Για περισσότερο από μία δεκαετία, το smartphone κατάφερε να συγκεντρώσει μέσα σε μία μόνο συσκευή σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινής τεχνολογικής εμπειρίας. Ξυπνητήρια, χάρτες, φωτογραφικές μηχανές, MP3 players, σημειωματάρια, ρολόγια, βιβλία, φακοί, συσκευές ηχογράφησης, υπολογιστές τσέπης και δεκάδες άλλες συσκευές ενσωματώθηκαν σταδιακά σε μία μόνο συσκευή που συνοδεύει σχεδόν διαρκώς την καθημερινότητα των χρηστών. Η αλλαγή αυτή έφερε μια πρωτοφανή ευκολία. Η επικοινωνία, η εργασία, η ενημέρωση, η ψυχαγωγία και η πρόσβαση στην πληροφορία έγιναν άμεσες και συνεχείς, δημιουργώντας μια καθημερινότητα όπου η ψηφιακή σύνδεση θεωρείται σχεδόν αυτονόητη.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρχίζει να εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα αντίρροπη τάση, ιδιαίτερα ανάμεσα στους νεότερους χρήστες. Παρότι οι νέες γενιές μεγάλωσαν μέσα στο διαδίκτυο και στα social media, όλο και περισσότεροι νέοι ενήλικες φαίνεται να επιστρέφουν σε πιο απλές, αναλογικές ή σε συσκευές με πιο περιορισμένες λειτουργίες, επιδιώκοντας μια διαφορετική σχέση με την τεχνολογία. Η αλλαγή αυτή δεν συνδέεται απαραίτητα με την απόρριψη της ψηφιακής ζωής, αλλά περισσότερο με την ανάγκη περιορισμού της συνεχούς ψηφιακής υπερφόρτωσης και της αδιάκοπης διάσπασης προσοχής.
Στο πλαίσιο αυτής της τάσης επανέρχονται σταδιακά τα λεγόμενα dumb phones, δηλαδή κινητά τηλέφωνα με περιορισμένες δυνατότητες, χωρίς social media και συνεχή πρόσβαση σε εφαρμογές. Παράλληλα, αυξάνεται το ενδιαφέρον για φωτογραφικές μηχανές, αναλογικά φιλμ, MP3 players, iPods, e-readers, φυσικά σημειωματάρια και παραδοσιακά ξυπνητήρια. Σε πολλές περιπτώσεις, οι χρήστες δεν εγκαταλείπουν πλήρως τα smartphones, αλλά επιλέγουν να μεταφέρουν ορισμένες δραστηριότητες σε ξεχωριστές συσκευές, ώστε να μειώσουν την εξάρτηση από μία ενιαία ψηφιακή συσκευή που απορροφά συνεχώς την προσοχή τους.
Η τάση αυτή φαίνεται να συνδέεται άμεσα με την αυξανόμενη ψηφιακή κόπωση. Τα smartphones συγκεντρώνουν δεκάδες διαφορετικές λειτουργίες, με αποτέλεσμα να γίνεται όλο και πιο δύσκολη η αποσύνδεση από την εργασία, τα social media, τις ειδοποιήσεις και τη συνεχή ροή περιεχομένου. Η καθημερινότητα οργανώνεται γύρω από οθόνες, ενώ οι αλγόριθμοι των πλατφορμών έχουν σχεδιαστεί ώστε να διατηρούν τον χρήστη online όσο το δυνατόν περισσότερο. Οι συνεχείς ειδοποιήσεις, τα βίντεο μικρής διάρκειας, η ατελείωτη κύλιση περιεχομένου και η πίεση διαρκούς διαθεσιμότητας ενισχύουν σταδιακά την ψυχική κόπωση και τη δυσκολία συγκέντρωσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν σήμερα τρόπους περιορισμού του χρόνου μπροστά στις οθόνες. Η επιστροφή στις φωτογραφικές μηχανές, για παράδειγμα, δεν αφορά μόνο την αισθητική της αναλογικής εικόνας ή τη νοσταλγία. Για αρκετούς νέους, η χρήση μιας ξεχωριστής κάμερας σημαίνει πιο συνειδητή καταγραφή των στιγμών, χωρίς τη λογική της αδιάκοπης παραγωγής χιλιάδων φωτογραφιών που αποθηκεύονται και ξεχνιούνται μέσα στο κινητό. Αντίστοιχα, η επιστροφή στα MP3 players και στα iPods επιτρέπει την ακρόαση μουσικής χωρίς ειδοποιήσεις, διαφημίσεις ή αλγοριθμικές παρεμβάσεις που διακόπτουν συνεχώς την εμπειρία.
Παράλληλα, αρχίζει να διαμορφώνεται μια ευρύτερη κουλτούρα «ψηφιακής αποσύνδεσης». Τα digital detox retreats, οι διακοπές χωρίς οθόνες, τα offline clubs και η επιστροφή σε πιο αναλογικές δραστηριότητες αποκτούν μεγαλύτερη δημοτικότητα διεθνώς. Σε αρκετές περιπτώσεις, η απομάκρυνση από το κινητό αντιμετωπίζεται όχι ως περιορισμός αλλά ως τρόπος επανάκτησης χρόνου, συγκέντρωσης και προσωπικού χώρου. Πολλοί χρήστες συνδέουν την υπερβολική χρήση κινητών συσκευών με αυξημένο άγχος, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα ύπνου και αίσθηση διαρκούς ψυχικής υπερδιέγερσης.
Η αλλαγή αυτή φαίνεται να έχει και μια βαθύτερη πολιτισμική διάσταση. Για χρόνια, η τεχνολογία ταυτίστηκε με τη συνεχή επιτάχυνση, τη διαρκή σύνδεση και την αδιάκοπη ροή πληροφορίας. Σήμερα, όμως, ένα μέρος των νεότερων γενιών δείχνει να αναζητά περισσότερο έλεγχο πάνω στον χρόνο και την προσοχή του. Η επιστροφή στις αναλογικές συσκευές και στις τεχνολογίες με πιο περιορισμένες λειτουργίες μοιάζει να εκφράζει την ανάγκη για πιο αργές, πιο συγκεντρωμένες και πιο ουσιαστικές εμπειρίες μέσα σε μια καθημερινότητα που γίνεται ολοένα πιο ψηφιακή.
Η τάση αυτή δεν σημαίνει ότι τα smartphones ή οι ψηφιακές πλατφόρμες θα χάσουν τη σημασία τους. Αντίθετα, δείχνει ότι οι χρήστες αρχίζουν να επαναδιαπραγματεύονται τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία στην καθημερινή τους ζωή. Η επιστροφή σε πιο απλές συσκευές φαίνεται να λειτουργεί για αρκετούς ανθρώπους ως μια προσπάθεια ανάκτησης της ηρεμίας και ενός διαφορετικού ρυθμού ζωής.
