Οι πόλεις που δουλεύουν για τους επισκέπτες, αλλά όχι για τους κατοίκους τους

Ο τουρισμός έφερε στην Ελλάδα ρεκόρ εσόδων. Το επόμενο ερώτημα είναι αν όσοι στηρίζουν αυτή την επιτυχία μπορούν ακόμη να ζουν εκεί όπου δουλεύουν.

Ένα εστιατόριο γεμάτο. Ένα ξενοδοχείο χωρίς άδειο δωμάτιο. Μια γειτονιά όπου οι επισκέπτες κυκλοφορούν από το πρωί μέχρι αργά τη νύχτα. Αυτή είναι η εικόνα που έχουμε συνηθίσει να λέμε επιτυχία.

Για τον επιχειρηματία, περισσότερη κίνηση σημαίνει περισσότερες πωλήσεις. Για τον εργαζόμενο, περισσότερες δουλειές. Για τον ιδιοκτήτη, σπίτι που αξίζει περισσότερο.

Η ίδια εικόνα έχει όμως και δεύτερη πλευρά. Είναι ο κάτοικος που δεν μπορεί να ανανεώσει το συμβόλαιο του σπιτιού του. Είναι ο εποχικός εργαζόμενος που δεν βρίσκει δωμάτιο κοντά στη δουλειά. Είναι η οικογένεια που βλέπει τα μαγαζιά της γειτονιάς να αλλάζουν πελάτη.

Ο τουρισμός δεν γεννά μόνος του αυτά τα προβλήματα. Τα μεγαλώνει όμως, όταν η ζήτηση ανεβαίνει γρήγορα σε τόπους με λίγα σπίτια, φτωχές υποδομές και ήδη ακριβά ενοίκια. Τότε ο τόπος γίνεται όλο και πιο ελκυστικός για όσους θέλουν να τον επισκεφθούν και όλο και πιο δύσκολος για όσους πρέπει να ζουν εκεί όλο τον χρόνο.

Η χρονιά των 23,6 δισ.

Τα έσοδα από τον τουρισμό έφτασαν το 2025 τα 23,6 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Ήταν 9,4% περισσότερα από το 2024 και νέο ρεκόρ.

Πίσω από αυτό το ποσό βρίσκεται ολόκληρο οικοσύστημα: ξενοδοχεία, εστιατόρια, μεταφορές, προμηθευτές, συνεργεία καθαρισμού, τεχνίτες, καταστήματα. Σε πολλές περιοχές ο τουρισμός είναι η βασική πηγή δουλειάς.

Η οικονομική αξία του είναι δεδομένη. Αυτό που πρέπει να συζητηθεί είναι ποιος παίρνει τα οφέλη και ποιος πληρώνει το κόστος.

Ένα σπίτι, δύο πελάτες

Ένα διαμέρισμα σε τουριστική περιοχή μπορεί να στεγάσει έναν μόνιμο κάτοικο, έναν εργαζόμενο για τη σεζόν ή έναν επισκέπτη για τρεις νύχτες. Όταν η βραχυχρόνια μίσθωση υπόσχεται μεγαλύτερη απόδοση, ο ιδιοκτήτης έχει οικονομικό κίνητρο να την προτιμήσει.

Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις δεν είναι η μόνη αιτία για τα ακριβά ενοίκια. Ούτε κάθε σπίτι για τουρίστες θα νοικιαζόταν αλλιώς σε μια οικογένεια. Σε πολλά μέρη όμως δύο αγορές παλεύουν για τα ίδια λίγα σπίτια.

Η τάση είναι ευρωπαϊκή. Σύμφωνα με τη Eurostat, οι διανυκτερεύσεις που κλείστηκαν μέσω Airbnb, Booking και Expedia στην ΕΕ έφτασαν το 2025 τα 951,6 εκατ., 11,4% περισσότερες από το 2024. Το καλοκαίρι του 2025, τρεις ελληνικές περιφέρειες ήταν ανάμεσα στις 20 πιο δημοφιλείς της Ευρώπης για αυτού του είδους τη διαμονή.

Δεν ισχύει όμως το ίδιο παντού. Σε ένα χωριό με άδεια, εγκαταλελειμμένα σπίτια, η αξιοποίησή τους φέρνει ζωή. Σε μια πυκνή γειτονιά με έλλειψη κατοικιών, κάθε σπίτι που περνά από τη μακροχρόνια στη βραχυχρόνια μίσθωση στενεύει ακόμη περισσότερο τις επιλογές των κατοίκων. Γι’ αυτό η απάντηση πρέπει να δίνεται τόπο με τόπο.

Ο εργαζόμενος που δεν βρίσκει πού να μείνει

Για τις τουριστικές επιχειρήσεις, η στέγη του προσωπικού είναι και θέμα λειτουργίας. Ένα ξενοδοχείο μπορεί να έχει γεμάτες κρατήσεις και να μη βρίσκει ανθρώπους, γιατί ο μισθός δεν φτάνει για σπίτι στην περιοχή. Στους εποχικούς προορισμούς το πρόβλημα διπλασιάζεται: ο εργαζόμενος χρειάζεται στέγη ακριβώς τους μήνες που τη ζητούν και οι τουρίστες.

Η αγορά εργασίας και η αγορά κατοικίας είναι στενά δεμένες. Μια επιχείρηση δεν μεγαλώνει μόνο με πελάτες. Μεγαλώνει και με ανθρώπους. Ένας τόπος που γίνεται πολύ ακριβός για τους εργαζομένους του κόβει τελικά τα πόδια της ίδιας της δραστηριότητας που τον έκανε επιτυχημένο.

Η γειτονιά αλλάζει πελάτη

Σε γειτονιές με πολλούς επισκέπτες, τα καταστήματα ακολουθούν τη ζήτηση. Ένα μαγαζί αποδίδει περισσότερα ως εστιατόριο ή κατάστημα με σουβενίρ παρά ως ψιλικατζίδικο ή ραφείο.

Αυτό δεν είναι από μόνο του κακό. Νέες επιχειρήσεις ανεβάζουν περιοχές και φέρνουν δουλειές. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η γειτονιά ζει μόνο για τον προσωρινό επισκέπτη και ο μόνιμος κάτοικος δεν βρίσκει πια κοντά του τα βασικά, σε λογική τιμή.

Το ίδιο ισχύει για το νερό, τα σκουπίδια, την αποχέτευση, την κίνηση στους δρόμους. Όλα πρέπει να αντέξουν έναν πληθυσμό που φουσκώνει για λίγους μήνες. Το κόστος όμως δεν το μοιράζονται πάντα δίκαια επιχειρήσεις, επισκέπτες και κάτοικοι.

Μια χώρα που τη θέλουν όλοι, αλλά δεν κάνουν όλοι διακοπές

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 46,6% των κατοίκων της Ελλάδας ηλικίας 16 ετών και άνω δεν μπορούσε να πληρώσει μία εβδομάδα διακοπών μακριά από το σπίτι του. Ο μέσος όρος στην ΕΕ ήταν 27,5%. Μόνο η Ρουμανία ήταν χειρότερα.

Ο τουρισμός δεν προκαλεί αυτή τη δυσκολία. Δείχνει όμως κάτι που αξίζει να ειπωθεί καθαρά: η Ελλάδα ξέρει να φέρνει ξένους να κάνουν διακοπές, αλλά σχεδόν ένας στους δύο κατοίκους της δεν μπορεί να κάνει το ίδιο.

Η συζήτηση λοιπόν δεν μπορεί να σταματά στα έσοδα και τις αφίξεις. Πρέπει να μετρά και την ποιότητα των θέσεων εργασίας, τα σπίτια που μπορεί κανείς να πληρώσει, τις υποδομές που αντέχουν και το αν οι κάτοικοι χαίρονται τον τόπο όπου ζουν.

Η επιτυχία χρειάζεται νέο μέτρο

Για τις τουριστικές επιχειρήσεις, η επόμενη πρόκληση δεν είναι απαραίτητα περισσότεροι επισκέπτες. Σε πολλούς προορισμούς είναι η κίνηση και εκτός καλοκαιριού, η μεγαλύτερη αξία ανά επισκέπτη και οι συνθήκες που κρατούν το προσωπικό στον τόπο.

Για τους δήμους, σημαίνει σχεδιασμό που βλέπει μαζί επιχειρήσεις και μόνιμους κατοίκους. Άλλο πρόβλημα έχει ένα μικρό νησί, άλλο μια μεγάλη πόλη και άλλο ένας προορισμός της ενδοχώρας που θέλει τουρισμό όλο τον χρόνο. Μία λύση για όλους δεν υπάρχει.

Η επιτυχία ενός τόπου δεν μετριέται μόνο με το πόσα χρήματα αφήνουν εκεί όσοι τον επισκέπτονται. Μετριέται και με το πόσα από αυτά μένουν στην τοπική κοινωνία και πόσο βιώσιμες είναι οι επιχειρήσεις του.Γιατί ένας προορισμός δεν είναι μόνο ένα μέρος όπου έρχονται άνθρωποι. Είναι και ένα μέρος όπου κάποιοι πρέπει να μπορούν να μείνουν.