχέδια θα γίνουν έργα. Σημαίνει όμως ότι όλα ζητούν θέση στο ίδιο δίκτυο.

Και το δίκτυο δεν έχει απεριόριστο χώρο. Πρέπει να εξυπηρετεί τις νέες μεγάλες καταναλώσεις, να δέχεται την παραγωγή των ανανεώσιμων πηγών και να συνδέει τις μονάδες αποθήκευσης που χτίζονται για να τις στηρίξουν. Αυτές οι ανάγκες δεν δημιουργούν παντού τα ίδια προβλήματα, απαιτούν όμως υποδομές και προσεκτικό σχεδιασμό. Το νέο πλαίσιο προσπαθεί να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: ποιος παίρνει θέση στο δίκτυο, και ποιος πληρώνει.

Τι είναι τελικά ένα data center

Ένα data center είναι ένα κτίριο γεμάτο υπολογιστές που λειτουργούν ασταμάτητα. Εκεί αποθηκεύονται και επεξεργάζονται τα δεδομένα πίσω από σχεδόν κάθε ψηφιακή υπηρεσία: το email, τις τραπεζικές συναλλαγές, τις ταινίες που βλέπουμε online και, όλο και περισσότερο, την τεχνητή νοημοσύνη.

Αυτοί οι υπολογιστές χρειάζονται ρεύμα είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, και παράγουν τόση θερμότητα που χρειάζονται και συνεχή ψύξη. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, ένα τυπικό data center για τεχνητή νοημοσύνη καταναλώνει όσο ρεύμα 100.000 νοικοκυριά. Τα μεγαλύτερα που κατασκευάζονταν το 2025, όταν δημοσιεύτηκε η σχετική έκθεση, αναμένεται να καταναλώνουν είκοσι φορές περισσότερο.

Γιατί χρειάστηκαν νέοι κανόνες

Σήμερα ο ΑΔΜΗΕ εξετάζει τα αιτήματα σύνδεσης με τη σειρά που υποβλήθηκαν. Αυτό ακούγεται δίκαιο, αλλά στην πράξη δημιούργησε “μποτιλιάρισμα”. Ένα αίτημα μπορεί να κρατά θέση στην ουρά ακόμη κι αν πίσω του δεν υπάρχει ώριμο σχέδιο, και να καθυστερεί όσους είναι πραγματικά έτοιμοι να χτίσουν. Ταυτόχρονα, στην Αττική ο διαθέσιμος χώρος στο δίκτυο έχει σχεδόν εξαντληθεί, και αυτή η πίεση στρέφει ήδη μέρος του νέου ενδιαφέροντος σε άλλες περιοχές της χώρας.

Τι αλλάζει

Το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 24 Οκτωβρίου, αλλάζει πρώτα απ’ όλα το ποιος πληρώνει. Ο επενδυτής θα πληρώνει το πλήρες πραγματικό κόστος της σύνδεσης του data center, μαζί με το μερίδιο που του αναλογεί στις υποδομές του δικτύου που χρησιμοποιεί. Το κόστος των έργων που χρειάζονται αποκλειστικά για τη σύνδεσή του δεν θα περνά στη ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση του ΑΔΜΗΕ ή του ΔΕΔΔΗΕ. Με απλά λόγια, δεν θα πληρώνεται μέσα από τις χρεώσεις δικτύου όλων των καταναλωτών.

Αλλάζει επίσης το ποιος μπαίνει στην ουρά. Όποιος ζητά σύνδεση θα πρέπει να καταθέτει εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ για κάθε MW ισχύος. Η εγγύηση δεν είναι πληρωμή, έχει όμως τραπεζικό κόστος και μπορεί να απαιτεί δέσμευση κεφαλαίων ή άλλων εξασφαλίσεων. Επιστρέφεται όταν το data center συνδεθεί πλήρως στο δίκτυο, και χάνεται αν το έργο δεν συνδεθεί μέσα στη διάρκεια της προσφοράς σύνδεσης. Για τα μεγάλα έργα που συνδέονται στον ΑΔΜΗΕ, ο επενδυτής, μαζί με τους μετόχους και τις συνδεδεμένες εταιρείες του, θα πρέπει επιπλέον να αποδείξει σημαντικό τζίρο: τουλάχιστον το 30% του κόστους κατασκευής του έργου, όπως το υπολογίζει ο νόμος, σε μία από τις τρεις τελευταίες χρονιές. Για ένα data center 50 MW, αυτό σημαίνει πάνω από 150 εκατ. ευρώ. Στον φάκελο θα πρέπει να υπάρχουν και πλήρης περιβαλλοντική μελέτη, εξασφαλισμένο οικόπεδο και προέγκριση οικοδομικής άδειας.

Η τρίτη αλλαγή αφορά την προέλευση του ρεύματος. Από την πρώτη μέρα λειτουργίας του, κάθε νέο data center θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 60% της ετήσιας κατανάλωσής του από ανανεώσιμες πηγές. Μπορεί να το κάνει συνδεόμενο απευθείας με σταθμούς ΑΠΕ και μπαταρίες ή υπογράφοντας συμβόλαια αγοράς ρεύματος από παραγωγούς ΑΠΕ. Δημιουργείται επίσης Μητρώο Κέντρων Δεδομένων στη ΡΑΑΕΥ, ώστε να υπάρχει για πρώτη φορά μια ενιαία εικόνα του κλάδου. Χωρίς εγγραφή σε αυτό, δεν θα μπορεί να υποβληθεί αίτηση σύνδεσης.

Το νομοσχέδιο ανοίγει και μια γρήγορη λωρίδα για τα πολύ μεγάλα έργα. Τα data centers πάνω από 200 MW θα εξετάζονται κατά απόλυτη προτεραιότητα, εφόσον ο επενδυτής δεσμευτεί ότι τουλάχιστον το 80% της μέγιστης ισχύος τους θα καλύπτεται από μονάδα που μπορεί να παράγει όποτε χρειάζεται ή από σύστημα αποθήκευσης που αντέχει τουλάχιστον έξι ώρες. Αλλάζει και η εικόνα του δικτύου. Ο ΑΔΜΗΕ θα αξιολογεί κάθε δύο μήνες πόσα data centers μπορούν να συνδεθούν σε κάθε κέντρο υπερυψηλής τάσης, και η ΡΑΑΕΥ θα δημοσιεύει τη λίστα. Οι επενδυτές θα ξέρουν από πριν πού υπάρχει χώρος και πού όχι.

Και οι κανόνες δεν αφορούν μόνο τους νέους. Όσοι βρίσκονται ήδη στην ουρά θα πρέπει να καταθέσουν τα νέα δικαιολογητικά μέσα σε έναν χρόνο από τη δημοσίευση του νόμου. Όσοι έχουν ήδη προσφορά σύνδεσης ή σύμβαση έχουν προθεσμία πέντε μηνών, αλλιώς τη χάνουν. Εξαιρούνται μόνο τα data centers που λειτουργούν ήδη.

Το επιχείρημα υπέρ: ένα φίλτρο σοβαρότητας

Η λογική είναι καθαρή. Ο χώρος στο δίκτυο είναι σπάνιος πόρος και δεν πρέπει να τον κρατούν όσοι δεν είναι έτοιμοι να χτίσουν. Η εγγύηση και τα κριτήρια ωριμότητας ξεχωρίζουν τα ώριμα σχέδια από τις «κρατήσεις θέσης». Η χρέωση του κόστους σύνδεσης στον επενδυτή προστατεύει τους υπόλοιπους χρήστες του δικτύου. Και η υποχρέωση για ανανεώσιμες πηγές δένει την ψηφιακή ανάπτυξη με την ενεργειακή μετάβαση, αντί να τις βάζει να ανταγωνίζονται.

Το επιχείρημα κατά: το κόστος και οι λεπτομέρειες

Κάθε φίλτρο έχει και τιμή. Η εγγύηση, το κόστος σύνδεσης και κυρίως το κριτήριο του τζίρου αφήνουν τα μεγάλα data centers σχεδόν αποκλειστικά στους μεγάλους παίκτες ή σε όσους συνεργάζονται μαζί τους. Ένας νέος ή μικρότερος επενδυτής θα δυσκολευτεί να περάσει την πόρτα, όποια κι αν είναι η προέλευσή του. Και η εφαρμογή των νέων κανόνων στα εκκρεμή αιτήματα θα αλλάξει αισθητά την ουρά.

Το μεγαλύτερο ερωτηματικό όμως είναι πώς θα αποδεικνύεται το 60%. Η υποχρέωση αφορά την ετήσια κατανάλωση. Ο έλεγχος όμως θα συγκρίνει την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές με την κατανάλωση του data center στο ίδιο χρονικό διάστημα, και το πόσο στενά θα γίνεται αυτή η σύγκριση θα το ορίσει υπουργική απόφαση που δεν έχει ακόμη εκδοθεί. Η ίδια απόφαση μπορεί να ορίσει και διαφορετικά ποσοστά ανάλογα με την τεχνολογία ΑΠΕ και το μέγεθος της αποθήκευσης. Ένα data center δουλεύει όλο το εικοσιτετράωρο, ενώ ο ήλιος και ο αέρας όχι. Όσο αυστηρότερη είναι η χρονική αντιστοίχιση, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η ανάγκη για αποθήκευση και συμπληρωματικές λύσεις τροφοδοσίας, και τόσο ακριβότερη μπορεί να γίνει η επένδυση. Ο επενδυτής που αποφασίζει σήμερα πού θα χτίσει δεν ξέρει ακόμη τους κανόνες με τους οποίους θα κριθεί.

Η οπτική μας

Η κατεύθυνση είναι σωστή. Όταν ο χώρος στο δίκτυο δεν φτάνει για όλους, δεν μπορεί να μοιράζεται με τη λογική «όποιος πρόλαβε». Πρέπει να μοιράζεται με βάση την ωριμότητα. Η Ιρλανδία έμαθε με τον δύσκολο τρόπο τι σημαίνει να αφήνεις τα data centers να μεγαλώνουν πιο γρήγορα από το δίκτυο. Η Ελλάδα προσπαθεί να βάλει κανόνες πριν φτάσει εκεί.

Η χρέωση του κόστους σύνδεσης στον επενδυτή είναι σημαντικό βήμα. Δεν σημαίνει όμως ότι η ανάπτυξη των data centers δεν θα αφήσει κανένα αποτύπωμα στο υπόλοιπο σύστημα. Γι’ αυτό το πώς θα εφαρμοστούν οι κανόνες μετράει όσο και οι ίδιοι οι κανόνες.

Ένα φίλτρο γίνεται φράγμα όταν οι κανόνες του είναι ασαφείς ή αργοί. Το νομοσχέδιο λέει τι θα ζητηθεί, αλλά όχι ακόμη πώς θα μετρηθεί. Η μεθοδολογία για το 60% και η ταχύτητα με την οποία θα απαντούν οι διαχειριστές θα κρίνουν αν οι επενδυτές θα δουν την Ελλάδα ως αγορά με καθαρούς κανόνες ή ως αγορά με ακόμη ένα εμπόδιο.

Το τεστ δεν είναι πόσα αιτήματα θα κατατεθούν, αλλά πόσα θα γίνουν εγκαταστάσεις σε λειτουργία, και με τι κόστος για το υπόλοιπο σύστημα. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται τα περισσότερα αιτήματα. Χρειάζεται εκείνα που θα γίνουν έργα.