Ήξερες ότι το τρίγωνο της Toblerone μπορεί να γεννήθηκε από ένα σόου χορευτριών και όχι από το Μάτερχορν;

Στα αφορολόγητα καταστήματα των αεροδρομίων, η χρυσοκίτρινη τριγωνική συσκευασία ξεχωρίζει από μακριά. Η Toblerone είναι από τις λίγες σοκολάτες που τις αναγνωρίζεις από το σχήμα της. Πήρε το όνομα από το επώνυμο του δημιουργού της, Τέοντορ Τόμπλερ (Theodor Tobler) και το «torrone», όπως λένε οι Ιταλοί το μαντολάτο με μέλι και αμύγδαλα.

Η σοκολάτα φτιάχτηκε στη Βέρνη και σήμερα πουλιέται σε περισσότερα από 500 αεροδρόμια.

Το 1900, στα 24 του, ο Τόμπλερ πήρε το ζαχαροπλαστείο του πατέρα του και το μετέτρεψε σε σοκολατοποιία. Το 1908, μαζί με τον ξάδερφό του, Έμιλ Μπάουμαν (Emil Baumann), που είχε την ευθύνη της παραγωγής, δοκίμασαν να ενώσουν σοκολάτα γάλακτος με μαντολάτο. Κανείς δεν το είχε κάνει ως τότε.

Έναν χρόνο μετά, ο Τόμπλερ κατοχύρωσε τη μέθοδο παραγωγής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ωστόσο οι απόγονοι των δύο ανδρών διαφωνούν μέχρι σήμερα για το ποιος είχε την ιδέα πρώτος.

Το βουνό και οι χορεύτριες

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το χαρακτηριστικό τρίγωνο στο σχήμα της Toblerone αντιγράφει το Μάτερχορν, την πιο γνωστή κορυφή των Άλπεων. Η εξήγηση μοιάζει αυτονόητη για μια ελβετική σοκολάτα, όμως η οικογένεια Τόμπλερ αφηγείται μια διαφορετική ιστορία.

Σύμφωνα με τους γιους του Τέοντορ, και αργότερα τον εγγονό του και ιστορικό Αντρέας Τόμπλερ, η ιδέα γεννήθηκε στο Παρίσι. Ο Τόμπλερ είχε παρακολουθήσει μια παράσταση στο Folies Bergère, το διάσημο μιούζικ χολ της πόλης, όπου οι χορεύτριες έκλειναν το σόου στήνοντας μια ανθρώπινη πυραμίδα.

Όποια κι αν ήταν η έμπνευση, το σχήμα είχε και πρακτική αξία. Έσπαγες ένα κομμάτι και έσπρωχνες την υπόλοιπη μπάρα πίσω στο κουτί. Ο Τόμπλερ κατοχύρωσε από νωρίς το όνομα και τη συνταγή, και με τα χρόνια το τρίγωνο έγινε πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο της μάρκας.

Όταν το 2017 η βρετανική αλυσίδα Poundland ετοίμασε μια φθηνότερη σοκολάτα με διπλές κορυφές, την Twin Peaks, η Mondelēz κινήθηκε νομικά. Η διαφορά έκλεισε με συμβιβασμό που υποχρέωσε την Poundland να αλλάξει το σχήμα.

Ο μύθος του βουνού πάντως αποδείχθηκε τόσο πειστικός, που τελικά τον υιοθέτησε η ίδια η εταιρεία. Το Μάτερχορν μπήκε στη συσκευασία μόλις το 1970, 62 χρόνια μετά τη γέννηση της σοκολάτας. Η αρκούδα, το σύμβολο της Βέρνης, κρύφτηκε στη σκιά του με τον επανασχεδιασμό του 2000.

Ο ιδρυτής που έχασε την εταιρεία

Ο Τόμπλερ επένδυσε συστηματικά στη διαφήμιση, σε μια εποχή που πολλοί βιομήχανοι στηρίζονταν ακόμη στη φήμη από στόμα σε στόμα. Οι μέτοχοι αμφισβητούσαν τις δαπάνες και οι φορείς προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς διαμαρτυρόνταν για τις μεταλλικές πινακίδες που κάλυπταν τη Βέρνη. Εκείνος υποστήριζε ότι όποιος αφήνει τον χρόνο να τον κάνει γνωστό, κινδυνεύει να τον προσπεράσουν οι ανταγωνιστές.

Με την εγχώρια αγορά περιορισμένη, η ανάπτυξη έπρεπε να έρθει από το εξωτερικό. Το 1921 η εταιρεία μοίραζε δείγματα στο Λονδίνο και λίγο αργότερα εξελίχθηκε στην τρίτη μεγαλύτερη σοκολατοβιομηχανία της Ελβετίας.

Ο ρυθμός της επέκτασης αποδείχθηκε όμως ευάλωτος. Η ύφεση οδήγησε την εταιρεία σε σοβαρή οικονομική πίεση και το 1931 οι πιστώτριες τράπεζες τοποθέτησαν δικό τους στέλεχος στη διοίκηση. Ο Τόμπλερ απομακρύνθηκε από την εταιρεία που έφερε το όνομά του και πέθανε το 1941.

Η Toblerone χάνει τη σημαία

Το 1970 η εταιρεία Tobler ενώθηκε με τη Suchard, την εταιρεία της Milka, και αργότερα με τον όμιλο καφέ Jacobs. Το 1990 πέρασε στη Philip Morris και από εκεί στην Kraft Foods. Από το 2012 ανήκει στη Mondelēz International, τον αμερικανικό όμιλο που έχει και τα Oreo και την Cadbury. Η παραγωγή είχε ήδη μεταφερθεί σε νέο εργοστάσιο λίγο έξω από τη Βέρνη.

Το φθινόπωρο του 2016, οι Βρετανοί που άνοιξαν μια Toblerone πρόσεξαν κάτι παράξενο. Τα τρίγωνα είχαν αραιώσει και ανάμεσά τους άνοιγαν μεγάλα κενά. Η μεγάλη μπάρα είχε πέσει από τα 400 στα 360 γραμμάρια, χωρίς καμία αλλαγή στο κουτί ή στην τιμή. Η εταιρεία εξήγησε ότι οι πρώτες ύλες είχαν ακριβύνει και ότι έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα σε αύξηση τιμής και αλλαγή στο σχήμα. Οι καταναλωτές ωστόσο δεν πείστηκαν.

Επτά χρόνια αργότερα ήρθε το μεγαλύτερο πλήγμα στην ταυτότητα της μάρκας, όταν η Mondelēz μετέφερε μέρος της παραγωγής στη Μπρατισλάβα, όπου τα μεροκάματα είναι πολύ χαμηλότερα. Ο ελβετικός νόμος είναι αυστηρός. Ένα τρόφιμο μπορεί να έχει ελβετικά σύμβολα μόνο αν τουλάχιστον το 80% των πρώτων υλών είναι ελβετικές, ενώ το γάλα πρέπει να είναι εξ ολοκλήρου ελβετικό.

Έτσι, από το 2023 το Μάτερχορν και η σημαία έφυγαν από τη συσκευασία. Στη θέση του βουνού μπήκε μια γενική γεωμετρική κορυφή και το «από την Ελβετία» άλλαξε σε «ιδρύθηκε στην Ελβετία».

Η επιστροφή στη Βέρνη

Δύο χρόνια αργότερα η Mondelēz άλλαξε στρατηγική. Ανακοίνωσε επένδυση περίπου 70 εκατ. ευρώ στο εργοστάσιο της Βέρνης, μία από τις μεγαλύτερες που έχει κάνει στην παραγωγή σοκολάτας την τελευταία δεκαετία. Από εκεί βγαίνουν σχεδόν 9 στις 10 σοκολάτες της μάρκας, έως 4 εκατ. προϊόντα την ημέρα. Τον περασμένο Μάρτιο, ο Πρόεδρος της Ελβετίας, Γκι Παρμελέν, εγκαινίασε ο ίδιος τη νέα γραμμή παραγωγής, και η ελβετική σημαία επέστρεψε στη συσκευασία των προϊόντων που φτιάχνονται εκεί.

Η επιλογή εξυπηρετεί συγκεκριμένο στόχο. Η Mondelēz θέλει να αναπτύξει την Toblerone στο ακριβό κομμάτι της αγοράς, και η μάρκα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα αφορολόγητα καταστήματα περισσότερων από 500 αεροδρομίων. Εκεί ο όμιλος δοκιμάζει και γεύσεις που δεν κυκλοφορούν στα σούπερ μάρκετ, όπως η Pink Crush, που ξεκίνησε από το αεροδρόμιο της Ντόχα.

Σχεδόν έναν αιώνα αφότου οι τράπεζες απομάκρυναν τον Τόμπλερ από την εταιρεία του, η σοκολάτα του ξαναβάζει την ελβετική σημαία στο κουτί. Αυτή τη φορά ως μέρος της στρατηγικής ενός αμερικανικού ομίλου για την ακριβή σοκολάτα.