Ο χανταϊός είναι ένα παλιός ιός που μπήκε με σφοδρότητα στο λεξιλόγιο φόβου μας, φέρνοντας μας στη μνήμη τις πρόσφατες πανανθρώπινες φρίκες του Covid.
Πρόκειται για οικογένεια ιών που μεταδίδονται κυρίως από τρωκτικά και μπορούν να προκαλέσουν βαριά νόσο, σπανίως όμως προκαλούν ευρεία ανθρώπινη διασπορά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέφερε τον Μάιο του 2026 συρροή κρουσμάτων σε κρουαζιερόπλοιο, με επιβεβαιωμένα περιστατικά και θανάτους. Και κάπως έτσι, ενώ δεν τον ξέραμε, προσθέσαμε στις συλλογικές μας φοβίες την ύπαρξη του χανταϊού.
Ο ιός δεν είναι νέος, αλλά η ανησυχία είναι
Οι χανταϊοί κυκλοφορούν εδώ και δεκαετίες στη φύση. Η βασική δεξαμενή τους είναι τα άγρια τρωκτικά, που αποβάλλουν τον ιό με ούρα, κόπρανα και σάλιο. Ο άνθρωπος μολύνεται κυρίως όταν εισπνεύσει μολυσμένη σκόνη σε αποθήκες, εξοχικά, αγροτικούς χώρους, καμπίνες, γκαράζ ή σημεία όπου έχουν φωλιάσει ποντίκια. Δεν είναι ένας ιός που καραδοκεί σε αγγίγματα, φτερνίσματα και βήχες σε αεροδρόμια, μετρό και μέρη που μαζεύεται κόσμος για διασκέδαση, αλλά έχει να κάνει με την αδυναμία του ανθρώπου μπροστά στα τρωκτικά, όταν κυριαρχούν στο περιβάλλον του. Το αμερικανικό Centers for Disease Control and Prevention, δηλαδή τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ, που είναι γνωστό ως CDC σημειώνει ότι οι χανταϊοί μεταδίδονται από μολυσμένα τρωκτικά και ότι η λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε χανταϊικό πνευμονικό σύνδρομο, μια σπάνια αλλά βαριά νόσο. Τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν με γρίπη, με πυρετό, κόπωση και μυαλγίες, αλλά σε σοβαρές περιπτώσεις η επιδείνωση μπορεί να είναι ταχεία, με βήχα, δύσπνοια και αναπνευστική ανεπάρκεια.
Η μεγάλη εξαίρεση που λέγεται ιός Άντες
Το σημείο που έκανε την πρόσφατη ιστορία πιο ανησυχητική είναι ο ιός Άντες. Οι περισσότεροι χανταϊοί δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο ιός Άντες, που έχει συνδεθεί κυρίως με τη Νότια Αμερική, αποτελεί την κρίσιμη εξαίρεση. Το CDC αναφέρει ότι μπορεί σπανίως να μεταδοθεί μέσω επαφής με άρρωστο άτομο, ενώ ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας έχει περιγράψει μετάδοση κυρίως σε συνθήκες στενής και παρατεταμένης επαφής. Αυτό δεν τον κάνει νέο κορονοϊό. Τον κάνει ιό που θέλει προσοχή, γρήγορη αναγνώριση, καταγραφή της πορείας των κρουσμάτων και σοβαρά μέτρα σε νοσοκομεία και χώρους στενής συνύπαρξης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογράμμισε πως, με τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων, ο κίνδυνος μετάδοσης σε χώρους υγείας παραμένει πολύ χαμηλός.
Η Ευρώπη και ο χανταϊός
Στην Ευρώπη, οι χανταϊοί δεν είναι εξωτική είδηση, παρά τα είναι αλήθεια, εξωτικά ονομάτων των στελεχών Πουουμάλα και Ντομπράβα, που κυκλοφορούν και συνδέονται περισσότερο με αιμορραγικό πυρετό και νεφρικό σύνδρομο. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων κατέγραψε για το 2023 συνολικά 1.885 κρούσματα σε 28 χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ, με αναλογία 0,4 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους. Η Φινλανδία και η Γερμανία συγκέντρωσαν το 60,5% των περιστατικών. Έτσι, στην Ευρώπη ο χανταϊός υπάρχει, παρακολουθείται, εμφανίζει εξάρσεις που σχετίζονται με τους πληθυσμούς των τρωκτικών, τις κλιματικές συνθήκες και την ανθρώπινη έκθεση, αλλά δεν εξαπλώνεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο όπως η γρίπη ή η Covid.
Γιατί οι ειδικοί ανησυχούν αλλά δεν φοβούνται μια νέα πανδημία
Το πρόβλημα με τον χανταϊό είναι η βαρύτητα της νόσου όταν εκδηλωθεί σοβαρά. Στην Αμερική, το χανταϊικό πνευμονικό σύνδρομο έχει υψηλή θνητότητα. Ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας ανέφερε για το 2025 συνολικά 229 κρούσματα χανταϊικού πνευμονικού συνδρόμου στην αμερικανική ήπειρο, με 59 θανάτους και θνητότητα 25,7%. Αυτός ο αριθμός εξηγεί γιατί οι ειδικοί παίρνουν τον ιό σοβαρά, ενώ η σπανιότητα των περιστατικών εξηγεί γιατί δεν μιλούν για γενικευμένο επιδημικό κίνδυνο. Ο ιός δεν μεταδίδεται μέσα από τη συνηθισμένη καθημερινή επαφή, αλλά κυρίως από έκθεση σε μολυσμένα τρωκτικά και, στην περίπτωση του ιού Άντες, από πολύ στενή επαφή με ασθενείς.
Ο πανικός εξαπλώνεται ευκολότερα από τον ίδιο τον ιό
Οι άνθρωποι, αλλά και οι οργανισμοί δημόσιας υγείας μετά τον κορονοϊό, έχουν μόνιμη νευρικότητα, ανησυχία, εμμονές και πανικούς για νέους εγκλεισμούς, ασθένειες, θανάτους. Κάθε ιός γίνεται υποψήφιος πρωταγωνιστής ενός νέου παγκόσμιου επεισοδίου ολέθρου. Ο χανταϊός όμως χρειάζεται επιτήρηση, εργαστηριακή ετοιμότητα, ενημέρωση ταξιδιωτών, καθαρές οδηγίες για επαγγελματίες υγείας και προσοχή σε χώρους όπου υπάρχουν τρωκτικά, μα όχι γενικευμένο πανικό. Η πρόληψη μοιάζει απλή, όμως ακριβώς εκεί βρίσκεται η σημασία της. Σφράγισμα ανοιγμάτων σε σπίτια και αποθήκες, ασφαλής φύλαξη τροφίμων, προσοχή σε χώρους με περιττώματα τρωκτικών, υγρός καθαρισμός αντί για σκούπισμα που σηκώνει σκόνη, μάσκα και γάντια όπου υπάρχει υποψία μόλυνσης. Στις ΗΠΑ, μεγάλες πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Σικάγο και το Λος Άντζελες δίνουν εδώ και χρόνια μάχη με εκρήξεις πληθυσμών αρουραίων, ενώ ειδικοί συνδέουν το πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή και το ότι εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στριμωγμένοι σε τεράστιες πόλεις με παλιά δίκτυα και υπόγειες υποδομές. Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι, όμως, καταγράφονται κυρίως σε κλειστούς χώρους με κακή υγιεινή, σε αγροτικές περιοχές, αποθήκες, καμπίνες πλοίων, καταλύματα κοντά στη φύση και περιοχές της Βόρειας και Νότιας Αμερικής όπου κυκλοφορούν στελέχη του ιού σε άγρια τρωκτικά. Το περιστατικό στο ολλανδικό κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, που έφυγε τον Απρίλιο του 2026 από την Ουσουάια της Αργεντινής για ταξίδι στον Νότιο Ατλαντικό και τα Κανάρια Νησιά, με τουλάχιστον 8 κρούσματα και 3 θανάτους από τον ιό Άντες, έδειξε πόσο εύκολα ένας επικίνδυνος ιός μπορεί να προκαλέσει…
… διεθνή συναγερμό όταν εκατοντάδες άνθρωποι συνυπάρχουν επί ημέρες σε κλειστούς χώρους στη θάλασσα, μαζί με τα ποντίκια.
