Από τον Ρέντη στο Rungis: πώς λειτουργούν οι μεγάλες κεντρικές αγορές της Ευρώπης

Κάθε βράδυ, όταν η Αθήνα κοιμάται, στον Ρέντη ξεκινά η μέρα. Φορτηγά με φρούτα, λαχανικά και κρέατα φτάνουν στην Κεντρική Αγορά. Μανάβηδες, εστιάτορες, λαϊκές και μικρά σούπερ μάρκετ αγοράζουν ό,τι θα πουλήσουν ή θα μαγειρέψουν την επόμενη μέρα. Τον χώρο τον διαχειρίζεται ο Οργανισμός Κεντρικών Αγορών και Αλιείας (ΟΚΑΑ), που ανήκει στο Υπερταμείο.

Αυτή την περίοδο η αγορά αλλάζει κάτι που ο επισκέπτης δεν βλέπει: τον τρόπο που καθαρίζεται και τον τρόπο που φεύγουν τα απορρίμματά της. Ο ΟΚΑΑ προσέλαβε 30 δικούς του εργαζόμενους για την καθαριότητα, αντί να τη δίνει σε εξωτερικούς εργολάβους. Ξεκίνησε επίσης διαλογή των απορριμμάτων εκεί που παράγονται, με χωριστή συλλογή των οργανικών και ανακύκλωση, σε συνεργασία με τον ΕΔΣΝΑ. Η διοίκηση του ΟΚΑΑ εκτιμά ότι το νέο μοντέλο θα εξοικονομεί πάνω από 1 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Το ίδιο μοντέλο θα περάσει και σε άλλες εγκαταστάσεις του, ξεκινώντας από την ιχθυόσκαλα του Κερατσινίου.

Μοιάζει με διοικητική λεπτομέρεια, αλλά αγγίζει το βασικό ερώτημα κάθε κεντρικής αγοράς: ποιος πληρώνει για όσα μοιράζονται όλοι οι έμποροι και τι κερδίζουν εκείνοι από αυτά. Με άλλα λόγια, τι είδους οργανισμός θέλει να είναι μια κεντρική αγορά σήμερα: ένας ιδιοκτήτης που εισπράττει ενοίκια από τους εμπόρους ή ένας κόμβος που κάνει την τροφοδοσία μιας πόλης πιο γρήγορη, πιο φθηνή και πιο σύγχρονη. Η Ευρώπη έχει δώσει διαφορετικές απαντήσεις.

Τι κάνει ο ΟΚΑΑ και γιατί έχει σημασία για την Αθήνα

Ο ΟΚΑΑ είναι από τους οργανισμούς που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν, αλλά συναντούν κάθε μέρα στο πιάτο τους. Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του ως τον μεγαλύτερο «αόρατο συνεργάτη» της αλυσίδας τροφίμων της χώρας. Οι ρίζες του φτάνουν στο 1955, όταν ιδρύθηκε ο Οργανισμός Κεντρικής Λαχαναγοράς Αθηνών. Το 1970 ήρθαν στις εγκαταστάσεις του και οι χονδρέμποροι νωπών κρεάτων. Το 1989 πήρε το όνομα Κεντρική Αγορά Αθηνών.

Σήμερα ο ΟΚΑΑ διαχειρίζεται δύο κεντρικές αγορές, στον Ρέντη και στην Πάτρα, που μαζί απλώνονται σε 300 στρέμματα. Στον Ρέντη βρίσκονται η λαχαναγορά και η Κρεαταγορά. Το 2012 πέρασαν στον οργανισμό και οι ιχθυόσκαλες της χώρας, από το Κερατσίνι ως τα Χανιά. Συνολικά, περισσότερες από 550 επιχειρήσεις δουλεύουν μέσα από τις εγκαταστάσεις του.

Για την Αθήνα, ο ρόλος του είναι πολύ πρακτικός. Στον Ρέντη συγκεντρώνονται σε ένα σημείο τα φρέσκα προϊόντα που την επόμενη μέρα θα βρεθούν στους μανάβηδες, στις λαϊκές, στα εστιατόρια και στα μικρά σούπερ μάρκετ της πόλης. Ένας μικρός επαγγελματίας δεν χρειάζεται να ψάξει χωριστά παραγωγούς και εισαγωγείς. Τους βρίσκει όλους μαζί, σε μία αγορά, μέσα σε λίγες ώρες. Ο ΟΚΑΑ δημοσιεύει επίσης τις τιμές χονδρικής, και έτσι φαίνεται πόσο κοστίζουν τα βασικά τρόφιμα πριν φτάσουν στο ράφι.

Ο ίδιος ο οργανισμός δεν πουλά τρόφιμα. Το έργο του είναι να νοικιάζει χώρους στους εμπόρους, να αξιοποιεί τη γη του και να χτίζει και να συντηρεί τις υποδομές της αγοράς. Βοηθά επίσης τις επιχειρήσεις που φιλοξενεί να βγουν στο εξωτερικό. Γι’ αυτό η διαφορά ανάμεσα σε μια αγορά που απλώς νοικιάζει και σε μια αγορά που επενδύει αφορά άμεσα την πόλη που τροφοδοτεί.

Ο Ρέντης είναι πρώτα απ’ όλα αγορά για επαγγελματίες. Έχει όμως και μια ιδιαιτερότητα. Από το 2012 λειτουργεί στον ίδιο χώρο η Αγορά του Καταναλωτή, όπου ψωνίζει απευθείας το κοινό.

Η Ευρώπη: αγορές για επαγγελματίες

Όλες οι αγορές που ακολουθούν είναι, όπως ο Ρέντης, χονδρεμπορικές. Οι πελάτες τους είναι κυρίως επαγγελματίες: έμποροι, εστιάτορες, πωλητές λαϊκών αγορών και καταστήματα. Γι’ αυτό η σύγκριση έχει νόημα. Όλες απαντούν στο ίδιο ερώτημα: τι προσφέρει μια κεντρική αγορά στους επαγγελματίες που την τροφοδοτούν και την χρησιμοποιούν.

Η Γαλλία: μια εταιρεία με κράτος και ιδιώτες

Η διαχειρίστρια του Rungis, έξω από το Παρίσι, το παρουσιάζει ως τη μεγαλύτερη αγορά φρέσκων προϊόντων στον κόσμο. Απλώνεται σε 234 εκτάρια και φιλοξενεί περίπου 1.200 επιχειρήσεις, που μαζί έχουν τζίρο πάνω από 12 δισ. ευρώ τον χρόνο. Για να αγοράσει κανείς εκεί, χρειάζεται κάρτα αγοραστή, την οποία παίρνουν μόνο επαγγελματίες. Οι ιδιώτες μπορούν να το δουν μόνο με ξενάγηση.

Τα 12 δισ. είναι ο συνολικός τζίρος των επιχειρήσεων της αγοράς, όχι τα έσοδα της εταιρείας που τη διαχειρίζεται. Η εταιρεία αυτή είναι η SEMMARIS, που ιδρύθηκε το 1965. Στο διοικητικό της συμβούλιο κάθονται εκπρόσωποι του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά και ιδιώτες μέτοχοι από τον χώρο των ακινήτων και των επενδύσεων. Το 2025 η SEMMARIS είχε έσοδα 162,6 εκατ. ευρώ και λειτουργικό αποτέλεσμα προ αποσβέσεων 80 εκατ. ευρώ. Την ίδια χρονιά έκανε επενδύσεις 85,2 εκατ. ευρώ. Η κλίμακα αυτή δείχνει ένα μοντέλο όπου η διαχείριση της αγοράς σημαίνει μεγάλες επενδύσεις στις ίδιες τις υποδομές, όχι μόνο εκμετάλλευση των ακινήτων της.

Το Rungis δεν μένει στα όριά του. Με εντολή του γαλλικού κράτους σχεδιάζει δεύτερο κόμβο τροφίμων για την περιοχή του Παρισιού, το Agoralim. Το 2026 συμμάχησε και με το λιμάνι της Δουνκέρκης, για να εξασφαλίσει πιο σταθερή τροφοδοσία.

Η Ισπανία: ένα εθνικό δίκτυο σε συνεργασία με τις πόλεις

Η Ισπανία διάλεξε το δίκτυο. Η δημόσια εταιρεία Mercasa, που ανήκει στο κράτος, συμμετέχει μαζί με τους δήμους σε 24 κεντρικές αγορές σε όλη τη χώρα, τις λεγόμενες «Mercas». Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Γεωργίας, από αυτό το δίκτυο περνά το 70% των φρούτων και λαχανικών που πουλιούνται στην Ισπανία και περίπου το μισό κρέας και ψάρι.

Η Mercamadrid ανήκει κατά 51% στον Δήμο της Μαδρίτης και κατά 49% στη Mercasa. Το 2025 διακίνησε 3,63 εκατ. τόνους φρέσκων τροφίμων. Η Mercabarna στη Βαρκελώνη ανήκει κυρίως σε εταιρεία του δήμου, στη Mercasa και στην Περιφέρεια της Καταλονίας. Απλώνεται σε 107 εκτάρια, και περίπου το 35% των προϊόντων που διακινούνται εκεί εξάγεται. Η είσοδος είναι ελεγχόμενη και με αντίτιμο.

Το πλεονέκτημα του ισπανικού μοντέλου είναι ότι οι αγορές δεν λειτουργούν μόνες τους. Μοιράζονται γνώση, πρότυπα και επενδυτικό σχέδιο, ενώ κάθε πόλη κρατά λόγο για τη δική της αγορά.

Το Ηνωμένο Βασίλειο: η γη πληρώνει τη νέα αγορά

Στο Λονδίνο, η New Covent Garden Market ανήκει σε δημόσιο οργανισμό που λογοδοτεί στο βρετανικό υπουργείο Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων. Η αγορά ξαναχτίζεται σε μικρότερο χώρο. Η ανάπλαση χρηματοδοτείται μέσω συμφωνίας που δίνει στον ανάδοχο τη γη που περισσεύει, για νέες κατοικίες. Με απλά λόγια, η αξία της ίδιας της γης πληρώνει μεγάλο μέρος της νέας αγοράς. Το έργο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και βρίσκεται στις τελευταίες φάσεις μιας μακρόχρονης ανάπλασης.

Η Γερμανία: η πόλη ως διαχειριστής

Στο Αμβούργο, η κεντρική αγορά φρούτων, λαχανικών και λουλουδιών είναι επιχείρηση του ίδιου του κρατιδίου-πόλης, υπό την αρμοδιότητα της υπηρεσίας Οικονομίας. Απλώνεται σε 27 εκτάρια. Εκεί ψωνίζουν λιανέμποροι, πωλητές λαϊκών αγορών, εστιατόρια και σούπερ μάρκετ. Η αγορά αντιμετωπίζεται ως δημοτική υποδομή εφοδιασμού, όχι ως ανεξάρτητη εταιρεία που καλείται να επεκταθεί σε άλλες περιοχές.

Η Ιταλία: πολλές αγορές, λίγη κλίμακα

Η Ιταλία δείχνει τι συμβαίνει όταν το σύστημα είναι κατακερματισμένο. Σύμφωνα με έκθεση του δημόσιου οργανισμού Ismea και της ένωσης Italmercati, η χώρα έχει πάνω από 130 κεντρικές αγορές. Πολλές είναι μικρές και παλιές. Οι μεγάλες, όπως η αγορά του Μιλάνου, ανήκουν στους δήμους. Για να εκσυγχρονιστούν, το ιταλικό υπουργείο Γεωργίας προέβλεψε 150 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για τις υποδομές logistics των χονδρεμπορικών αγορών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον Ρέντη

Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα δεν δίνουν μία σωστή απάντηση. Δίνουν όμως τρία ερωτήματα που αξίζει να απαντήσει η Αθήνα.

Το πρώτο είναι ποιος επενδύει. Στο Rungis, η αγορά βάζει τα δικά της χρήματα και φέρνει ιδιώτες στο τραπέζι. Στο Λονδίνο, η γη πληρώνει. Στην Ιταλία, το κράτος μπήκε με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μια κεντρική αγορά που εισπράττει ενοίκια χωρίς να επενδύει σοβαρά, γερνά.

Το δεύτερο είναι τι πουλά η αγορά. Οι πιο επιτυχημένες ευρωπαϊκές αγορές δεν νοικιάζουν απλώς πάγκους. Προσφέρουν ψυγεία, αποθήκες, logistics, υπηρεσίες εξαγωγών, ακόμη και θερμοκοιτίδες νέων επιχειρήσεων. Η διοίκηση του ΟΚΑΑ δηλώνει ότι σχεδιάζει να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση: με νέες κατηγορίες προϊόντων, ψηφιακή λειτουργία, υπηρεσίες logistics για την πόλη και αποστολές στα νησιά.

Το τρίτο είναι αν η αγορά στέκεται μόνη της. Η Ισπανία έχτισε ισχύ μέσα από ένα δίκτυο. Η Ελλάδα έχει τον Ρέντη, την Πάτρα και τις ιχθυόσκαλες κάτω από τον ίδιο φορέα. Το ερώτημα είναι αν θα λειτουργήσουν σαν δίκτυο ή σαν χωριστά ακίνητα.

Η καθαριότητα δείχνει τι μπορεί να εξοικονομήσει ο ΟΚΑΑ όταν οργανώνει κεντρικά μια υπηρεσία. Για τον έμπορο του Ρέντη, το επόμενο τεστ είναι πόσο θα του κοστίζει να ψύχει, να αποθηκεύει ή να διανέμει τα προϊόντα του μέσω μιας κοινής υπηρεσίας της αγοράς.