THE BULLET POINT "PREVIEW"
Το The Art of Noticing του Rob Walker περιλαμβάνει 131 ασκήσεις παρατήρησης και κυκλοφόρησε το 2019.
Οι προτάσεις του αξιοποιούν καθημερινούς χώρους, αντικείμενα και εμπειρίες, χωρίς να απαιτούν ιδιαίτερο εξοπλισμό.
Το βιβλίο μας καλεί να ανακαλύψουμε ξανά το γνώριμο περιβάλλον μας, αντί να αναζητούμε συνεχώς καινούργια ερεθίσματα.
Πόσα πράγματα υπάρχουν γύρω μας χωρίς να τα παρατηρούμε; Ο δημοσιογράφος Rob Walker συγκέντρωσε 131 μικρές ασκήσεις που μας προτρέπουν να κοιτάξουμε διαφορετικά τους δρόμους, τους ανθρώπους και τα αντικείμενα της καθημερινότητάς μας. Ένα βιβλίο για την παρατήρηση, χωρίς περίπλοκες μεθόδους ή μεγάλες αλλαγές στη ζωή μας.
Περνάμε από τον ίδιο δρόμο σχεδόν κάθε ημέρα. Γνωρίζουμε πού βρίσκεται το φανάρι, ποιο κατάστημα έχει κλείσει και σε ποια γωνία πρέπει να στρίψουμε. Αν όμως κάποιος μας ζητούσε να περιγράψουμε τις προσόψεις των κτιρίων, τις επιγραφές ή τις μικρές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες της διαδρομής, πιθανότατα θα δυσκολευόμασταν. Δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα μνήμης. Απλώς δεν χρειάζεται να προσέχουμε τα πάντα για να κινηθούμε μέσα σε ένα γνώριμο περιβάλλον.
Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Rob Walker ενδιαφέρθηκε ακριβώς για αυτή τη διαφορά ανάμεσα στο να κοιτάζουμε κάτι και στο να το παρατηρούμε πραγματικά. Το αποτέλεσμα ήταν το “The Art of Noticing: 131 Ways to Spark Creativity, Find Inspiration, and Discover Joy in the Everyday”, που κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Knopf. Σε 256 σελίδες συγκεντρώνει 131 δραστηριότητες, άλλοτε πολύ απλές και άλλοτε περισσότερο ασυνήθιστες, οι οποίες μας καλούν να εξετάσουμε εκ νέου όσα θεωρούμε οικεία.
Μικρά πειράματα στην καθημερινότητα
Οι ασκήσεις του Walker δεν απαιτούν εξοπλισμό ή κάποια ιδιαίτερη δεξιότητα. Μπορούν να πραγματοποιηθούν στον δρόμο, στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας. Το ζητούμενο είναι κάθε φορά να επιλέξουμε διαφορετικό αντικείμενο προσοχής.
Μπορούμε, για παράδειγμα, να παρατηρήσουμε μόνο τις επιγραφές μιας γειτονιάς, να εντοπίσουμε ασυνήθιστους συνδυασμούς χρωμάτων ή να καταγράψουμε όσα ακούμε σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Μια γνώριμη διαδρομή γίνεται έτσι αφορμή για να εξετάσουμε λεπτομέρειες που μέχρι τότε δεν είχαμε προσέξει. Ο Walker οργανώνει τις δραστηριότητες γύρω από διαφορετικούς τρόπους παρατήρησης, τη χρήση των αισθήσεων, την περιπλάνηση και την επαφή με τους άλλους.
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στην πρωτοτυπία κάθε άσκησης όσο στην αλλαγή οπτικής που προτείνει. Αντί να αναζητούμε συνεχώς καινούργια μέρη ή δραστηριότητες, μπορούμε να εξετάζουμε πιο προσεκτικά όσα ήδη αποτελούν μέρος της ζωής μας.
Τι χάνουμε από τη συνήθεια
Η εξοικείωση με το περιβάλλον είναι χρήσιμη. Μας επιτρέπει να κάνουμε καθημερινές δραστηριότητες χωρίς να αφιερώνουμε συνεχή συνειδητή προσπάθεια. Ταυτόχρονα, όμως, διαμορφώνει την προσοχή μας γύρω από όσα θεωρούμε πρακτικά απαραίτητα.
Αυτή τη λειτουργία επιχειρεί να διακόψει περιστασιακά το βιβλίο. Δεν προτείνει να εξετάζουμε εξαντλητικά κάθε αντικείμενο ούτε να βρισκόμαστε διαρκώς σε κατάσταση εγρήγορσης. Προτείνει να επιλέγουμε συγκεκριμένες στιγμές κατά τις οποίες εγκαταλείπουμε τον συνηθισμένο τρόπο παρατήρησης.
Ένας περίπατος μπορεί να γίνει ευκαιρία να προσέξουμε τις διαφορετικές εισόδους των πολυκατοικιών. Μια επίσκεψη σε ένα παλαιοπωλείο μπορεί να μας οδηγήσει να αναρωτηθούμε πώς χρησιμοποιούνταν κάποτε αντικείμενα που σήμερα μοιάζουν παράξενα. Ακόμη και η αναμονή σε έναν δημόσιο χώρο μπορεί να αποκτήσει ενδιαφέρον αν παρατηρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένος.
Ένα βιβλίο που δεν ζητά περισσότερη παραγωγικότητα
Το “The Art of Noticing” δεν είναι επιστημονική μελέτη για την προσοχή, ούτε υπόσχεται ότι οι ασκήσεις του θα βελτιώσουν μετρήσιμα τη δημιουργικότητά μας. Είναι περισσότερο μια συλλογή προτάσεων που μπορούν να δοκιμαστούν, να τροποποιηθούν ή να εγκαταλειφθούν ανάλογα με τα ενδιαφέροντα κάθε αναγνώστη.
Αυτή η ελευθερία είναι και το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του. Δεν υπάρχει καθημερινός στόχος, δεν χρειάζεται να συμπληρώσουμε όλες τις ασκήσεις και δεν υπάρχει κάποια επίδοση που πρέπει να πετύχουμε. Ο αναγνώστης μπορεί να επιλέξει μία δραστηριότητα και να την αντιμετωπίσει απλώς ως ένα μικρό πείραμα.
Το βιβλίο δεν μας ζητά να γεμίσουμε τον χρόνο μας με περισσότερα πράγματα. Μας προτείνει να εξετάσουμε αν όσα κάνουμε ήδη μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όταν τους αφιερώνουμε διαφορετική προσοχή.
GOOD TO KNOW
Μπορεί μια ιστορία να αλλάξει την αξία ενός συνηθισμένου αντικειμένου; Το 2009, ο Rob Walker και ο Joshua Glenn δημιούργησαν το πείραμα Significant Objects. Αγόρασαν φθηνά μεταχειρισμένα αντικείμενα, ανέθεσαν σε συγγραφείς να δημιουργήσουν φανταστικές ιστορίες γι’ αυτά και τα διέθεσαν προς πώληση μαζί με τις αφηγήσεις τους. Στην αρχική σειρά του πειράματος, αντικείμενα που είχαν αγοραστεί συνολικά για 128,74 δολάρια πωλήθηκαν έναντι 3.612,51 δολαρίων. Το εγχείρημα ανέδειξε τον ρόλο που μπορεί να παίξει η αφήγηση στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αξία ακόμη και των πιο ασήμαντων πραγμάτων.
