Δύο καζίνο για μία πόλη: Με ποια στρατηγική ποντάρει η Αθήνα;

Η Αθήνα αποκτά δύο μεγάλα καζίνο μέσα στον αστικό της ιστό. Το VORIA στο Μαρούσι στοχεύει στον Μάιο του 2028 και το Hard Rock στο Ελληνικό στο 2029. Ποιοι τα χτίζουν, τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και, κυρίως, υπάρχει πίσω τους μία ενιαία στρατηγική για την πόλη;

Για δεκαετίες, όποιος Αθηναίος ήθελε να παίξει ρουλέτα έπρεπε να ανέβει στο βουνό. Το καζίνο της Πάρνηθας βρισκόταν έξω από την πόλη, και το τελεφερίκ ήταν μέρος της διαδρομής. Αυτό αλλάζει μέσα στα επόμενα χρόνια, με δύο κινήσεις. Η πρώτη είναι ότι το υπάρχον καζίνο της Πάρνηθας κατεβαίνει μέσα στην πόλη, στη λεωφόρο Κηφισίας. Η δεύτερη είναι ότι προστίθεται ένα εντελώς νέο καζίνο στην παραλία του Ελληνικού. Έτσι, η μητροπολιτική Αθήνα θα έχει δύο μεγάλα συγκροτήματα καζίνο και ξενοδοχείου, ένα στα βόρεια και ένα στα νότια του λεκανοπεδίου.

Ποιοι τα χτίζουν

Μαρούσι: Project VORIA. Στο κτήμα Δηλαβέρη, στη διασταύρωση Κηφισίας και Σπύρου Λούη, μεταφέρεται το καζίνο της Πάρνηθας. Μαζί του χτίζεται πεντάστερο ξενοδοχείο με χώρους για συνέδρια και εκδηλώσεις. Το έργο το υλοποιεί η North Star Entertainment, η εταιρεία που έχει την άδεια του καζίνο. Το 49% της ανήκει στην ΕΤΑΔ, δηλαδή στο Δημόσιο, και το 51% στην Athens Resort Casino. Την Athens Resort Casino την κατέχουν κατά 70% η Regency Entertainment και κατά 30% η κυπριακή Karenia Enterprises. Στη μετοχική αλυσίδα συμμετέχουν, μέσω διαφορετικών εταιρειών, συμφέροντα των οικογενειών Λασκαρίδη και Κόκκαλη, καθώς και η εισηγμένη Λάμψα. Την κατασκευή έχει αναλάβει η ΜΕΤΚΑ, θυγατρική της Metlen.

Η επένδυση φτάνει περίπου τα 380 εκατ. ευρώ, με στόχο να λειτουργήσει πλήρως τον Μάιο του 2028. Για τη μεταφορά προβλέπεται επιπλέον πληρωμή 30 εκατ. ευρώ στο Δημόσιο. Επίσης, περίπου 25.000 τ.μ. πράσινου και κοινόχρηστων χώρων θα παραχωρηθούν στον Δήμο Αμαρουσίου. Το έργο περιλαμβάνει και παρεμβάσεις στον κόμβο Κηφισίας και Σπύρου Λούη, έναν κόμβο που ήδη ταλαιπωρείται από χρόνια κυκλοφοριακή συμφόρηση.

Η μετεγκατάσταση πέρασε από πολυετή νομοθετική και δικαστική διαδρομή. Ο νόμος του 2017 που την επέτρεψε απέκλειε ρητά από τις πιθανές θέσεις το κέντρο της Αθήνας και τη νότια Αθήνα. Μετά από νέες ρυθμίσεις και προσφυγές, το ΣτΕ έκρινε τελικά νόμιμη τη μεταφορά στο Μαρούσι.

Ελληνικό: Hard Rock Hotel & Casino Athens. Εδώ δίνεται μια νέα άδεια, με παραχώρηση 30 ετών. Η αμερικανική Hard Rock International έχει το 51% και ο όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ το 49%. Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ έχει και την ευθύνη της κατασκευής. Για την άδεια καταβάλλονται στο Δημόσιο 150 εκατ. ευρώ.

Το συγκρότημα αναπτύσσεται γύρω από έναν πύργο περίπου 200 μέτρων. Περιλαμβάνει ξενοδοχείο με 900 δωμάτια και 200 σουίτες, καζίνο, συνεδριακό και εκθεσιακό κέντρο, και μεγάλο χώρο για συναυλίες. Το συνολικό κόστος υπολογίζεται πλέον σε περίπου 1,8 δισ. ευρώ, και ο σημερινός προγραμματισμός τοποθετεί το άνοιγμα στο 2029. Με τα σημερινά χρονοδιαγράμματα, λοιπόν, το VORIA αναμένεται να λειτουργήσει πρώτο.

Τι κάνει η υπόλοιπη Ευρώπη

Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ακολουθούν διαφορετικές πολιτικές για το πού επιτρέπονται καζίνο και ποια παιχνίδια επιτρέπονται σε αυτά. Το Λονδίνο και η Μαδρίτη έχουν καζίνο μέσα στην πόλη. Άλλες πόλεις όμως διάλεξαν πολύ πιο αυστηρό δρόμο. Στο Παρίσι τα καζίνο απαγορεύονται εδώ και πάνω από έναν αιώνα, σε ακτίνα 100 χιλιομέτρων γύρω από την πόλη, με μόνη εξαίρεση το Enghien-les-Bains. Μέσα στο Παρίσι λειτουργούν από το 2018 μόνο λέσχες παιγνίων, με περιορισμένα παιχνίδια και χωρίς φρουτάκια.

Η Ρώμη δεν έχει αδειοδοτημένο καζίνο. Στην Ιταλία τέτοια καζίνο λειτουργούν μόνο σε λίγες ιστορικές τοποθεσίες: τη Βενετία, το Sanremo, το Saint-Vincent και το Campione d’Italia. Η Πράγα έχει απαγορεύσει τα φρουτάκια σε όλη την πόλη. Επιπλέον, 41 από τις 57 δημοτικές περιφέρειές της επέλεξαν να απαγορεύσουν και τα ζωντανά παιχνίδια καζίνο, όπως η ρουλέτα και τα παιχνίδια με ζωντανούς κρουπιέρηδες.

Το μοντέλο που φέρνει το Ελληνικό είναι το μεγάλο συγκρότημα όπου ξενοδοχείο, συνέδρια, θέαμα, εστίαση και καζίνο βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη. Το πιο κοντινό παράδειγμα είναι το City of Dreams Mediterranean στη Λεμεσό, που άνοιξε το 2023 ως το πρώτο τέτοιο συγκρότημα της Ευρώπης. Η Hard Rock, από την πλευρά της, παρουσιάζει το έργο της Αθήνας ως το πρώτο του είδους του στην ηπειρωτική Ευρώπη. Το ασυνήθιστο λοιπόν δεν είναι ότι η Αθήνα έχει καζίνο. Είναι ότι μία πρωτεύουσα αποκτά μέσα σε λίγα χρόνια δύο μεγάλα συγκροτήματα αυτού του τύπου.

Δύο διαφορετικά προϊόντα, μία αγορά

Τα δύο έργα συχνά αναφέρονται μαζί, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το Ελληνικό σχεδιάστηκε ως μεγάλος τουριστικός προορισμός. Οι υπεύθυνοί του το περιγράφουν κυρίως ως χώρο φιλοξενίας, συνεδρίων και θεάματος, όπου το καζίνο είναι ένα μόνο κομμάτι. Αυτό φαίνεται και από το μέγεθός του: η επένδυση είναι σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερη από του Αμαρουσίου. Το VORIA είναι η μεταφορά ενός καζίνο που ήδη λειτουργεί, σε ένα από τα πιο κεντρικά σημεία του λεκανοπεδίου. Η διοίκηση της North Star το περιγράφει ως νέο πόλο για τα βόρεια προάστια, που θα συνδυάζει φιλοξενία, συνέδρια και ψυχαγωγία.

Τα δύο έργα, λοιπόν, ξεκινούν από διαφορετική αφετηρία και έχουν διαφορετική κλίμακα. Το Ελληνικό παρουσιάζεται περισσότερο ως διεθνής προορισμός. Το VORIA συνδέεται περισσότερο με την αγορά της ίδιας της Αθήνας και ειδικά των βόρειων προαστίων. Και τα δύο όμως θα λειτουργούν στην ίδια αγορά και θα διεκδικούν, το καθένα σε διαφορετικό βαθμό, και επισκέπτες και κατοίκους της Αττικής.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα κρίσιμα ερωτήματα. Πόσα από τα έσοδά τους προβλέπεται να έρθουν από το εξωτερικό και πόσα από τους κατοίκους της Αττικής; Η αναλογία αυτή είναι βασικό στοιχείο για να κρίνουμε πόση νέα ζήτηση θα φέρουν τα δύο έργα και πόσο θα ανταγωνιστούν για τη ζήτηση που ήδη υπάρχει. Και αν οι ξένοι επισκέπτες είναι λιγότεροι από όσους υπολογίζονται, προς τα πού θα στραφούν για να γεμίσουν τις αίθουσές τους;

Το τέλος της απόστασης

Η Πάρνηθα είχε, χωρίς να το επιδιώκει, ένα φυσικό εμπόδιο: την απόσταση. Για να φτάσει κανείς στο καζίνο έπρεπε να βγει από την πόλη, να ανέβει στο βουνό και να το έχει σχεδιάσει. Τα νέα καζίνο θα βρίσκονται δίπλα σε δύο από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της Αθήνας, την Κηφισίας και την Ποσειδώνος. Θα είναι κοντά σε σπίτια, γραφεία και εμπορικά κέντρα, και ο δρόμος προς αυτά θα είναι μέρος της καθημερινότητας.

Κατά τη γνώμη μας, αυτή είναι λάθος κατεύθυνση. Ένα καζίνο στο βουνό είναι μια επιλογή που κάνει κάποιος συνειδητά. Ένα καζίνο στη διαδρομή από τη δουλειά για το σπίτι γίνεται κάτι που απλώς βρίσκεται μπροστά του. Όταν ο τζόγος βγαίνει από το περιθώριο της πόλης και μπαίνει στον αστικό της ιστό, η πρόσβαση γίνεται ευκολότερη. Και η μεγαλύτερη εγγύτητα δημιουργεί, κατά τη γνώμη μας, έναν κίνδυνο: να γίνει η επίσκεψη στο καζίνο κάτι πιο καθημερινό και λιγότερο μια προγραμματισμένη έξοδος. Δεν είναι τυχαίο ότι άλλες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν επιλέξει αυστηρότερους περιορισμούς για το πού και πώς λειτουργούν τα καζίνο. Η Πράγα απαγόρευσε τα φρουτάκια σε όλη την πόλη και επέτρεψε στις δημοτικές περιφέρειές της να γίνουν ακόμη αυστηρότερες με τα τυχερά παιχνίδια. Το Παρίσι κρατά τα καζίνο έξω από την πρωτεύουσα εδώ και πάνω από έναν αιώνα.

Η Αθήνα επιλέγει να εντάξει δύο μεγάλα καζίνο στον αστικό της ιστό. Το λιγότερο που οφείλει, λοιπόν, είναι να πει πώς θα παρακολουθούνται οι επιπλέον κοινωνικές επιπτώσεις από τη λειτουργία τους. Ποιος θα τις μετρά, με ποια στοιχεία, και τι θα γίνει αν τα στοιχεία δείξουν πρόβλημα;

Δύο αποφάσεις, καμία στρατηγική;

Αν δει κανείς πώς φτάσαμε εδώ, θα δει δύο ξεχωριστές διαδρομές. Το καζίνο του Ελληνικού συνδέθηκε με μια ιδιωτικοποίηση: η Lamda έχει δηλώσει επίσημα ότι η άδεια καζίνο ήταν από τους σημαντικότερους όρους για να ολοκληρωθεί η αγορά του Ελληνικού. Το καζίνο του Αμαρουσίου είναι η μεταφορά μιας άδειας που υπήρχε ήδη, και χρειάστηκαν δύο ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις, το 2017 και το 2021, για να γίνει. Χαρακτηριστικό είναι ότι στον νόμο του 2017 υπάρχει ολόκληρο άρθρο που έχει στον τίτλο του την επωνυμία της εταιρείας του καζίνο της Πάρνηθας.

Στην περίπτωση των δύο καζίνο, λοιπόν, κάθε έργο προχώρησε με τη δική του διαδρομή: νόμους, άδειες, δικαστήρια. Αυτό που δεν φαίνεται εξίσου καθαρά είναι αν υπήρξε ένα επίπεδο πάνω από τα δύο έργα που εξέτασε τη συνολική τους επίδραση στην ίδια αγορά.

Κάποια στιγμή, πάντως, τα δύο καζίνο εξετάστηκαν μαζί. Όταν ψηφιζόταν ο νόμος του 2017, ο τότε υπουργός Οικονομικών εξήγησε στη Βουλή ότι στόχος ήταν το καζίνο της Πάρνηθας να βρεθεί μακριά από το Λουτράκι και «σχετικά μακριά» από το Ελληνικό. Το ερώτημα είναι αν αυτή η σκέψη έγινε ποτέ ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

Το Δημόσιο ρυθμίζει και αδειοδοτεί και τις δύο δραστηριότητες, ενώ στη North Star συμμετέχει επιπλέον ως μέτοχος μέσω της ΕΤΑΔ. Την αγορά την εποπτεύει η ΕΕΕΠ (Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων). Υπάρχει όμως δημοσιοποιημένη αξιολόγηση που να εξετάζει τα δύο καζίνο ως σύνολο; Ποιος υπολόγισε τι σημαίνουν μαζί για την κυκλοφορία στην Κηφισίας και στην Ποσειδώνος, για τον τουρισμό της Αθήνας και για τους κατοίκους της;

Η Αθήνα φτάνει έτσι σε δύο μεγάλα καζίνο μέσα από δύο διαφορετικές διαδρομές. Για εμάς, το ερώτημα είναι αν πάνω από αυτές υπάρχει μια ενιαία στρατηγική για τον τουρισμό, τον τζόγο και την πόλη. Αν υπάρχει, πρέπει να γίνει ορατή. Αν δεν υπάρχει, τότε μια επιλογή που μπορεί να αλλάξει τον χαρακτήρα της Αθήνας θα έχει προκύψει χωρίς να συζητηθεί ποτέ ως ενιαία επιλογή.