Η Ελλάδα έχει πλέον πολύ πράσινο ρεύμα. Το πρόβλημα είναι πότε το παράγει

Η μεγαλύτερη μπαταρία της χώρας μόλις άρχισε να λειτουργεί στη Λάρισα. Για να καταλάβει κανείς γιατί έχει σημασία, πρέπει πρώτα να καταλάβει ένα παράδοξο: η Ελλάδα αφήνει κάθε χρόνο όλο και περισσότερη πράσινη ενέργεια ανεκμετάλλευτη.

Στις 14 Οκτωβρίου, η METLEN και ο Όμιλος Καράτζη εγκαινίασαν στη Λάρισα τη μεγαλύτερη αυτόνομη μονάδα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με μπαταρίες στην Ελλάδα. Η μονάδα έχει ισχύ 330 MW και χωρητικότητα 790 MWh. Το έργο ανήκει κατά 51% στον Όμιλο Καράτζη και κατά 49% στη METLEN, η οποία ανέλαβε την κατασκευή και τη λειτουργία του.

Τι είναι όμως μια «μπαταρία» για το ηλεκτρικό σύστημα, και γιατί η αγορά ενέργειας μιλά ξαφνικά γι’ αυτές;

Το πρόβλημα: ο ήλιος δεν ακολουθεί το ρολόι της κατανάλωσης

Τα φωτοβολταϊκά παράγουν περισσότερο όταν έχει ήλιο, με την παραγωγή τους να κορυφώνεται γύρω από το μεσημέρι. Η ζήτηση όμως δεν ακολουθεί την ίδια καμπύλη. Το απόγευμα και το βράδυ η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μειώνεται ή μηδενίζεται, ενώ η κατανάλωση συνεχίζεται και πρέπει να καλυφθεί από άλλες πηγές. Αντίθετα, τις ώρες μεγάλης ηλιοφάνειας το σύστημα συχνά δεν μπορεί να απορροφήσει όλη τη διαθέσιμη παραγωγή.

Όσο η Ελλάδα έβαζε περισσότερα φωτοβολταϊκά, τόσο μεγάλωνε αυτή η αναντιστοιχία. Το αποτέλεσμα είναι δύο φαινόμενα που ακούγονται παράλογα.

Το πρώτο είναι οι περικοπές. Ο διαχειριστής του δικτύου ζητά από σταθμούς ΑΠΕ να περιορίσουν την παραγωγή τους, για να διατηρείται η ισορροπία παραγωγής και κατανάλωσης και να τηρούνται τα όρια ασφαλούς λειτουργίας του δικτύου. Πρόκειται για ενέργεια που θα μπορούσε να παραχθεί, αλλά μένει ανεκμετάλλευτη. Σύμφωνα με εκτίμηση του Green Tank, με βάση στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, οι περικοπές έφτασαν περίπου τις 1,87 TWh το 2025, υπερδιπλάσιες από το 2024. Το μεγαλύτερο μέρος τους αφορά την ηλιακή παραγωγή και γίνεται τις μεσημεριανές ώρες.

Το δεύτερο είναι οι μηδενικές ή και αρνητικές τιμές. Υπάρχουν ώρες που η ενέργεια περισσεύει τόσο πολύ, ώστε η τιμή της στη χονδρική αγορά μηδενίζεται ή γίνεται αρνητική. Λίγες ώρες αργότερα, η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να πωλείται σε πολύ υψηλότερη τιμή.

Η λύση: «κρατάω το ρεύμα για αργότερα»

Μια μπαταρία δικτύου κάνει κάτι πολύ απλό: φορτίζει όταν το ρεύμα περισσεύει και είναι φθηνό, και αποδίδει την ενέργεια όταν χρειάζεται. Στην ουσία μεταφέρει την ενέργεια από τη φθηνή ώρα στην ακριβή.

Δύο αριθμοί περιγράφουν κάθε μπαταρία. Τα MW δείχνουν πόση ενέργεια μπορεί να δώσει ή να απορροφήσει κάθε στιγμή, δηλαδή την ισχύ της. Τα MWh δείχνουν πόση ενέργεια μπορεί να αποθηκεύσει συνολικά, δηλαδή τη χωρητικότητά της. Η μονάδα της Λάρισας, με 330 MW και 790 MWh, μπορεί θεωρητικά να δίνει ενέργεια στη μέγιστη ισχύ της για περίπου δύο ώρες και 24 λεπτά.

Οι μπαταρίες δεν είναι ο μόνος τρόπος αποθήκευσης. Υπάρχει και η αντλησιοταμίευση: όταν περισσεύει ρεύμα, αντλείται νερό σε μια ψηλή δεξαμενή, και όταν χρειάζεται ενέργεια, το νερό αφήνεται να πέσει και κινεί τουρμπίνες. Είναι δοκιμασμένη τεχνολογία, κατάλληλη για μεγάλες ποσότητες και περισσότερες ώρες, αλλά θέλει κατάλληλο τοπίο και χρόνια κατασκευής. Οι μπαταρίες στήνονται πολύ πιο γρήγορα.

Η αποθήκευση όμως δεν λύνει μόνη της το πρόβλημα. Το περιορίζει, μαζί με τα δίκτυα, τις διασυνδέσεις με άλλες χώρες και τη μετατόπιση της κατανάλωσης σε ώρες που περισσεύει ενέργεια.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα

Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) θέτει στόχο περίπου 4,3 GW μπαταριών έως το 2030, μαζί με νέα έργα αντλησιοταμίευσης. Το πρώτο βήμα έγινε με τρεις διαγωνισμούς της ΡΑΑΕΥ, που επέλεξαν περίπου 900 MW μπαταριών με κρατική ενίσχυση. Η πρώτη ισχύς από αυτά τα έργα άρχισε να λειτουργεί την άνοιξη του 2026.

Το επόμενο βήμα είναι οι μπαταρίες χωρίς επιδότηση, για τις οποίες ένα νέο πλαίσιο δίνει προτεραιότητα σύνδεσης σε 4,7 GW αυτόνομων μονάδων. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση της Aurora Energy Research και της KLC, για αυτό το πλαίσιο υποβλήθηκαν αιτήσεις συνολικής ισχύος 12,15 GW. Πρόκειται για αιτήσεις και όχι για εξασφαλισμένα έργα, δείχνουν όμως ότι το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι πολύ μεγαλύτερο από τον διαθέσιμο χώρο.

Πώς βγάζει λεφτά μια μπαταρία

Μια μπαταρία δεν πουλάει ρεύμα που παράγει η ίδια. Κερδίζει από τη διαφορά: αγοράζει ενέργεια όταν είναι φθηνή και την πουλάει όταν είναι ακριβή. Μπορεί επίσης να πληρώνεται για να βοηθά τον διαχειριστή να κρατά το δίκτυο σταθερό, απορροφώντας ή δίνοντας ενέργεια μέσα σε δευτερόλεπτα.

Η διαφορά τιμής όμως πρέπει να καλύπτει πολλά: τις απώλειες κατά τη φόρτιση και την εκφόρτιση, τη φθορά της μπαταρίας με τον χρόνο, τα έξοδα λειτουργίας και τη χρηματοδότηση. Και υπάρχει μια ακόμη παράμετρος. Όσο περισσότερες μπαταρίες μπαίνουν στο σύστημα, τόσο μπορεί να συμπιεστούν οι διαφορές ανάμεσα στη φθηνή και την ακριβή ώρα, και μαζί τους τα έσοδα ανά έργο.

Τι μένει ανοιχτό

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η σύνδεση στο δίκτυο. Πολλά έργα περιμένουν όρους σύνδεσης, και ακόμη και τα έργα των διαγωνισμών χρειάστηκαν μήνες μέχρι να ηλεκτριστούν.

Το δεύτερο ερώτημα είναι πόσες μπαταρίες χρειάζονται πραγματικά. Ο εθνικός στόχος, οι προβλέψεις της αγοράς για όσα θα εγκατασταθούν και οι μελέτες για τις πραγματικές ανάγκες του συστήματος δεν δίνουν τον ίδιο αριθμό. Αν μπουν λιγότερες από όσες χρειάζονται, η πράσινη ενέργεια θα συνεχίσει να μένει ανεκμετάλλευτη. Αν η εγκατεστημένη ισχύς αυξηθεί ταχύτερα από τις ανάγκες και τις διαθέσιμες πηγές εσόδων, ορισμένα έργα μπορεί να δυσκολευτούν να αποσβέσουν την επένδυσή τους.

Η δική μας ματιά

Για χρόνια, η ενεργειακή μετάβαση στην Ελλάδα μετριόταν κυρίως σε νέα MW φωτοβολταϊκών και αιολικών. Τώρα το πρόβλημα αλλάζει. Η χώρα μπορεί να παράγει πράσινο ρεύμα που δεν έχει πάντα πού να το χρησιμοποιήσει την ώρα που παράγεται. Αυτό μετατρέπει την αποθήκευση από συμπληρωματική τεχνολογία σε κρίσιμη υποδομή.

Η επόμενη φάση της αγοράς δεν θα κριθεί μόνο στο πόσα νέα φωτοβολταϊκά θα εγκατασταθούν, αλλά στο πόση από την ενέργειά τους θα μπορεί να μεταφερθεί από τη φθηνή ώρα στην ακριβή, από το μεσημέρι στο βράδυ και από το πλεόνασμα στη ζήτηση. Η νέα μονάδα της Λάρισας δείχνει ακριβώς αυτή τη μετάβαση: το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο να παράγουμε περισσότερη πράσινη ενέργεια. Είναι να μη χρειάζεται να την αφήνουμε ανεκμετάλλευτη.