Το γάλα λιγοστεύει, θα ανοίξει ο φάκελος της φέτας ΠΟΠ;

Δύο χρόνια μετά την πανώλη και την ευλογιά των αιγοπροβάτων, τα κοπάδια της ηπειρωτικής Ελλάδας δεν έχουν ξαναστηθεί. Το γάλα λιγοστεύει και η φέτα ακριβαίνει, ενώ η ζήτηση από το εξωτερικό συνεχίζει να μεγαλώνει. Μέσα σε αυτή την πίεση ξαναζωντάνεψε μια παλιά κουβέντα: μήπως πρέπει να αλλάξουν οι κανόνες με τους οποίους φτιάχνεται η φέτα ΠΟΠ;

Τι έχει τεθεί και τι διαψεύδεται

Στον κλάδο έχουν τεθεί συγκεκριμένες προτάσεις για αλλαγές στις προδιαγραφές της φέτας, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί απόφαση για τροποποίηση του φακέλου.

Η πιο συγκεκριμένη αφορά τον επιτρεπόμενο χρόνο από το άρμεγμα μέχρι την πήξη του γάλακτος, που σήμερα είναι έως 48 ώρες. Στη δημόσια συζήτηση έχουν εμφανιστεί δύο διαφορετικοί αριθμοί, 60 και 72 ώρες. Ο Δημήτρης Μόσχος, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας και ταμίας της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας (ΕΔΟΦ), δήλωσε ότι η αλλαγή από 48 σε 72 ώρες συζητείται εδώ και καιρό, με σκοπό να διευκολυνθούν οι βιομηχανικές γραμμές παραγωγής.

Στις 27 Οκτωβρίου ο πρόεδρος της ΕΔΟΦ, Μιχάλης Σαράντης, απάντησε με κατηγορηματική διάψευση ότι υπάρχει πρόθεση ή πρωτοβουλία της οργάνωσης που να αλλοιώνει τον χαρακτήρα ή τις προδιαγραφές της φέτας ΠΟΠ.

Οι δύο τοποθετήσεις δεν ταυτίζονται, αλλά δεν αναιρούν απαραίτητα η μία την άλλη. Μια συζήτηση για ένα τεχνικό όριο είναι άλλο πράγμα από μια πρωτοβουλία που αλλάζει την ταυτότητα του προϊόντος. Αυτή ακριβώς η διάκριση θα κρίνει τη συνέχεια.

Το πρόβλημα έχει όνομα: γάλα

Το 2025 η Ελλάδα εξήγαγε φέτα αξίας 835 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τη Eurostat. Σχεδόν τα επτά στα δέκα κιλά που παράγει η χώρα πηγαίνουν πλέον στο εξωτερικό.

Την ίδια ώρα, από τον Αύγουστο του 2024 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 θανατώθηκαν λόγω ευλογιάς σχεδόν μισό εκατομμύριο αιγοπρόβατα. Τα στοιχεία αυτά παρουσίασε το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Σύμφωνα με τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, στο επτάμηνο του 2026 οι παραδόσεις πρόβειου γάλακτος έπεσαν κατά 7,4%. Ήδη από τον Μάρτιο, ο πρόεδρος της ΕΔΟΦ προειδοποιούσε ότι η χρονιά θα κλείσει με 15.000 έως 20.000 τόνους λιγότερη φέτα.

Με απλά λόγια, κάθε επιπλέον τόνος φέτας που ζητά το εξωτερικό χρειάζεται γάλα που σήμερα δεν υπάρχει.

Ευελιξία ή περισσότερο γάλα;

Οι προδιαγραφές της φέτας γράφτηκαν το 1994. Από το 2004 η ευρωπαϊκή νομοθεσία υποχρεώνει να ψύχεται το νωπό γάλα αμέσως μετά το άρμεγμα. Σε αυτό στηρίζεται όποιος θεωρεί το όριο των 48 ωρών κανόνα μιας άλλης εποχής.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν έχει απαντηθεί δημόσια: πόσο γάλα χάνεται σήμερα εξαιτίας αυτού του ορίου; Αν η απάντηση είναι «λίγο», τότε το επιχείρημα υπέρ των 72 ωρών αφορά περισσότερο την ευελιξία της παραγωγής παρά την αύξηση της διαθέσιμης πρώτης ύλης. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο, αλλά είναι άλλο πράγμα από τη λύση στην έλλειψη γάλακτος.

Υπάρχει και η διαδικασία. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες χωρίζουν τις τροποποιήσεις σε «τυπικές», που εγκρίνει το ίδιο το κράτος-μέλος, και σε «ενωσιακές», που εγκρίνει η Κομισιόν. Ένα όριο χρόνου και τα λιπαρά του γάλακτος δεν ζυγίζουν το ίδιο, γιατί το κατώτατο 6% λιπαρά είναι μέρος του τι κάνει τη φέτα φέτα.

Δύο τυριά, δύο διαφορετικές απαντήσεις

Το Parmigiano Reggiano δεν απάντησε στη ζήτηση χαλαρώνοντας τις προδιαγραφές του. Το 2011 τις έκανε αυστηρότερες, με υποχρεωτική κοπή και συσκευασία των μερίδων μέσα στη ζώνη προέλευσης. Παράλληλα εφαρμόζει επίσημο μηχανισμό ρύθμισης της προσφοράς, με νέο πολυετές σχέδιο για την περίοδο 2026–2031. Το 2025 η παραγωγή του έφτασε τα 4,19 εκατ. κεφάλια. Το παράδειγμα δείχνει ότι μια ΠΟΠ μπορεί να οργανώνει συλλογικά την ανάπτυξή της χωρίς να χαλαρώνει τους κανόνες της.

Στο Camembert de Normandie, το 2018 επιχειρήθηκε ένας συμβιβασμός: να μπει στην ονομασία και τυρί από παστεριωμένο γάλα, με όρους για νορμανδικές αγελάδες και βόσκηση. Ο συμβιβασμός δεν βρήκε συναίνεση. Οι παραδοσιακοί παραγωγοί είδαν αλλοίωση της ονομασίας και πολλοί μεγάλοι μεταποιητές είδαν όρους που δεν τους ταίριαζαν. Τον Ιανουάριο του 2020 ο φορέας της ονομασίας καταψήφισε το σχέδιο και τον Μάρτιο το εγκατέλειψε. Το Camembert de Normandie ΠΟΠ διατήρησε τελικά το νωπό γάλα στον πυρήνα των προδιαγραφών του, και σήμερα απαιτεί τουλάχιστον 50% νορμανδικές αγελάδες στο κοπάδι.

Ποιος κερδίζει από μια αλλαγή

Σύμφωνα με την ΕΔΟΦ, πίσω από τη φέτα βρίσκονται περίπου 55.000 κτηνοτρόφοι και 300 τυροκομεία. Με τα έσοδα από το γάλα ζουν ολόκληρα χωριά.

Εδώ βρίσκεται και η βασική οικονομική ένταση μέσα στην αλυσίδα. Κάθε αλλαγή που αυξάνει την απόδοση της μεταποίησης μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά τον κτηνοτρόφο, το τυροκομείο και τον εξαγωγέα. Γι’ αυτό η τεχνική συζήτηση για τον φάκελο είναι στην πραγματικότητα και συζήτηση για το πώς μοιράζεται η αξία μέσα στην αλυσίδα.

Η οπτική μας

Η σημερινή πίεση δεν σημαίνει ότι ο φάκελος της φέτας πρέπει ή πρόκειται να ανοίξει. Σημαίνει όμως ότι η συζήτηση για τα όριά της θα επιστρέφει όσο η διεθνής ζήτηση μεγαλώνει και η διαθέσιμη πρώτη ύλη πιέζεται.

Αν έρθει κάποτε αυτή η συζήτηση, η πραγματική επιλογή δεν θα είναι ανάμεσα στην παράδοση και στον εκσυγχρονισμό. Η μία επιλογή είναι αλλαγές που βοηθούν να αξιοποιηθεί καλύτερα το ελληνικό γάλα χωρίς να αλλάζει η ταυτότητα του προϊόντος. Η άλλη είναι αλλαγές που μετακινούν την ίδια την ταυτότητα για να παραχθεί περισσότερο προϊόν. Όποια πρόταση έρθει θα πρέπει να δείξει τρία πράγματα: πόσο γάλα εξοικονομεί, ποιον ωφελεί και τι αλλάζει στο ίδιο το τυρί.

Η φέτα έχει αξία επειδή το όνομά της σημαίνει συγκεκριμένο τόπο, συγκεκριμένη πρώτη ύλη και συγκεκριμένους κανόνες. Αν αυτοί αλλάξουν, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόση περισσότερη φέτα θα μπορεί να παραχθεί. Είναι και ποια αξία θα έχει τελικά το όνομα που θα γράφει η συσκευασία.