THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε οδικούς χάρτες σε Μαυροβούνιο, Αλβανία, Μολδαβία και Ουκρανία. Το Μαυροβούνιο θα μπορούσε να κλείσει τις διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2026, εφόσον συμφωνήσουν τα κράτη-μέλη.
Μετά τη διεύρυνση του 2004, η ενιαία αγορά απέκτησε πάνω από 74 εκατ. νέους καταναλωτές και, σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ, το εμπόριο ανάμεσα στις νέες και στις παλαιότερες χώρες-μέλη υπερπενταπλασιάστηκε σε σχέση με το 2000.
Το εμπόριο της Ελλάδας με τα Δυτικά Βαλκάνια ξεπέρασε τα 4 δισ. ευρώ το 2025 και το απόθεμα των ελληνικών επενδύσεων εκεί το 1 δισ. ευρώ το 2024.
Η πρώτη τελεία. Στις 4 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για τις τέσσερις πιο προχωρημένες υποψήφιες χώρες: το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Περιλαμβάνουν συγκεκριμένα ορόσημα για τον επόμενο χρόνο. Το Μαυροβούνιο έχει κλείσει προσωρινά 21 διαπραγματευτικά κεφάλαια και, εφόσον συμφωνήσουν τα κράτη-μέλη, θα μπορούσε να κλείσει τα υπόλοιπα έως το τέλος του 2026. Η Αλβανία στοχεύει να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις έως το 2027, στόχο που η Επιτροπή χαρακτηρίζει «φιλόδοξο αλλά εφικτό». Η Μολδαβία στοχεύει στις αρχές του 2028 και η Ουκρανία στο τέλος του 2028, εφόσον επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις.
Η δεύτερη τελεία. Η Επιτροπή θυμίζει τι έφερε η μεγάλη διεύρυνση του 2004: σύμφωνα με τα στοιχεία της, το βιοτικό επίπεδο στις νέες χώρες περίπου διπλασιάστηκε και η ενιαία αγορά απέκτησε πάνω από 74 εκατ. νέους καταναλωτές. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ, το εμπόριο ανάμεσα στις χώρες που εντάχθηκαν τότε και στα παλαιότερα μέλη υπερπενταπλασιάστηκε σε σχέση με το 2000. Για τα Δυτικά Βαλκάνια υπάρχει ήδη χρηματοδοτικό εργαλείο 6 δισ. ευρώ έως το 2027, από τα οποία 2 δισ. είναι επιχορηγήσεις και 4 δισ. ευνοϊκά δάνεια.
Η γραμμή. Η διεύρυνση δεν είναι μόνο επιλογή ασφάλειας. Είναι και ευκαιρία επέκτασης της ευρωπαϊκής αγοράς. Για τις επιχειρήσεις, η πρώτη αλλαγή μπορεί να έρθει πριν από την ένταξη: η Επιτροπή προτείνει να εμβαθύνει η ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και ο ψηφιακός τομέας. Οι χώρες αυτές έχουν ήδη εμπορικές συμφωνίες με την ΕΕ και προσαρμόζουν σταδιακά τους κανόνες τους στους ευρωπαϊκούς. Το πλεονέκτημα το έχει όποιος γνωρίζει ήδη την αγορά, έχει δίκτυο και έχει τοποθετηθεί πριν αυξηθεί ο ανταγωνισμός.
Η άλλη ανάγνωση. Τα χρονοδιαγράμματα δεν είναι εγγυήσεις. Η τελική απόφαση ανήκει στα κράτη-μέλη και κάθε ένταξη χρειάζεται ομοφωνία. Η Κροατία ζητά να λυθούν ανοιχτά διμερή ζητήματα πριν το Μαυροβούνιο κλείσει τις διαπραγματεύσεις. Η Βόρεια Μακεδονία παραμένει μπλοκαρισμένη, όσο δεν προχωρά τις συνταγματικές αλλαγές που ζητά η Βουλγαρία. Υπάρχει και ένα δεύτερο κόστος: η διεύρυνση φέρνει στην ενιαία αγορά οικονομίες με χαμηλότερο εργατικό κόστος, που θα διεκδικήσουν ευρωπαϊκούς πόρους, επενδύσεις και εξαγωγές. Η ευκαιρία δεν είναι αυτόματη.
Η σκέψη που μένει. Για την Ελλάδα, η διεύρυνση είναι η γειτονιά της. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών, το εμπόριο με τα Δυτικά Βαλκάνια ξεπέρασε τα 4 δισ. ευρώ το 2025, με κύριους εταίρους τη Βόρεια Μακεδονία, την Αλβανία και τη Σερβία. Το απόθεμα των ελληνικών άμεσων επενδύσεων στην περιοχή ξεπερνούσε το 1 δισ. ευρώ το 2024. Επί ελληνικής προεδρίας, η Σύνοδος της Θεσσαλονίκης το 2003 υιοθέτησε την Ατζέντα που επιβεβαίωσε και ενίσχυσε την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων. Το ερώτημα είναι αν οι ελληνικές επιχειρήσεις θα αξιοποιήσουν τη θέση τους πριν η γειτονιά γίνει πιο ανταγωνιστική.
GOOD TO KNOW
Η τελευταία ένταξη: η Κροατία έγινε το 28ο μέλος της ΕΕ το 2013. Μετά την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου το 2020, τα μέλη είναι 27.
Η μεγαλύτερη διεύρυνση: το 2004 μπήκαν μαζί δέκα χώρες, ανάμεσά τους η Κύπρος, η Πολωνία και οι τρεις χώρες της Βαλτικής.
Ευρώ χωρίς ένταξη: το Μαυροβούνιο χρησιμοποιεί το ευρώ ως νόμισμα από το 2002, χωρίς να είναι μέλος ούτε της ΕΕ ούτε της ευρωζώνης.
