Τα data centers αναπτύσσονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς τα τελευταία χρόνια και αποτελούν βασικό κομμάτι της ψηφιακής οικονομίας, καθώς στηρίζουν τόσο τις υπηρεσίες cloud όσο και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που μπαίνουν όλο και πιο έντονα στην καθημερινότητα και στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Μαζί με αυτή την ανάπτυξη, όμως, αρχίζει να γίνεται πιο ορατό και το θέμα της κατανάλωσης νερού που μέχρι πρόσφατα περνούσε σχεδόν απαρατήρητο. Οι υποδομές αυτές χρειάζονται διαρκή ψύξη για να λειτουργούν, κάτι που σημαίνει ότι το νερό αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία, σε μια περίοδο όπου η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ αυξάνεται γρήγορα, κυρίως λόγω της τεχνητής νοημοσύνης.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν δημοσιευτεί πρόσφατα, η κατανάλωση νερού από data centers σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται σήμερα μεταξύ 300 και 750 δισεκατομμυρίων λίτρων ετησίως. Το μέγεθος αυτό μπορεί να ξεπεράσει το 1 τρισ. λίτρα έως το τέλος της δεκαετίας, καθώς αυξάνεται η χρήση ψηφιακών υπηρεσιών και ενισχύεται η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ. Η εξέλιξη αυτή δεν προχωρά με σταθερό ρυθμό, αλλά επιταχύνεται, καθώς οι εφαρμογές που βασίζονται σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και συστήματα machine learning απαιτούν περισσότερη ενέργεια και παράγουν μεγαλύτερα θερμικά φορτία σε σχέση με τα πιο συμβατικά συστήματα.
Σε επίπεδο μεμονωμένων εγκαταστάσεων, το μέγεθος της κατανάλωσης γίνεται πιο κατανοητό. Με βάση στοιχεία εταιρειών όπως η Microsoft και η Google, ένα μεγάλο hyperscale data center μπορεί να καταναλώνει από 3,8 έως 19 εκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως. Πρόκειται για ποσότητες που, ανάλογα με την περιοχή, αντιστοιχούν στην κατανάλωση δεκάδων χιλιάδων νοικοκυριών. Ακόμη και μικρότερες εγκαταστάσεις κινούνται σε υψηλά επίπεδα, με μέση κατανάλωση που ξεπερνά το 1 εκατομμύριο λίτρα την ημέρα. Στη μεγάλη τους πλειονότητα οι ανάγκες αυτές συνδέονται με τα συστήματα ψύξης, τα οποία συχνά βασίζονται στην εξάτμιση νερού, μια λύση ενεργειακά αποδοτική αλλά απαιτητική σε υδάτινους πόρους.
Με αυτά τα δεδομένα, τεχνολογίες όπως το free cooling κερδίζουν έδαφος, καθώς επιτρέπουν τη μείωση της κατανάλωσης τόσο σε ενέργεια όσο και σε νερό. Η προσέγγιση αυτή αξιοποιεί τη χαμηλή θερμοκρασία του εξωτερικού αέρα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, του νερού για την ψύξη των διακομιστών, περιορίζοντας την ανάγκη για μηχανικά συστήματα. Εταιρείες όπως η Microsoft και η Meta εφαρμόζουν ήδη αντίστοιχες λύσεις σε εγκαταστάσεις τους, κυρίως σε χώρες με ψυχρότερο κλίμα. Σε θερμότερες περιοχές, η τεχνολογία χρησιμοποιείται συνδυαστικά με άλλα συστήματα, μειώνοντας τις ώρες λειτουργίας των παραδοσιακών μονάδων ψύξης και τη συνολική κατανάλωση πόρων.
Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνει αυτή την εξέλιξη. Σύμφωνα με πανεπιστημιακές μελέτες, σημαντικό μέρος της κατανάλωσης νερού των data centers συνδέεται πλέον με εφαρμογές AI. Ακόμη και σε επίπεδο καθημερινής χρήσης, η επίπτωση δεν είναι αμελητέα. Ενδεικτικά, σε ορισμένες αναλύσεις αναφέρεται ότι 20 έως 30 ερωτήματα σε ένα σύστημα τύπου chatbot μπορεί να αντιστοιχούν σε κατανάλωση περίπου μισού λίτρου νερού σε επίπεδο υποδομών, δείχνοντας πώς η επιβάρυνση των πόρων αυξάνεται σταδιακά.
Η γεωγραφική κατανομή των data centers εντείνει τις πιέσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές με ήδη περιορισμένους υδάτινους πόρους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων υποδομών, εκτιμάται ότι η κατανάλωση νερού από data centers μπορεί να φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα τα επόμενα χρόνια, με αναλύσεις του World Resources Institute να δείχνουν ότι μόνο τα data centers που συνδέονται με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να καταναλώνουν έως και 121 δισεκατομμύρια λίτρα νερού ετησίως μέχρι το 2028. Την ίδια στιγμή, περίπου το 40% έως 45% των εγκαταστάσεων βρίσκεται σε περιοχές με ήδη αυξημένη υδατική πίεση, όπως η Αριζόνα και το Τέξας, κάτι που ενισχύει τον προβληματισμό για το πώς μπορεί να συνεχιστεί η ανάπτυξη του κλάδου με πιο βιώσιμο τρόπο.
Αντίστοιχες τάσεις καταγράφονται και στην Ευρώπη, όπου η αυξανόμενη συγκέντρωση data centers σε ορισμένες αγορές αρχίζει να προκαλεί αντιδράσεις και παρεμβάσεις από τις αρχές. Στην Ιρλανδία, οι αυξημένες ενεργειακές και υδατικές ανάγκες έχουν ήδη οδηγήσει σε περιορισμούς για την ανάπτυξη νέων εγκαταστάσεων σε συγκεκριμένες περιοχές, ενώ στην Ολλανδία έχουν τεθεί αυστηρότερα κριτήρια χωροθέτησης. Στην Ισπανία, το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον συμπίπτει με συνθήκες αυξημένης υδατικής πίεσης σε αρκετές περιοχές, κάτι που δυσκολεύει τον σχεδιασμό νέων έργων και ενισχύει τον προβληματισμό για τη διαχείριση των πόρων.
Η Ελλάδα αρχίζει να αποκτά πιο ενεργή παρουσία στον ευρωπαϊκό χάρτη των data centers, προσελκύοντας επενδύσεις από διεθνείς ομίλους που βλέπουν τη χώρα ως σημείο διασύνδεσης ανάμεσα σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Η ενίσχυση των υποθαλάσσιων καλωδίων, η αναβάθμιση των δικτύων και η αυξανόμενη ζήτηση για υπηρεσίες cloud στη Νοτιοανατολική Ευρώπη δημιουργούν ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη τέτοιων υποδομών. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον εκδηλώνεται στην Αττική, όπου υπάρχει ήδη υψηλή συγκέντρωση τηλεπικοινωνιακών υποδομών και πρόσβαση σε διεθνή δίκτυα, ενώ η εγγύτητα σε βασικά επιχειρηματικά κέντρα ενισχύει περαιτέρω τη δυναμική της περιοχής.
Την ίδια στιγμή, η διαθεσιμότητα φυσικών πόρων αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στον σχεδιασμό των νέων επενδύσεων. Το νερό, που είναι απαραίτητο για την ψύξη των υποδομών, έρχεται πιο έντονα στο προσκήνιο, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπου η ζήτηση αυξάνεται τους θερινούς μήνες και σε ορισμένες περιοχές καταγράφονται ήδη πιέσεις στα υδατικά αποθέματα. Η παράμετρος αυτή αρχίζει να επηρεάζει πιο άμεσα τις αποφάσεις χωροθέτησης, καθώς οι επενδυτές καλούνται να σταθμίσουν όχι μόνο τη συνδεσιμότητα και την πρόσβαση σε αγορές, αλλά και τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων.
Οι εταιρείες του κλάδου στρέφονται σε λύσεις που περιορίζουν την κατανάλωση, όπως η επαναχρησιμοποίηση νερού, τα κλειστά κυκλώματα ψύξης και εναλλακτικές τεχνολογίες, ενώ παράλληλα αυξάνεται η πίεση για μεγαλύτερη διαφάνεια στα στοιχεία κατανάλωσης. Με αυτόν τον τρόπο, η διαχείριση των πόρων ενσωματώνεται πιο συστηματικά στον σχεδιασμό των επενδύσεων, επηρεάζοντας όχι μόνο το λειτουργικό κόστος αλλά και τη βιωσιμότητα των έργων σε βάθος χρόνου.
