Βιβλίο: “A Philosophy of Walking” – Mερικές σκέψεις χρειάζονται δρόμο

Σήμερα στο HANDSOME προτείνουμε το A Philosophy of Walking του Frédéric Gros, γιατί είναι ένα βιβλίο που παίρνει μία από τις πιο συνηθισμένες ανθρώπινες πράξεις και την κοιτάζει σαν να τη βλέπει για πρώτη φορά. Ο Gros είναι Γάλλος φιλόσοφος, καθηγητής στο Sciences Po, με ερευνητικό έργο στην πολιτική φιλοσοφία και ιδιαίτερη ενασχόληση με το έργο του Γάλλου φιλοσόφου Μισέλ Φουκώ. Στο συγκεκριμένο βιβλίο, όμως, αφήνει για λίγο τη θεωρία των θεσμών και της πολιτικής και στρέφεται σε κάτι πολύ πιο απλό: στο τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος σηκώνεται από την καρέκλα και αρχίζει να περπατά.

Το A Philosophy of Walking δεν είναι οδηγός πεζοπορίας, ούτε βιβλίο fitness, ούτε ακόμη ένα κείμενο που προσπαθεί να μετατρέψει κάθε καθημερινή δραστηριότητα σε εργαλείο αυτοβελτίωσης. Ο Gros ενδιαφέρεται για κάτι διαφορετικό: για τη σχέση ανάμεσα στην κίνηση και στη σκέψη. Διατρέχει διαφορετικές μορφές περπατήματος -από τον περίπατο και την πεζοπορία μέχρι το προσκύνημα και την πορεία διαμαρτυρίας- και τις συνδέει με ανθρώπους που έκαναν το περπάτημα κομμάτι της πνευματικής τους ζωής. Ο Ρουσσώ περπατούσε για να σκεφτεί, ο Νίτσε περιπλανιόταν στα βουνά ενώ έγραφε, ο Θορώ αναζητούσε μέσα στη φύση έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης, ενώ ο Κάντ ακολουθούσε σχεδόν τελετουργικά την ίδια καθημερινή διαδρομή.

Αυτό που κάνει το βιβλίο ενδιαφέρον σήμερα είναι ότι διαβάζεται σχεδόν σαν αντίδοτο σε έναν κόσμο που δεν σταματά ποτέ. Η σύγχρονη καθημερινότητα είναι γεμάτη δραστηριότητες που έχουν σαφή στόχο: πηγαίνουμε στη δουλειά, στο γυμναστήριο, στο ραντεβού, στο κατάστημα, στο αεροδρόμιο. Ακόμη και όταν περπατάμε, συχνά το κάνουμε με ακουστικά, κοιτάζοντας ειδοποιήσεις ή μετρώντας βήματα. Η κίνηση έχει γίνει ακόμη μία μετρήσιμη δραστηριότητα. Ο Gros επαναφέρει μια πολύ παλαιότερη ιδέα: μπορείς να περπατάς χωρίς να προσπαθείς να φτάσεις κάπου γρηγορότερα, χωρίς να βελτιώνεις έναν δείκτη και χωρίς να θεωρείς ότι ο χρόνος σου πρέπει να παράγει κάτι.

Εδώ βρίσκεται και η πιο δυνατή ιδέα του βιβλίου. Το περπάτημα δημιουργεί έναν διαφορετικό ρυθμό από εκείνον της εργασίας και της οθόνης. Δεν μπορείς να επιταχύνεις απεριόριστα, δεν μπορείς να ανοίξεις δέκα παράθυρα ταυτόχρονα και δεν μπορείς να συμπιέσεις μια διαδρομή όπως συμπιέζεις ένα αρχείο. Το σώμα επιβάλλει έναν συγκεκριμένο χρόνο. Αυτός ο περιορισμός, που σε μια κοινωνία εμμονικής αποδοτικότητας θα μπορούσε να θεωρηθεί μειονέκτημα, είναι ακριβώς αυτό που ο Gros βλέπει ως ελευθερία. Όταν το σώμα ακολουθεί έναν απλό ρυθμό, η σκέψη δεν χρειάζεται να ακολουθεί μια λίστα υποχρεώσεων.

Για αυτό και οι ιστορίες των φιλοσόφων και των συγγραφέων μέσα στο βιβλίο δεν λειτουργούν απλώς ως βιογραφικά παραδείγματα. Δείχνουν διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους το περπάτημα μπορεί να γίνει μέθοδος. Ο Νίτσε δεν έβλεπε τον περίπατο ως διάλειμμα από τη φιλοσοφία του, για εκείνον η κίνηση και η σκέψη ήταν στενά συνδεδεμένες. Ο Ρουσσώ αναζητούσε στην περιπλάνηση έναν χώρο προσωπικής ελευθερίας, ενώ ο Ρεμπώ εμφανίζεται ως ένας σχεδόν μανιώδης περιπατητής, για τον οποίο η κίνηση συνδεόταν με τη φυγή. Ο Gros δεν προσπαθεί να αποδείξει ότι όποιος περπατά θα γίνει φιλόσοφος. Δείχνει, όμως, ότι η σκέψη δεν γεννιέται πάντοτε μπροστά σε ένα γραφείο.

Υπάρχει κάτι πολύ σύγχρονο σε αυτή την ιδέα, παρότι το βιβλίο αντλεί μεγάλο μέρος του υλικού του από ανθρώπους προηγούμενων αιώνων. Έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τη συγκέντρωση σαν κάτι που απαιτεί την απομόνωση όλων των εξωτερικών ερεθισμάτων: ήσυχο γραφείο, εφαρμογές παραγωγικότητας, ακουστικά ακύρωσης θορύβου, χρονόμετρα και προγράμματα. Το περπάτημα προτείνει σχεδόν το αντίθετο. Δεν αφαιρεί τον κόσμο, σε βάζει μέσα σε αυτόν. Αλλάζει το τοπίο μπροστά σου, αφήνει το βλέμμα να μετακινείται, δημιουργεί μικρές διακοπές και επιτρέπει στη σκέψη να κάνει συνδέσεις χωρίς να την πιέζεις να παράξει άμεσα αποτέλεσμα.

Ο Gros πηγαίνει ακόμη πιο μακριά και συνδέει το περπάτημα με την προσωρινή απομάκρυνση από την κοινωνική ταυτότητα. Όταν περπατάς για αρκετή ώρα, ειδικά μόνος, οι τίτλοι, οι ρόλοι και οι υποχρεώσεις αρχίζουν για λίγο να χάνουν τη σημασία τους. Δεν είσαι ο διευθυντής, ο εργαζόμενος, ο πελάτης ή ο άνθρωπος που πρέπει να απαντήσει στο επόμενο μήνυμα. Είσαι απλώς κάποιος που κινείται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το βιβλίο εξιδανικεύει κάθε μορφή περπατήματος. Ο περίπατος του Καντ, απόλυτα προβλέψιμος και σχεδόν μηχανικός, δεν έχει τίποτα κοινό με τις μεγάλες περιπλανήσεις του Ριμπώ. Η πορεία διαμαρτυρίας δεν είναι η ίδια εμπειρία με τη μοναχική πεζοπορία στο βουνό. Ο Gros χρησιμοποιεί ακριβώς αυτές τις διαφορές για να δείξει ότι το περπάτημα δεν έχει μία μόνο φιλοσοφία. Μπορεί να είναι πειθαρχία, απόδραση, αντίσταση, μοναξιά, αναζήτηση ή απλώς ένας τρόπος να ξαναβρεί κάποιος τον ρυθμό του.

Ίσως γι’ αυτό το A Philosophy of Walking λειτουργεί τόσο καλά ως βιβλίο για μια εποχή που έχει μετατρέψει σχεδόν τα πάντα σε υπηρεσία. Για να ξεκουραστείς υπάρχουν εφαρμογές. Για να συγκεντρωθείς υπάρχουν συνδρομές. Για να κοιμηθείς υπάρχουν συσκευές, trackers και δεδομένα. Το περπάτημα παραμένει σχεδόν προκλητικά απλό. Δεν απαιτεί εξοπλισμό, λογαριασμό, ενημέρωση λογισμικού ή απόφαση αγοράς. Χρειάζεται μόνο χρόνο και την αποδοχή ότι αυτός ο χρόνος δεν θα αξιοποιηθεί απαραίτητα με τον τρόπο που έχουμε μάθει να θεωρούμε «παραγωγικό».

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ο Gros δεν ζητά να εγκαταλείψουμε τη σύγχρονη ζωή και να πάρουμε τα βουνά. Το βιβλίο του λειτουργεί περισσότερο ως υπενθύμιση ότι υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος να κινείται κανείς μέσα στον χρόνο. Το περπάτημα μπορεί να μην επιλύσει κανένα από τα προβλήματα που κουβαλάμε όταν ξεκινάμε, αλλά δημιουργεί απόσταση από αυτά. Και μερικές φορές αυτή η απόσταση είναι αρκετή ώστε ένα πρόβλημα να φαίνεται διαφορετικό όταν επιστρέφεις.

Μερικές φορές ο λόγος για να βγεις από την πόρτα είναι απλώς ότι ορισμένες σκέψεις φαίνεται να χρειάζονται λίγο περισσότερο χώρο από αυτόν που χωράει ένα γραφείο.