Black Friday: Τα καλάθια γεμίζουν, οι εκπτώσεις περνούν από ανάκριση

Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες σχεδιάζουν να κάνουν αγορές στη φετινή Black Friday, την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου, την ώρα που ένα σχεδόν ισόποσο ποσοστό αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις εκπτώσεις.

Στην πανελλαδική διαδικτυακή έρευνα του People of Greece, του κοινωνικού παρατηρητηρίου της qed social & market research, το 53% δηλώνει ότι σκοπεύει να ψωνίσει, έναντι 47% το 2025. Την ίδια στιγμή, το 52% χαρακτηρίζει τις εκπτώσεις υπερτιμημένες ή απατηλές και μόλις το 5% τις αξιολογεί ως πραγματικές.

Η άνοδος κατά έξι ποσοστιαίες μονάδες αφορά την πρόθεση αγοράς πριν από τη διοργάνωση. Το πόσοι τελικά θα ψωνίσουν και πόσα θα δαπανήσουν θα φανεί στο ταμείο. Εκείνο που δείχνει ήδη η έρευνα είναι ότι η δυσπιστία απέναντι στις προσφορές συνυπάρχει με μεγαλύτερη διάθεση συμμετοχής. Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι το ενδιαφέρον του κοινού είναι μεγαλύτερο, αλλά η τελική τιμή θα πρέπει να αντέχει στη σύγκριση.

Από τις απουσίες των εργαζομένων στις ουρές της Φιλαδέλφειας

Η Black Friday γεννήθηκε στις ΗΠΑ γύρω από την Παρασκευή μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών, όταν οι Αμερικανοί ξεκινούσαν τις αγορές τους για τις γιορτές. Η ονομασία είχε αρχικά διαφορετική χρήση. Μία από τις παλαιότερες τεκμηριωμένες αναφορές που συνδέουν τη φράση με τη συγκεκριμένη Παρασκευή εντοπίζεται το 1951, στο αμερικανικό περιοδικό Factory Management and Maintenance. Το δημοσίευμα περιέγραφε τις μαζικές απουσίες εργαζομένων που παρέτειναν την αργία των Ευχαριστιών σε τετραήμερο.

Η εμπορική ιστορία του όρου γράφτηκε στη Φιλαδέλφεια. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η τοπική αστυνομία χρησιμοποιούσε τη φράση «Black Friday» για να περιγράψει την κυκλοφοριακή συμφόρηση και τον συνωστισμό της ημέρας. Στο κέντρο συνέπιπταν τα πλήθη που κατέβαιναν για ψώνια και οι επισκέπτες που έφταναν στην πόλη για τον αγώνα αμερικανικού ποδοσφαίρου μεταξύ των ομάδων του Στρατού και του Ναυτικού. Οι έμποροι επιχείρησαν να καθιερώσουν την πιο εύηχη ονομασία «Big Friday», αλλά η αρχική επικράτησε.

Καθώς η ημέρα εξαπλωνόταν στο αμερικανικό λιανεμπόριο, οι επιχειρήσεις έδωσαν στη λέξη «black» μια ευνοϊκότερη ερμηνεία. Στα λογιστικά βιβλία, το κόκκινο μελάνι συμβόλιζε τις ζημίες και το μαύρο τα κέρδη. Έτσι διαδόθηκε η μεταγενέστερη αφήγηση ότι οι αγορές μετά τις Ευχαριστίες βοηθούσαν τα καταστήματα να περάσουν στην κερδοφορία. Με την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, δίπλα στην Παρασκευή των προσφορών προστέθηκε και η Cyber Monday, η Δευτέρα μετά τις Ευχαριστίες, με επίκεντρο τις διαδικτυακές αγορές.

Η ελληνική πρεμιέρα του 2016 και η μετατόπιση στο ηλεκτρονικό καλάθι

Στην Ελλάδα, η πρώτη οργανωμένη εμφάνιση της Black Friday έγινε στις 25 Νοεμβρίου 2016, με τα Public να ανακοινώνουν προσφορές για λίγες ώρες στα καταστήματά τους. Η τεχνολογία και η ψυχαγωγία βρέθηκαν στο επίκεντρο εκείνης της καμπάνιας.

Άλλες μεγάλες αλυσίδες και μικρότερα καταστήματα συμμετείχαν επίσης στη διοργάνωση της ίδιας ημέρας. Δέκα χρόνια αργότερα, οι προσφορές μπορούν να ξεκινήσουν πριν από την Παρασκευή και να συνεχιστούν έως τη Cyber Monday, η οποία φέτος πέφτει στις 30 Νοεμβρίου.

Η εικόνα της πρώτης διοργάνωσης ήταν κυρίως υπόθεση φυσικού καταστήματος. Σε διαδικτυακή έρευνα που πραγματοποίησε αμέσως μετά το Εργαστήριο Μάρκετινγκ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, το 82% όσων δήλωσαν ότι έκαναν αγορές είχε προτιμήσει να επισκεφθεί εμπορικά καταστήματα και το 11,1% είχε αγοράσει μέσω διαδικτύου.

Η έρευνα του 2016 κατέγραφε αγορές που είχαν ήδη γίνει, ενώ η φετινή μετρά πρόθεση. Οι δύο μετρήσεις αποτυπώνουν διαφορετικές στιγμές της αγοράς, με το ηλεκτρονικό κανάλι να έχει πλέον κεντρική θέση στον σχεδιασμό των καταναλωτών.

Σύμφωνα με την έρευνα του People of Greece, το 73% όσων σκοπεύουν να ψωνίσουν φέτος σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει το ηλεκτρονικό εμπόριο. Το 44% δηλώνει ότι θα αγοράσει αποκλειστικά online και το 29% ότι θα συνδυάσει ηλεκτρονικά και φυσικά καταστήματα. Για σχεδόν τρεις στους δέκα υποψήφιους αγοραστές, επομένως, η ιστοσελίδα και το κατάστημα αποτελούν μέρος της ίδιας αγοραστικής διαδρομής.

Ρούχα και παπούτσια μπροστά από συσκευές και κινητά

Παρότι η Black Friday μπήκε στην ελληνική αγορά με ισχυρό αποτύπωμα στην τεχνολογία, φέτος η μεγαλύτερη ζήτηση, με βάση τη δηλωμένη πρόθεση, εντοπίζεται στη μόδα. Το 58% όσων σχεδιάζουν να ψωνίσουν ενδιαφέρεται για ρούχα και παπούτσια. Ακολουθούν οι μικροσυσκευές σπιτιού με 25%, τα προϊόντα ομορφιάς με 23% και τα κινητά τηλέφωνα με 21%.

Η απόσταση της ένδυσης και της υπόδησης από τις υπόλοιπες κατηγορίες δείχνει πού συγκεντρώνεται το ενδιαφέρον πριν ανοίξουν οι προσφορές. Το μερίδιο κάθε κατηγορίας στη συνολική δαπάνη θα εξαρτηθεί και από την αξία των αγορών. Ένα κινητό μπορεί να απορροφήσει μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού ενός καταναλωτή από περισσότερες αγορές σε ρούχα ή προϊόντα ομορφιάς.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στη σύγκριση τιμών 

Το 61% δηλώνει ότι σκέφτεται να χρησιμοποιήσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την αναζήτηση προϊόντων και τη σύγκριση προσφορών. Πρόκειται για πρόθεση χρήσης στο στάδιο πριν από την αγορά, όταν ο καταναλωτής περιορίζει τις επιλογές του, συγκρίνει χαρακτηριστικά ή προσπαθεί να εντοπίσει πού πωλείται φθηνότερα το ίδιο προϊόν.

Η σύγκριση έχει δύο σκέλη. Το πρώτο είναι πόσο κοστίζει το προϊόν σε διαφορετικά καταστήματα. Το δεύτερο είναι πόσο κόστιζε στο ίδιο κατάστημα πριν ανακοινωθεί η έκπτωση. Στην Ελλάδα, όταν μια επιχείρηση ανακοινώνει μείωση τιμής, ως τιμή αναφοράς χρησιμοποιεί κατά κανόνα τη χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε η ίδια τις προηγούμενες 30 ημέρες.

Ο κανόνας καλύπτει και τις σύντομες προωθητικές ενέργειες, όπως οι προσφορές μίας ημέρας. Έτσι, αν ένα προϊόν είχε αρχική τιμή 100 ευρώ, είχε ήδη πωληθεί προς 80 ευρώ μέσα στο προηγούμενο 30ήμερο και προσφέρεται στη Black Friday προς 70 ευρώ, η μείωση υπολογίζεται με βάση τα 80 ευρώ. Η έκπτωση είναι 12,5%.

Σε μια αγορά όπου το 52% αντιμετωπίζει τις προσφορές ως υπερτιμημένες ή απατηλές, αυτή η διαφορά ανάμεσα στην τιμή που θυμάται ο καταναλωτής, στην τιμή που προβάλλει το κατάστημα και στην τιμή που ίσχυσε πραγματικά μπορεί να κρίνει αν η αναζήτηση θα καταλήξει σε αγορά.