THE BULLET POINT "PREVIEW"
Η ΕΘΕΑΣ εκτιμά ότι λείπουν περίπου 70.000 εποχικοί εργάτες γης, και τον περασμένο χειμώνα ένα μέρος της ελιάς έμεινε ασυγκόμιστο.
Το μνημόνιο για την Ινδία και η διακρατική συμφωνία με την Αίγυπτο ανοίγουν νόμιμες διαδρομές για εργάτες γης. Στην περίπτωση της Αιγύπτου, στις αρχές Ιουνίου είχαν υποβληθεί περίπου 150 ονόματα υποψηφίων για έως 5.000 θέσεις.
Η Ιταλία και η Ισπανία έχουν θεσμοθετήσει μηχανισμούς που συνδέουν τις ανάγκες για εποχική εργασία με συγκεκριμένες ποσοστώσεις, διαδικασίες και χρονοδιαγράμματα. Η Ελλάδα εξακολουθεί να κυνηγά τη συγκομιδή
Τον περασμένο χειμώνα, ένα μέρος των ελιών έμεινε στα δέντρα. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλη Γιαννούλη, περίπου το 10% του καρπού δεν μαζεύτηκε. Οι λόγοι ήταν δύο: δεν υπήρχαν αρκετοί εργάτες, και το κόστος της συγκομιδής είχε ανέβει τη στιγμή που η τιμή του λαδιού έπεφτε.
Η σοδειά μπορεί να είναι έτοιμη και η συγκομιδή να μη βγαίνει. Φέτος η εικόνα δεν βελτιώθηκε. Η Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘΕΑΣ) εκτιμά ότι η έλλειψη εποχικών εργατών γης φτάνει σήμερα περίπου τις 70.000. Σε αρκετές περιοχές το μεροκάματο στην ελιά έχει φτάσει τα 70 με 80 ευρώ, και συχνά ο παραγωγός πρέπει να εξασφαλίσει και διαμονή.
Η λύση έρχεται από μακριά
Στις αρχές Νοεμβρίου, το Ελληνο-Ινδικό Επιμελητήριο Εμπορίου και Οικονομίας και ο Πανελλήνιος Αγροτικός Συνεταιρισμός (ΠΑΣΥ) υπέγραψαν μνημόνιο αποκλειστικής συνεργασίας. Στόχος είναι η οργανωμένη και νόμιμη πρόσληψη αγροτικών εργατών από την Ινδία, μέσα από το πρόγραμμα EUTOPIA του Επιμελητηρίου. Το μνημόνιο προβλέπει παράλληλα τη σύνδεση ελληνικών αγροδιατροφικών επιχειρήσεων με εμπορικούς εταίρους στην Ινδία.
Υπάρχει και η διακρατική συμφωνία με την Αίγυπτο, που υπογράφηκε το 2022. Προβλέπει έως 5.000 θέσεις για εποχικούς εργάτες γης τον πρώτο χρόνο εφαρμογής, με παραμονή έως εννέα μήνες. Στις αρχές Ιουνίου 2026, σύμφωνα με την ΕΘΕΑΣ, η διαδικασία βρισκόταν ακόμη στο στάδιο ελέγχου των πρώτων περίπου 150 υποψηφίων, και πάνω από 36 εργοδότες είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον. Το κρίσιμο μέγεθος για τη συγκομιδή δεν είναι πόσες θέσεις προβλέπει η συμφωνία. Είναι πόσοι εργάτες έφτασαν και πότε.
Η πιο πρόσφατη ένδειξη ήρθε από την Κρήτη. Οι παραγωγοί της Ιεράπετρας καταγγέλλουν μαζικές απορρίψεις και καθυστερήσεις μηνών στις θεωρήσεις εισόδου για εργάτες από το Βιετνάμ. Σύμφωνα με παραγωγούς και εταιρείες που μεσολαβούν στις μετακλήσεις, οι προξενικές συνεντεύξεις έπεσαν από περίπου 15 σε 3 την ημέρα. Το ίδιο πρόβλημα καταγράφεται στη Μεσσηνία, για εργάτες από το Μπανγκλαντές.
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Μετανάστευσης ανακοίνωσε ότι οι εγκρίσεις μετακλήσεων αυξήθηκαν από 41.000 στο εννεάμηνο του 2025 σε 68.000 στο εννεάμηνο του 2026. Τα στοιχεία αφορούν το σύνολο των εγκρίσεων, όχι μόνο τη γεωργία. Για τη συγκομιδή, το ερώτημα παραμένει πόσοι εργάτες γης πήραν βίζα και έφτασαν εγκαίρως.

Ένα δεύτερο κενό: το ημερολόγιο
Στην ελιά, οι ανάγκες για προσωπικό έρχονται σε κύματα λίγων εβδομάδων. Για να έχει δουλειά ένας εποχικός εργάτης για μεγαλύτερο διάστημα, χρειάζεται συντονισμός ανάμεσα σε παραγωγούς και καλλιέργειες που συγκομίζουν σε διαφορετικές περιόδους.
Πώς το κάνουν οι γείτονες
Η Ιταλία προγραμματίζει τις εισόδους εργαζομένων σε βάθος τριετίας. Το πρόγραμμα 2026-2028 προβλέπει συνολικά 497.550 νόμιμες εισόδους εργαζομένων από χώρες εκτός ΕΕ. Μόνο για το 2026 προβλέπονται 88.000 εποχικές θέσεις στη γεωργία και τον τουρισμό. Οι αιτήσεις ανοίγουν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, και για τη γεωργία ανοίγουν πρώτες, τον Ιανουάριο.
Η Ισπανία εφαρμόζει εδώ και 25 χρόνια την κυκλική μετανάστευση. Οι εργάτες προσλαμβάνονται στη χώρα τους με συμβόλαιο που υπογράφεται πριν ταξιδέψουν, δουλεύουν τη σεζόν και επιστρέφουν. Συχνά την επόμενη χρονιά ξανάρχονται οι ίδιοι. Μεγάλο μέρος τους κατευθύνεται στις καλλιέργειες της Ουέλβα. Η ισπανική κυβέρνηση δημοσιεύει και πόσοι δούλεψαν τελικά μέσω του προγράμματος: το 2025 ήταν πάνω από 25.000 άνθρωποι από 17 χώρες.
Οι τρεις χώρες χρειάζονται ξένους εργάτες για τη συγκομιδή. Η διαφορά είναι αλλού. Η Ιταλία και η Ισπανία αντιμετωπίζουν την εποχική εργασία ως προβλέψιμη ανάγκη της παραγωγής. Η Ελλάδα την αντιμετωπίζει ακόμα σαν έκτακτη ανάγκη, όταν ο καρπός έχει ήδη ωριμάσει.
Η άλλη ανάγνωση
Η εισαγωγή εργατών μπορεί να λύσει το άμεσο πρόβλημα της συγκομιδής. Δεν απαντά όμως στο γιατί λίγοι Έλληνες δουλεύουν πια στα χωράφια. Η δουλειά είναι σκληρή και εποχική, και οι συνθήκες απασχόλησης και στέγασης δεν είναι πάντα αρκετά ελκυστικές για να δημιουργήσουν σταθερό εργατικό δυναμικό. Η στέγαση είναι ένα συγκεκριμένο κενό. Η ΕΘΕΑΣ επισημαίνει ότι ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δίνεται ειδική άδεια για οικίσκους εποχικών εργατών, το ελληνικό πλαίσιο δεν προβλέπει κάτι αντίστοιχο ούτε ορίζει σαφείς προδιαγραφές.
Οι συνθήκες απασχολούν και τις χώρες με εμπειρία. Η Ισπανία πρόσθεσε στη ρύθμιση για το 2026 ειδικό άρθρο με εγγυήσεις για την ευημερία των εργατών της κυκλικής μετανάστευσης. Αυτό δείχνει ότι ούτε ένα ώριμο σύστημα λύνει από μόνο του το ζήτημα των συνθηκών εργασίας.
Υπάρχει και μια τρίτη απάντηση: λιγότερη εξάρτηση από τα χέρια. Η μηχανοποίηση μπορεί να περιορίσει τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό, αλλά δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις καλλιέργειες ούτε σε κάθε μέγεθος εκμετάλλευσης. Η συζήτηση επομένως δεν είναι μόνο πόσους εργάτες θα φέρει η Ελλάδα, αλλά και πόσους θα χρειάζεται σε δέκα χρόνια.
Τι διακυβεύεται
Για τον παραγωγό, η έλλειψη εργατών γίνεται επιχειρηματικό πρόβλημα πολύ πριν ωριμάσει ο καρπός. Αν δεν ξέρει τι κόστος θα έχει η συγκομιδή, δεν μπορεί να υπολογίσει αν θα βγάλει κέρδος. Για την οικονομία, είναι θέμα κόστους των τροφίμων και ανταγωνιστικότητας των εξαγωγών.
Η Ελλάδα δεν φαίνεται ότι μπορεί να καλύψει τις σημερινές ανάγκες της γεωργίας χωρίς ξένους εργάτες. Μπορεί όμως να επιλέξει αν θα τους φέρνει με σχέδιο ή με βιασύνη. Τον Μάρτιο ο παραγωγός πρέπει να ξέρει ποιος θα μαζέψει τη σοδειά τον Οκτώβριο. Και ο εργάτης πρέπει να ξέρει πόσα θα πληρωθεί και πού θα μείνει.

GOOD TO KNOW
Η εποχική εργασία πολιτών εκτός ΕΕ ρυθμίζεται από την ευρωπαϊκή Οδηγία 2014/36/ΕΕ. Κάθε κράτος μέλος ορίζει ανώτατη διάρκεια παραμονής μεταξύ πέντε και εννέα μηνών ανά δωδεκάμηνο. Η οδηγία προβλέπει ίση μεταχείριση με τους εργαζομένους της χώρας υποδοχής σε βασικούς όρους εργασίας, μεταξύ των οποίων η αμοιβή, η απόλυση, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία. Στην Ελλάδα, το ανώτατο όριο μετακλήσεων για όλο το 2026 ορίστηκε στις 94.240 θέσεις. Στην Ιταλία, εργαζόμενοι που ολοκληρώνουν εγκεκριμένα προγράμματα κατάρτισης, γλώσσας και αγωγής του πολίτη στη χώρα τους μπορούν να μπουν και εκτός των ετήσιων ποσοστώσεων.