THE BULLET POINT "PREVIEW"
Οι γυναίκες αποτελούν το 36,6% όσων δουλεύουν τακτικά στις ελληνικές εκμεταλλεύσεις, αλλά καλύπτουν μόλις το 29,6% του χρόνου εργασίας.
Το 40% των γυναικών που διοικούν αγροτική εκμετάλλευση στην Ελλάδα είναι άνω των 65 ετών, ενώ μόλις 6% κάτω των 40.
Ελλάδα, Ρουμανία και Κροατία έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά γυναικών διαχειριστριών με γεωργική εκπαίδευση ενδοκοινοτικά, από 4% έως 6%. Οι υπόλοιπες έμαθαν τη δουλειά στην πράξη.
Μία στις τρεις αγροτικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα έχει τα τελευταία χρόνια γυναίκα επικεφαλής. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, που αφορούν το 2023, το μερίδιο φτάνει το 33,1%, λίγο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 31,5%, ενώ το 2010 βρισκόταν στο 27,7%. Η άνοδος είναι από τις μεγαλύτερες στην Ένωση μαζί με την Ισπανία και τη Βουλγαρία, σε ένα επάγγελμα που παραμένει κατά βάση ανδρικό.
Η πιο ηχηρή εικόνα όμως βρίσκεται πίσω από αυτόν τον αριθμό. Σχεδόν έξι στις δέκα γυναίκες που δουλεύουν τακτικά σε ελληνικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις είναι μέλη της οικογένειας του κατόχου και όχι οι ίδιες κάτοχοι. Η συμμετοχή τους στην παραγωγή είναι επομένως πολύ μεγαλύτερη από όσο δείχνει η θέση τους στη διοίκηση των μονάδων.
Τα χέρια της οικογένειας που δεν φαίνονται στους επίσημους τίτλους
Από τις περίπου 472.000 γυναίκες που δούλευαν τακτικά σε αγροτικές μονάδες το 2023, οι 274.600 ανήκαν στην οικογένεια του κατόχου. Πρόκειται για την εργασία της συζύγου, της μητέρας ή της κόρης, που στηρίζει την οικογενειακή μονάδα χωρίς να φέρει το όνομά της. Η αναλογία είναι υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπου τα μέλη της οικογένειας αντιστοιχούν σε λιγότερες από τις μισές γυναίκες της τακτικής αγροτικής εργασίας.
Η δουλειά αυτή είναι συχνά αποσπασματική. Οι γυναίκες αντιστοιχούν στο 36,6% των ανθρώπων που εργάζονται τακτικά στις ελληνικές εκμεταλλεύσεις, αλλά μόλις στο 29,6% του συνολικού χρόνου εργασίας, γεγονός που, κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παραπέμπει σε μερική ή εποχική απασχόληση. Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται πιο έντονα στη Ρουμανία, όπου σχεδόν δύο στα τρία μέλη της οικογένειας που δουλεύουν στη μονάδα είναι γυναίκες. Στη Γερμανία οι γυναίκες καλύπτουν το 55% της οικογενειακής εργασίας, όμως μόλις το 11,5% των θέσεων διαχείρισης.
Περισσότερες γυναίκες κάτοχοι από όσες είναι οι διαχειρίστριες
Η Eurostat ξεχωρίζει δύο ρόλους. Ο κάτοχος έχει τη νομική και οικονομική ευθύνη της εκμετάλλευσης, ενώ ο διαχειριστής την ευθύνη της καθημερινής λειτουργίας της. Στην Ελλάδα οι γυναίκες αποτελούν το 38% των κατόχων που είναι φυσικά πρόσωπα, αλλά το 33,1% των διαχειριστών, δηλαδή περίπου 194.800 έναντι 170.400. Στους άνδρες η σχέση αντιστρέφεται, αφού οι διαχειριστές ξεπερνούν τους κατόχους. Τα στοιχεία δεν δείχνουν πόσες κάτοχοι διοικούν και οι ίδιες, δείχνουν όμως ότι η παρουσία των γυναικών αραιώνει όσο πλησιάζει κανείς στις καθημερινές αποφάσεις.
Σε άλλες μεγάλες αγροτικές χώρες της Ευρώπης τα δύο μερίδια σχεδόν συμπίπτουν. Στην Ιταλία οι γυναίκες αποτελούν το 32,9% τόσο των κατόχων όσο και των διαχειριστών, ενώ στη Ρουμανία τα ποσοστά είναι 36,5% και 36,3%. Στην Ισπανία, στη Γαλλία και στη Γερμανία η διαφορά δεν ξεπερνά τη μιάμιση μονάδα.
Η άνοδος της Ελληνίδας αγρότισσας στη διοίκηση κρύβει μερικώς το δημογραφικό πρόβλημα. Το 40% των γυναικών διαχειριστριών είναι άνω των 65 ετών, έναντι 37% των ανδρών, ενώ κάτω των 40 ετών βρίσκεται μόλις το 6%. Οι νέες γυναίκες που θα μπορούσαν να αλλάξουν την εικόνα τα επόμενα χρόνια παραμένουν δηλαδή λίγες.
Όταν διοικούν, οι Ελληνίδες τρέχουν κατά κανόνα μικρές μονάδες. Το 70% των εκμεταλλεύσεων με γυναίκα επικεφαλής έχει εκτιμώμενη ετήσια αξία παραγωγής κάτω από 8.000 ευρώ, έναντι 57% στους άνδρες. Παράλληλα, Ελλάδα, Ρουμανία και Κροατία μοιράζονται τα χαμηλότερα ποσοστά γυναικών διαχειριστριών με τυπική γεωργική εκπαίδευση στην Ένωση, από 4% έως 6%.
Το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας δεν είναι μόνο αν η μία στις τρεις θα γίνει δύο στις πέντε, αλλά αν η γυναικεία εργασία στο χωράφι θα αποκτήσει αντίστοιχη θέση στη διοίκηση των μονάδων. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι γυναίκες αποτελούν ήδη το 38% όσων μπήκαν πρόσφατα στο επάγγελμα, ενώ η πρόταση της Επιτροπής για τη νέα ΚΑΠ 2028-2034 ζητά από τα κράτη μέλη στοχευμένη στήριξη για τις αγρότισσες. Κρίσιμο επίσης είναι να μειωθεί ο μέσος όρος ηλικίας κατόχου αγροτικής εκμετάλευσης, τόσο στις γυναίκες όσο και στους άντρες.
GOOD TO KNOW
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι γυναίκες διοικούν το 32% των εκμεταλλεύσεων αλλά καλλιεργούν μόλις το 17% της γεωργικής γης, με μέσο μέγεθος 9 εκταρίων έναντι 21 για τους άνδρες. Παίρνουν επίσης περίπου το 15% των πληρωμών της ΚΑΠ.
Ο ΟΗΕ έχει ανακηρύξει το 2026 Διεθνές Έτος της Αγρότισσας. Στο πλαίσιο αυτό η Κομισιόν παρουσίασε τον Μάρτιο ειδική ανάλυση για τις γυναίκες στη γεωργία και πλατφόρμα για την προσέλκυσή τους στο επάγγελμα.
