Η ίδια κιλοβατώρα, άλλος λογαριασμός: Οι μεγάλες αποκλίσεις στα τιμολόγια ρεύματος

Το ηλεκτρικό ρεύμα που φτάνει σε δύο διαμερίσματα της ίδιας πολυκατοικίας είναι ακριβώς το ίδιο. Οι ένοικοι, όμως, μπορεί να πληρώνουν εντελώς διαφορετική τιμή για κάθε κιλοβατώρα, ακόμη και αν έχουν επιλέξει την ίδια εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας.

Δεν πρόκειται για κάποια σπάνια περίπτωση, αφού, για παράδειγμα, οι τιμές που ανακοίνωσαν οι προμηθευτές για τον Νοέμβριο του 2026 αποκαλύπτουν μια αγορά με αποκλίσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνουν το 100% στην τιμή προμήθειας. Και όσο μεγαλώνει η διαφορά μεταξύ των διαθέσιμων προγραμμάτων, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται το ερώτημα αν ο καταναλωτής πρέπει να διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις για να μην πληρώνει ακριβότερα ένα αγαθό πρώτης ανάγκης.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα ένα νοικοκυριό που καταναλώνει 400 κιλοβατώρες τον μήνα. Με τις χρεώσεις του Νοεμβρίου, το κόστος ενέργειας στο πράσινο τιμολόγιο της Protergia διαμορφώνεται στα 105,60 ευρώ, ενώ στο αντίστοιχο πρόγραμμα του ΗΡΩΝ φτάνει τα 103,82 ευρώ. Στο πράσινο τιμολόγιο της nrg το ποσό ανέρχεται στα 133,60 ευρώ και στη Volton στα 144,88 ευρώ.

Στη ΔΕΗ, όπου εφαρμόζονται δύο κλίμακες χρέωσης, η αντίστοιχη δαπάνη διαμορφώνεται στα 90,69 ευρώ, με βάση τις τιμές του Νοεμβρίου για τις πρώτες 200 και τις επόμενες 200 κιλοβατώρες.

Και μπορεί να πρόκειται για υπολογισμούς της χρέωσης ενέργειας, πριν από τα πάγια και τις κοινές επιβαρύνσεις του λογαριασμού, η διαφορά, πάντως, είναι ενδεικτική. Για την ίδια ακριβώς κατανάλωση, οι αποκλίσεις μεταξύ των συγκεκριμένων πράσινων προγραμμάτων ξεπερνούν τα 54 ευρώ μέσα σε έναν μόνο μήνα.

Όταν αλλάζει ο λογαριασμός χωρίς να αλλάζει η εταιρεία

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσες είναι οι διαφορές που καταγράφονται μεταξύ των προγραμμάτων του ίδιου προμηθευτή.

Στη ΔΕΗ, το σταθερό myHome Online προσφέρεται για νέες ενεργοποιήσεις τον Νοέμβριο με χρέωση 0,130 ευρώ ανά κιλοβατώρα και μηνιαίο πάγιο 5 ευρώ. Για ένα νοικοκυριό με κατανάλωση 400 κιλοβατωρών, η συνολική χρέωση προμήθειας μαζί με το πάγιο διαμορφώνεται στα 57 ευρώ.

Αν το ίδιο νοικοκυριό βρίσκεται στο πράσινο Γ1/Γ1Ν, με πάγιο 5 ευρώ, η αντίστοιχη χρέωση ανέρχεται περίπου στα 95,69 ευρώ. Η διαφορά φτάνει τα 38,69 ευρώ για έναν μήνα, παρότι ο προμηθευτής και η ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν ακριβώς ίδια.

Στον ΗΡΩΝ, το πράσινο Basic Home έχει τιμή 0,25954 ευρώ ανά κιλοβατώρα και πάγιο 5 ευρώ. Στις 400 κιλοβατώρες, το κόστος προμήθειας φτάνει τα 108,82 ευρώ. Αντίθετα, στο σταθερό Blue Smart More Home, με χρέωση 0,139 ευρώ και πάγιο 15,90 ευρώ για αυτή την κατανάλωση, το αντίστοιχο ποσό διαμορφώνεται στα 71,50 ευρώ. Η διαφορά είναι 37,32 ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι όροι της έκπτωσης συνέπειας.

Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται και στην Protergia, στην οποία το πράσινο Value Special, με χρέωση των 0,264 ευρώ ανά κιλοβατώρα, μαζί με πάγιο 5 ευρώ, οδηγεί σε κόστος 110,60 ευρώ για 400 κιλοβατώρες. Στο σταθερό Value Balance 12M, όπου οι πρώτες 150 κιλοβατώρες χρεώνονται προς 0,139 ευρώ και οι υπόλοιπες προς 0,219 ευρώ, το κόστος μαζί με το πάγιο των 10,90 ευρώ διαμορφώνεται στα 86,50 ευρώ.

Οι αποκλίσεις αυτές δεν προκύπτουν από διαφορετική κατανάλωση ή από αλλαγή της ποιότητας του προϊόντος,  αλλά από την επιλογή συμβολαίου. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που αξίζει να εξεταστεί.

Πώς φτάσαμε στα πολύχρωμα τιμολόγια

Για δεκαετίες, η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού λειτουργούσε με κυρίαρχη τη ΔΕΗ και ένα σχετικά ενιαίο σύστημα χρεώσεων. Η απελευθέρωση της αγοράς, η είσοδος νέων προμηθευτών και η δυνατότητα αλλαγής εταιρείας έφεραν σταδιακά διαφορετικές εμπορικές προσφορές.

Η ενεργειακή κρίση του 2021 και του 2022 άλλαξε ακόμη περισσότερο το τοπίο, καθώς οι μεγάλες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής τιμής οδήγησαν σε έκτακτες κρατικές παρεμβάσεις, επιδοτήσεις και προσωρινές ρυθμίσεις, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να δυσκολεύονται να κατανοήσουν πώς διαμορφώνεται ο λογαριασμός τους.

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 εφαρμόστηκε το σύστημα χρωματικής σήμανσης των τιμολογίων. Τα μπλε αντιστοιχούν σε σταθερές χρεώσεις, τα κίτρινα σε κυμαινόμενες, τα πορτοκαλί σε δυναμική τιμολόγηση και τα πράσινα στο ειδικό τιμολόγιο που καθιερώθηκε με τον νόμο 5066/2023.

Το πράσινο τιμολόγιο δημιουργήθηκε για να επιτρέπει την ευκολότερη σύγκριση των προμηθευτών, καθώς η τιμή του ανακοινώνεται στην αρχή κάθε μήνα. Σε αυτό μεταφέρθηκαν αυτομάτως, στις αρχές του 2024, όσοι καταναλωτές δεν επέλεξαν διαφορετική κατηγορία.

Η πρόθεση ήταν να ενισχυθεί η διαφάνεια, όμως, στην πράξη, τα χρώματα δεν κατάργησαν την πολυπλοκότητα. Ο αριθμός των διαθέσιμων συμβολαίων, οι διαφορετικές εκπτώσεις και οι συχνές αλλαγές τιμών εξακολουθούν να απαιτούν συνεχή παρακολούθηση.

Γιατί η ίδια κιλοβατώρα πωλείται διαφορετικά

Οι προμηθευτές δεν αγοράζουν όλοι την ηλεκτρική ενέργεια με τον ίδιο τρόπο ούτε αναλαμβάνουν τους ίδιους κινδύνους. Οι μακροχρόνιες συμφωνίες, οι στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου και οι διαφορετικές εμπορικές πολιτικές επηρεάζουν τις τιμές που προσφέρουν.

Στα σταθερά τιμολόγια, η εταιρεία δεσμεύεται να διατηρήσει συγκεκριμένη χρέωση για ορισμένο χρονικό διάστημα. Στα κυμαινόμενα, μεγαλύτερο μέρος των μεταβολών της χονδρεμπορικής αγοράς περνά στον καταναλωτή.

Υπάρχει, επομένως, οικονομική εξήγηση για τη διαφοροποίηση, δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε απόκλιση δικαιολογείται αποκλειστικά από το διαφορετικό κόστος ή τον κίνδυνο.

Οι εμπορικές προσφορές χρησιμοποιούνται και για την προσέλκυση νέων πελατών, την ενίσχυση των μεριδίων αγοράς και τη διατήρηση συγκεκριμένων κατηγοριών καταναλωτών. Έτσι, η τιμή δεν αντανακλά μόνο το κόστος του ηλεκτρισμού, αλλά και τη στρατηγική κάθε επιχείρησης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα σταθερό πρόγραμμα μπορεί σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο να προσφέρεται αισθητά φθηνότερα από ένα κυμαινόμενο της ίδιας εταιρείας, παρά το γεγονός ότι το σταθερό συμβόλαιο περιλαμβάνει μεγαλύτερη δέσμευση για τον προμηθευτή.

Είναι δίκαιο να πληρώνει περισσότερο όποιος δεν γνωρίζει;

Εδώ βρίσκεται το πιο δύσκολο ερώτημα για την αγορά. Η διαφοροποίηση τιμών αποτελεί νόμιμη και συνηθισμένη εμπορική πρακτική. Όμως το ηλεκτρικό ρεύμα δεν είναι ένα προϊόν που ο καταναλωτής μπορεί εύκολα να αποφασίσει ότι δεν θα αγοράσει, αφού είναι απολύτως απαραίτητο για τη λειτουργία κάθε νοικοκυριού.

Όταν δύο πελάτες της ίδιας εταιρείας πληρώνουν διαφορά σχεδόν 40 ευρώ τον μήνα για την ίδια κατανάλωση, επειδή έχουν διαφορετικό πρόγραμμα, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο ότι καθένας είναι ελεύθερος να επιλέξει.

Η ελευθερία επιλογής έχει ουσιαστικό περιεχόμενο μόνο όταν συνοδεύεται από πραγματική δυνατότητα κατανόησης των εναλλακτικών. Ένας καταναλωτής που δεν γνωρίζει ότι υπάρχει οικονομικότερο πρόγραμμα στον ίδιο πάροχο δεν πραγματοποιεί κατ’ ανάγκη συνειδητή επιλογή να πληρώνει περισσότερο.

Η ευθύνη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν αφορά ηλικιωμένους, οικονομικά ευάλωτους πολίτες ή νοικοκυριά που δεν έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν διαρκώς τις αλλαγές στην αγορά.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν οι εταιρείες πρέπει να προσφέρουν μία και μοναδική τιμή, αλλά αν οφείλουν να ενημερώνουν πιο ενεργά τους υφιστάμενους πελάτες όταν διαθέτουν προγράμματα που θα μπορούσαν να μειώσουν αισθητά τη δαπάνη τους.

Μια τέτοια πρακτική θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό κριτήριο υπεύθυνης εμπορικής συμπεριφοράς, πέρα από την τυπική συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις δημοσιοποίησης των τιμολογίων.

Ο ανταγωνισμός που απαιτεί διαρκές ψάξιμο

Η ύπαρξη πολλών προμηθευτών και προγραμμάτων θεωρητικά ενισχύει τον ανταγωνισμό, όμως, στην πράξη, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται και από το κατά πόσο οι καταναλωτές μπορούν να αξιοποιήσουν τις επιλογές που τους προσφέρονται.

Σήμερα, ένας πελάτης μπορεί να χρειάζεται να εξετάσει διαφορετικά πάγια, εκπτώσεις συνέπειας, κλίμακες κατανάλωσης, δεσμεύσεις και ενδεχόμενες χρεώσεις αποχώρησης για να διαπιστώσει ποιο πρόγραμμα τον συμφέρει.

Η ΡΑΑΕΥ διαθέτει εργαλεία σύγκρισης, αλλά η ύπαρξη πληροφόρησης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή είναι εύκολα αξιοποιήσιμη από όλους.

Οι αποκλίσεις του Νοεμβρίου αποκαλύπτουν ότι η εξοικονόμηση δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο ρεύμα καταναλώνει ένα νοικοκυριό. Εξαρτάται και από το πόσο καλά γνωρίζει την αγορά.

Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο του σημερινού συστήματος, αφού ο καταναλωτής καλείται να μειώνει την κατανάλωσή του για να περιορίσει τον λογαριασμό, την ίδια στιγμή που η επιλογή διαφορετικού συμβολαίου μπορεί να του εξοικονομήσει δεκάδες ευρώ χωρίς να αλλάξει απολύτως τίποτα στις συνήθειές του.

Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο δεν είναι να καταργηθεί ο ανταγωνισμός ή να επιβληθεί ενιαία τιμή. Είναι να πάψει η έλλειψη πληροφόρησης να αποτελεί λόγο για τον οποίο ένας καταναλωτής πληρώνει σημαντικά περισσότερα από έναν άλλον για το ίδιο βασικό αγαθό.