THE BULLET POINT "PREVIEW"
Από τις 31 Ιουλίου 2026, για τις συσκευές που καλύπτουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες, όπως πλυντήρια, ψυγεία, σκούπες, κινητά και tablets, ο κατασκευαστής οφείλει, αν το ζητήσει ο καταναλωτής, να τις επισκευάζει σε εύλογη τιμή, εφόσον η επισκευή είναι εφικτή, ακόμη και μετά τη λήξη της εγγύησης. Στην Ελλάδα οι κανόνες ενσωματώθηκαν με τον νόμο 5317/2026.
Για αγορές από τις 31 Ιουλίου 2026, αν η συσκευή χαλάσει μέσα στη νόμιμη εγγύηση και ο πωλητής τη φτιάξει με επισκευή αντί να την αντικαταστήσει, η εγγύηση παρατείνεται μία φορά κατά έναν χρόνο.
Κάθε χρόνο η πρόωρη απόρριψη προϊόντων που θα μπορούσαν να επισκευαστούν αφήνει 35 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων στην Ευρώπη, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο νόμος κάνει την επισκευή διαθέσιμη, όμως το αν θα συμφέρει εξαρτάται από τα κίνητρα κάθε χώρας και από το αν οι επιχειρήσεις θα την οργανώσουν.
Υπάρχει μια στιγμή που τη γνωρίζουν σχεδόν όλοι. Πατάς το κουμπί της καφετιέρας και δεν γίνεται τίποτα. Το ξαναπατάς, βγάζεις την πρίζα, την ξαναβάζεις, κοιτάζεις μήπως έχει κολλήσει κάποιο εξάρτημα. Μερικές φορές το πρόβλημα λύνεται. Άλλες αρχίζει η γνωστή συζήτηση: να τη δώσουμε για επισκευή ή να αγοράσουμε καινούρια;
Το ίδιο συμβαίνει με την ηλεκτρική σκούπα, το πλυντήριο, το κινητό που δεν κρατάει πια μπαταρία. Κάποτε το πρώτο τηλεφώνημα θα ήταν στον τεχνικό. Σήμερα το πιθανότερο είναι να ανοίξουμε πρώτα μια σελίδα με τιμές καινούριων συσκευών. Δεν το κάνουμε πάντα επειδή μας αρέσει να ψωνίζουμε. Συχνά απλώς δεν ξέρουμε αν η επισκευή γίνεται, πόσο θα κοστίσει, αν υπάρχουν ανταλλακτικά ή πόσες μέρες θα μείνουμε χωρίς τη συσκευή.
Αυτή ακριβώς τη συνήθεια προσπαθεί να αλλάξει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τις 31 Ιουλίου 2026 εφαρμόζεται σε όλη την Ευρώπη η οδηγία για το δικαίωμα στην επισκευή. Στην Ελλάδα ενσωματώθηκε λίγες εβδομάδες νωρίτερα, με τον νόμο 5317/2026. Η ιδέα είναι απλή: όταν χαλάει μια συσκευή, ο καταναλωτής να μπορεί πραγματικά να την επισκευάσει και να μην οδηγείται σχεδόν υποχρεωτικά στην αντικατάσταση.
Πώς μάθαμε να αντικαθιστούμε
Η επισκευή δεν χάθηκε επειδή ξεχάσαμε να φτιάχνουμε πράγματα. Χάθηκε επειδή για χρόνια όλα έσπρωχναν προς την άλλη κατεύθυνση. Οι συσκευές έγιναν φθηνότερες, τα νέα μοντέλα βγαίνουν κάθε χρόνο και η διαφήμιση μας έπεισε ότι το καινούριο είναι πάντα καλύτερο. Πολλά προϊόντα σχεδιάστηκαν κολλημένα και σφραγισμένα, έτσι ώστε να μην ανοίγουν εύκολα. Τα ανταλλακτικά έλειπαν ή ήταν ακριβά. Κάποτε αρκούσε μια ενημέρωση λογισμικού για να κάνει αργό ένα κινητό που λειτουργούσε μια χαρά.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πόσο έχει μεγαλώσει αυτή η κατανάλωση. Από το 2015 ως το 2024, οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές που μπήκαν στην ευρωπαϊκή αγορά αυξήθηκαν από 18,1 σε 32,4 κιλά ανά κάτοικο. Στο ίδιο διάστημα, η συλλογή ηλεκτρονικών αποβλήτων αυξήθηκε πιο αργά, από 7,3 σε 12,3 κιλά ανά κάτοικο.
Η Ευρώπη άλλαξε στάση σε δύο βήματα. Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026 ισχύουν κανόνες κατά της πρόωρης απαξίωσης και των παραπλανητικών «πράσινων» ισχυρισμών. Οι κανόνες αυτοί ζητούν επίσης καλύτερη ενημέρωση στο σημείο πώλησης για το πόσο αντέχει και πόσο επισκευάζεται ένα προϊόν. Το δικαίωμα στην επισκευή είναι το δεύτερο βήμα: αφορά τι γίνεται όταν το προϊόν χαλάσει.
Τι κοστίζει το «πέτα το»
Μια συσκευή που πετιέται πριν την ώρα της δεν είναι μόνο ένας όγκος στα σκουπίδια. Είναι τα μέταλλα, τα πλαστικά και η ενέργεια που χρειάστηκαν για να φτιαχτεί, και που πρέπει να ξαναχρησιμοποιηθούν για να φτιαχτεί η επόμενη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι κάθε χρόνο η πρόωρη απόρριψη προϊόντων που θα μπορούσαν να επισκευαστούν δημιουργεί 35 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων στην Ευρώπη. Επιπλέον, οι καταναλωτές που επιλέγουν αντικατάσταση αντί για επισκευή χάνουν περίπου 12 δισ. ευρώ τον χρόνο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επισκευή είναι πάντα η πιο «πράσινη» επιλογή. Μια πολύ παλιά και ενεργοβόρα συσκευή μπορεί, ανάλογα με τη χρήση της, να αξίζει να αντικατασταθεί από μια πολύ πιο αποδοτική. Το πρόβλημα δεν είναι ότι αντικαθιστούμε. Είναι ότι συχνά αντικαθιστούμε χωρίς να έχουμε ρωτήσει αν υπήρχε άλλη λύση.

Τι αλλάζει στην πράξη
Οι νέοι κανόνες δεν αφορούν κάθε αντικείμενο του σπιτιού. Η καφετιέρα, για παράδειγμα, δεν είναι ακόμη στη λίστα. Αφορούν συγκεκριμένες κατηγορίες για τις οποίες η Ευρώπη έχει ήδη θεσπίσει απαιτήσεις επισκευασιμότητας, από πλυντήρια, ψυγεία και ηλεκτρικές σκούπες μέχρι οθόνες, κινητά τηλέφωνα και tablets. Η λίστα θα μεγαλώνει καθώς θα μπαίνουν κανόνες για νέα προϊόντα.
Για αυτές τις συσκευές, ο κατασκευαστής οφείλει να τις επισκευάζει αν το ζητήσει ο καταναλωτής, εφόσον η επισκευή είναι τεχνικά εφικτή, ακόμη και μετά τη λήξη της εγγύησης. Η επισκευή δεν γίνεται απαραίτητα δωρεάν, πρέπει όμως να γίνεται σε εύλογη τιμή. Ο κατασκευαστής δεν μπορεί να χρησιμοποιεί συμβατικούς όρους, εξαρτήματα ή λογισμικό που εμποδίζουν την επισκευή χωρίς σοβαρό λόγο.
Υπάρχει και ένα κίνητρο όταν η συσκευή χαλάει μέσα στη νόμιμη εγγύηση. Για αγορές από τις 31 Ιουλίου 2026 και μετά, αν ο πωλητής φτιάξει το ελάττωμα με επισκευή αντί να δώσει καινούρια συσκευή, η νόμιμη εγγύηση παρατείνεται μία φορά κατά έναν χρόνο. Μέχρι τώρα, για πολλούς πωλητές η αντικατάσταση ήταν η πιο γρήγορη λύση. Ο νόμος δίνει πλέον στην επισκευή ένα μικρό προβάδισμα.
Ο μάστορας και το ανταλλακτικό
Για να επισκευαστεί μια συσκευή χρειάζονται συνήθως τρία πράγματα: ένας άνθρωπος που ξέρει τι κάνει, το σωστό ανταλλακτικό και μια τιμή που να έχει νόημα. Αν λείπει έστω ένα, η επισκευή γίνεται δύσκολη υπόθεση. Μπορεί ο τεχνικός να βρει αμέσως τη βλάβη αλλά το εξάρτημα να μην υπάρχει. Μπορεί το ανταλλακτικό να υπάρχει αλλά να κοστίζει τόσο που η επισκευή φτάνει κοντά στην τιμή μιας καινούριας συσκευής. Ή μπορεί να μην ξέρεις καν πού να απευθυνθείς, επειδή έκλεισε το κατάστημα από όπου αγόρασες το προϊόν.
Στο ανταλλακτικό, τα κινητά έχουν ήδη προχωρήσει. Για τα κινητά και τα tablets που κυκλοφορούν στην ευρωπαϊκή αγορά από τις 20 Ιουνίου 2025, τα βασικά ανταλλακτικά πρέπει να παραδίδονται μέσα σε 5 έως 10 εργάσιμες μέρες. Πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμα για τουλάχιστον επτά χρόνια αφού σταματήσει η πώληση του μοντέλου. Στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ετικέτα τους εμφανίζεται πλέον και βαθμός επισκευασιμότητας από A έως E. Είναι η πρώτη φορά που ένα προϊόν στην Ευρώπη υποχρεούται να δείχνει πόσο εύκολα επισκευάζεται.
Η λογική δεν είναι ότι κάθε χαλασμένη συσκευή πρέπει να σωθεί με οποιοδήποτε κόστος. Είναι ότι η επιλογή της επισκευής δεν πρέπει να χάνεται επειδή το προϊόν σχεδιάστηκε έτσι που να την κάνει σχεδόν αδύνατη.
Το πιο δύσκολο είναι να συμφέρει
Ας πούμε ότι χαλάει μια συσκευή που αγόρασες πριν από τέσσερα χρόνια. Ο τεχνικός σού λέει ότι χρειάζεται ένα ανταλλακτικό και σου δίνει μια τιμή. Κοιτάζεις στο διαδίκτυο και βλέπεις ότι ένα αντίστοιχο καινούριο μοντέλο δεν κοστίζει πολύ περισσότερο. Τι κάνεις; Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Εξαρτάται από την κατάσταση της συσκευής, την ηλικία της, το πόσο αξιόπιστη θα είναι η επισκευή και το αν έχεις τα χρήματα για αντικατάσταση.
Εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο κενό. Ο νόμος εγγυάται ότι η επισκευή θα είναι διαθέσιμη, δεν εγγυάται όμως ότι θα είναι φθηνή. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Καταναλωτών BEUC το έχει επισημάνει για τα κινητά: ο βαθμός στην ετικέτα δείχνει πόσο εύκολα ανοίγει η συσκευή και πόσο εύκολα βρίσκονται ανταλλακτικά, όχι πόσο κοστίζουν. Ένα κινητό με βαθμό «A» δεν έχει απαραίτητα και φθηνή επισκευή.
Γι’ αυτό η οδηγία ζητά από κάθε χώρα να πάρει τουλάχιστον ένα μέτρο που να κάνει την επισκευή πιο ελκυστική, και κάθε χώρα διαλέγει διαφορετικό δρόμο. Η Γαλλία παρεμβαίνει απευθείας στον λογαριασμό. Από τα τέλη του 2022 αφαιρεί ένα ποσό από την τιμή όταν η επισκευή γίνεται σε πιστοποιημένο τεχνικό. Σύμφωνα με τον φορέα που διαχειρίζεται το πρόγραμμα, ως τον Μάιο του 2026 είχαν επιδοτηθεί πάνω από 2,2 εκατομμύρια επισκευές. Η Αυστρία κάλυπτε μέχρι και το μισό κόστος της επισκευής, όμως το Οικονομικό Επιμελητήριο της χώρας ανακοίνωσε ότι για το 2027 δεν προβλέπονται χρήματα. Στην Ελλάδα, ο νόμος αναθέτει στην Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή να ενημερώνει το κοινό για τα οφέλη της επισκευής για το περιβάλλον. Της αναθέτει επίσης να ενθαρρύνει συνεργασίες μεταξύ κατασκευαστών, επισκευαστών και φορέων ανακύκλωσης.
Για να ξέρει ο καταναλωτής πού να απευθυνθεί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φτιάχνει μια ευρωπαϊκή ηλεκτρονική πλατφόρμα επισκευών, με ξεχωριστή ενότητα για κάθε χώρα. Η κοινή διαδικτυακή βάση της πρέπει να είναι έτοιμη ως τον Ιούλιο του 2027 και η πλατφόρμα να λειτουργεί πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Μια καινούρια δουλειά για τα παλιά πράγματα
Πίσω από όλα αυτά υπάρχει και μια επιχειρηματική ιστορία. Για ένα κατάστημα ηλεκτρικών συσκευών, η πώληση ενός καινούριου προϊόντος είναι γνώριμη δουλειά. Η επισκευή θέλει κάτι άλλο: τεχνικούς, εργαστήριο, απόθεμα ανταλλακτικών, παρακολούθηση παραγγελιών και επικοινωνία με τον πελάτη πολύ μετά την πώληση. Για τους κατασκευαστές σημαίνει ότι η ευθύνη για ένα προϊόν δεν τελειώνει όταν αυτό βγαίνει από το κατάστημα. Για τους ανεξάρτητους τεχνικούς ανοίγει χώρος, αρκεί να έχουν πρόσβαση στα εργαλεία, στις οδηγίες και στα ανταλλακτικά.
Ένα σημαντικό μέρος του κόστους συμμόρφωσης με τους νέους κανόνες πέφτει πρώτα στον κατασκευαστή. Το επιχειρηματικό όφελος μπορεί όμως να το πάρει όποιος οργανωθεί πρώτος. Ένας λιανέμπορος που προσφέρει διάγνωση, επισκευή και συντήρηση έχει λόγο να ξαναμιλήσει με τον πελάτη χρόνια μετά την πώληση και τον κρατά κοντά του, όχι μόνο για μία αγορά. Σε μια εποχή που οι μάρκες ψάχνουν τρόπους να δείξουν ότι παίρνουν στα σοβαρά το περιβάλλον, μια οργανωμένη υπηρεσία επισκευής είναι πολύ πιο πειστική από ένα πράσινο φύλλο στη συσκευασία.
Δεν είναι βέβαιο ότι θα ξαναδούμε σε κάθε γειτονιά τα μικρά εργαστήρια που υπήρχαν παλιότερα. Πολλές συσκευές είναι πλέον πολύ πιο σύνθετες και χρειάζονται ειδικό εξοπλισμό. Είναι όμως πιθανό να δούμε περισσότερες επιχειρήσεις να στήνουν οργανωμένες υπηρεσίες επισκευής. Και ίσως αρχίσουμε να ρωτάμε κάτι διαφορετικό όταν αγοράζουμε μια συσκευή: όχι μόνο πόσο κοστίζει και τι κάνει, αλλά και αν θα μπορεί να επισκευαστεί σε πέντε ή έξι χρόνια.
Πριν πατήσουμε «αγορά»
Τα περισσότερα αντικείμενα του σπιτιού δεν τα σκεφτόμαστε σχεδόν ποτέ όσο λειτουργούν. Το πλυντήριο υπάρχει για να πλένει, η σκούπα για να καθαρίζει και η καφετιέρα για να φτιάχνει καφέ. Δεν μας απασχολεί τι έχουν μέσα, μέχρι τη στιγμή που σταματούν να δουλεύουν. Τότε καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει κάποιος που ξέρει να τα ανοίξει, να βρει τη βλάβη και να μας εξηγήσει καθαρά τις επιλογές μας.
Την επόμενη φορά λοιπόν που μια συσκευή θα σταματήσει να λειτουργεί, πριν ανοίξεις τη σελίδα με τις τιμές, ένα τηλεφώνημα μπορεί να σου δώσει τις δύο απαντήσεις που χρειάζεσαι για να αποφασίσεις: πόσο κοστίζει η επισκευή και σε πόσες μέρες θα έχεις τη συσκευή πίσω. Και μερικές φορές, για να συνεχίσει να δουλεύει κάτι που χρησιμοποιείς κάθε μέρα, αρκεί ένα μικρό ανταλλακτικό και κάποιος που ξέρει πού να το βάλει.

GOOD TO KNOW
Από τον Ιούνιο του 2025, τα νέα smartphones και tablets που υπάγονται στους σχετικούς ευρωπαϊκούς κανόνες πρέπει να διαθέτουν ενεργειακή ετικέτα με βαθμολογία επισκευασιμότητας.
Έτσι, ο καταναλωτής μπορεί να βλέπει, πριν αγοράσει μια συσκευή, μια ένδειξη για το πόσο εύκολα επισκευάζεται.
Η επισκευή παύει σταδιακά να είναι ένα ζήτημα που εμφανίζεται μόνο όταν κάτι χαλάσει και γίνεται πληροφορία διαθέσιμη ήδη στο κατάστημα.
Ο καταναλωτής δεν είναι υποχρεωμένος να απευθυνθεί στον κατασκευαστή. Μπορεί να επιλέξει και ανεξάρτητο επισκευαστή.
Ο κατασκευαστής δεν μπορεί να αρνηθεί μια επισκευή μόνο επειδή τη συσκευή την είχε ήδη επισκευάσει άλλος. Ούτε μπορεί να εμποδίζει χωρίς σοβαρό λόγο τους ανεξάρτητους τεχνικούς να χρησιμοποιούν συμβατά ή μεταχειρισμένα ανταλλακτικά ή ανταλλακτικά από τρισδιάστατο εκτυπωτή, εφόσον πληρούν τις απαιτήσεις της νομοθεσίας, όπως αυτές για την ασφάλεια.
Πριν από την επισκευή, ο επισκευαστής μπορεί να δώσει το Ευρωπαϊκό Έντυπο Πληροφοριών Επισκευής, με τη βλάβη, την προτεινόμενη επισκευή, την τιμή και τον χρόνο ολοκλήρωσης. Αν το δώσει, οι όροι του δεν αλλάζουν για τουλάχιστον 30 ημέρες, οπότε ο καταναλωτής έχει χρόνο να συγκρίνει προσφορές.
Όσο διαρκεί η επισκευή, ο κατασκευαστής μπορεί να δώσει προσωρινά συσκευή αντικατάστασης, δωρεάν ή με εύλογη χρέωση.
Στα κινητά και τα tablets που κυκλοφορούν από τον Ιούνιο του 2025, η μπαταρία πρέπει να αντέχει τουλάχιστον 800 πλήρεις φορτίσεις και να κρατά μετά το 80% της αρχικής χωρητικότητας. Όσες ενημερώσεις λογισμικού δίνει ο κατασκευαστής πρέπει να είναι δωρεάν για τουλάχιστον πέντε χρόνια αφού διατεθεί στην ευρωπαϊκή αγορά η τελευταία συσκευή του μοντέλου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει την εφαρμογή της οδηγίας ως τις 31 Ιουλίου 2031.