Η χαμένη ευκαιρία των ελληνικών ιχθυοκαλλιεργειών;

Τη στιγμή που μεγάλοι παίκτες διεθνούς βεληνεκούς όπως το Grupo Profand που έχει αποκτήσει την πλειοψηφία στα Ιχθυοτροφεία Κεφαλονίας της οικογένειας Γερουλάνου αλλά και η καναδική Cooke, που εξεγόρασε την Avramar, έχουν μπει στην ελληνική ιχθυοκαλλιέργειας, το αγκάθι του χωροταξικού σχεδιασμού παραμένει. Και όχι μόνο παραμένει, αλλά αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα στις όποιες διαθέσεις επέκτασης της παραγωγής, με πολλαπλά επεισόδια έως τώρα.

Το 2025 η συνολική παραγωγή υδατοκαλλιέργειας εκτιμάται σε σχεδόν 140.038 τόνους εκτιμώμενης αξίας 885 εκατ. ευρώ παρουσιάζοντας αύξηση 3% ως προς τον όγκο παραγωγής και 15% ως προς την αξία πωλήσεων, αποτελώντας έναν από τους δυναμικούς οικονομικούς κλάδους και έναν από τους εξωστρεφείς της ελληνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας. Οι εξαγωγές ελληνικής τσιπούρας και λαβρακιού το 2025 ανήλθαν σε 97.384 τόνους αξίας 672 εκατ. ευρώ παρουσιάζοντας αύξηση 4% ως προς τον όγκο και 15% ως προς την αξία εξαγωγών σε σχέση με το 2024.

Μία ακόμα χαμένη προθεσμία

Το τελευταίο από αυτά τα επεισόδια ενός περιπετειώδους και έως τώρα ατελείωτου κύκλου, γράφτηκε μόλις πριν λίγες μέρες. Κι αυτό γιατί πλέον στο μεταφέρεται στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας η πίεση για το χωροταξικό των ιχθυοκαλλιεργειών, μετά την παρέλευση της 4ης Νοεμβρίου 2026, καταληκτικής ημερομηνίας για την ολοκλήρωση της διαδικασίας θεσμοθέτησης των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ).

Δύο ημέρες αργότερα, στις 6 Νοεμβρίου, η Ελληνική Οργάνωση Παραγωγών Υδατοκαλλιέργειας (ΕΛΟΠΥ) και η Πανελλήνια Ένωση Μικρομεσαίων Ιχθυοκαλλιεργητών απέστειλαν κοινή επιστολή, ζητώντας έγγραφη απάντηση για το καθεστώς που εφαρμόζεται πλέον και ορισμό ημερομηνίας συνάντησης εντός πέντε εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της.

Η επιστολή απευθύνεται στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, στην υφυπουργό Μαριλένα Σούκουλη και στον γενικό γραμματέα Ευάγγελο Κυριαζόπουλο, με κοινοποίηση στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτη Σχοινά και στον γενικό γραμματέα Σπύρο Πρωτοψάλτη. Οι δύο φορείς αναφέρουν ότι είχαν θέσει εγκαίρως το ζήτημα, με νομική τεκμηρίωση, αλλά έως την ημερομηνία της επιστολής δεν είχαν λάβει απάντηση ούτε είχαν ενημερωθεί για συγκεκριμένες ενέργειες της διοίκησης.

Η προθεσμία για τις ΠΟΑΥ και η αναθεώρηση του χωροταξικού 

Οι ΠΟΑΥ είναι ο μηχανισμός με τον οποίο ο εθνικός χωροταξικός σχεδιασμός εξειδικεύεται σε οργανωμένες ζώνες υδατοκαλλιέργειας. Η θεσμοθέτηση μιας ζώνης καθορίζει πού και με ποιους όρους μπορεί να οργανωθεί η δραστηριότητα στη συγκεκριμένη περιοχή. Στη συνέχεια, κάθε μονάδα υπάγεται στις δικές της διαδικασίες αδειοδότησης.

Η προθεσμία για την ολοκλήρωση της θεσμοθέτησης των ΠΟΑΥ είχε ήδη παραταθεί διαδοχικά. Με τον ν. 5151/2024 η παράταση του άρθρου 63 του ν. 4964/2022 αυξήθηκε από δύο σε τρία έτη. Ακολούθησε η ρύθμιση του άρθρου 111 παρ. 7 του ν. 5243/2025, με την οποία η καταληκτική ημερομηνία μετατέθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026.

Η ίδια ημερομηνία συνέπεσε με τη συμπλήρωση 15 ετών από την έγκριση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Υδατοκαλλιέργειες, στις 4 Νοεμβρίου 2011, χωρίς να έχει εγκριθεί αναθεωρημένο πλαίσιο. Η παρέλευση της προθεσμίας για τις ΠΟΑΥ, η εφαρμογή του πλαισίου του 2011 και η ισχύς των επιμέρους αδειών είναι χωριστά ζητήματα. Η επιστολή ζητά από τα υπουργεία να αποσαφηνίσουν πώς συνδέονται στην πράξη, ιδίως όταν μια μονάδα λειτουργεί νόμιμα αλλά η ζώνη στην οποία πρόκειται να ενταχθεί παραμένει υπό θεσμοθέτηση.

Τα τέσσερα ερωτήματα του κλάδου

 Οι πρόεδροι της ΕΛΟΠΥ, Απόστολος Τουραλιάς, και της Πανελλήνιας Ένωσης Μικρομεσαίων Ιχθυοκαλλιεργητών, Γ. Πιττακάς, ζητούν συγκεκριμένες απαντήσεις σε τέσσερα σημεία.

Συγκεκριμένα, ρωτούν:

1. Ποιο χωροταξικό πλαίσιο εφαρμόζεται μετά τις 4 Νοεμβρίου και μέχρι να εγκριθεί νέο ή να αναθεωρηθεί το υφιστάμενο.
2. Πώς διασφαλίζονται οι άδειες και η λειτουργία των μονάδων που έχουν ενταχθεί σε διαδικασία ίδρυσης ΠΟΑΥ η οποία παραμένει εκκρεμής.
3. Ποια μέτρα θα λάβει η Πολιτεία για τις ήδη αδειοδοτημένες επιχειρήσεις, ώστε οι καθυστερήσεις στον χωροταξικό σχεδιασμό να μη θέσουν υπό αμφισβήτηση τη νομιμότητα της λειτουργίας τους.
4. Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα αξιολόγησης, αναθεώρησης και θεσμοθέτησης του ειδικού χωροταξικού πλαισίου.

Για τις επιχειρήσεις, η άμεση συνέπεια της εκκρεμότητας είναι η αβεβαιότητα ως προς το πώς θα χειριστούν οι υπηρεσίες μια ανανέωση άδειας ή έναν φάκελο που συνδέεται με ζώνη η οποία δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί. Οι δύο φορείς υποστηρίζουν ότι οι μονάδες έχουν αδειοδοτηθεί βάσει των προβλεπόμενων διαδικασιών και ότι η ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού είναι ευθύνη της Πολιτείας. Εκτιμούν ότι η παράταση της αβεβαιότητας επηρεάζει τον προγραμματισμό επενδύσεων και την απασχόληση, ιδίως στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές.

Διαφορετικές θέσεις για το μεταβατικό καθεστώς

Από την πλευρά της, η ακτιβιστική οργάνωση Ακταία έχει ζητήσει αναστολή νέων αδειοδοτήσεων, θεσμοθετήσεων ΠΟΑΥ και χρηματοδοτήσεων έως την έγκριση νέου χωροταξικού πλαισίου.  Πρόκειται για διαφορετικό αίτημα από εκείνο που διατυπώνουν οι παραγωγοί για την προστασία της λειτουργίας ήδη αδειοδοτημένων μονάδων. Ο προγραμματισμός που επικαλείται η Ακταία τοποθετεί την ολοκλήρωση της αναθεώρησης στα τέλη του 2029.

Οι παραγωγοί ζητούν από τα υπουργεία να γνωστοποιήσουν εγγράφως το επίσημο χρονοδιάγραμμα και να συμφωνήσουν μαζί τους συγκεκριμένα βήματα για το διάστημα που μεσολαβεί. Θυμίζουμε ότι η Ακταία είναι το πανελλαδικό δίκτυο πολιτών, οργανώσεων και επιστημόνων που αντιτίθεται στην επέκταση των ιχθυοκαλλιεργειών βιομηχανικής κλίμακας κοντά στις ακτές, ζητά την αναστολή νέων αδειοδοτήσεων και θεσμοθετήσεων ΠΟΑΥ μέχρι την έγκριση αναθεωρημένου χωροταξικού πλαισίου.