Κάποτε η συγκατοίκηση στην Ευρώπη, ήταν υπόθεση καθαρά φοιτητική, ή έστω πολύ νεανική!
Ήταν η περίοδος, που προετοίμαζε για την κανονική, ας πούμε, ζωή, που σήμαινε σπίτια ατομικά και νοικοκυριά προσωπικά. Μόνο που η σύγχρονη στέγη ακριβαίνει τόσο πολύ και γρήγορα, ώστε η «κανονικότητα» να αναβάλλεται και η συγκατοίκηση να μοιάζει με μόνιμη λύση, στην ευρωπαϊκή καθημερινότητα. Από το Λονδίνο μέχρι το Βερολίνο και από το Άμστερνταμ μέχρι τη Μαδρίτη, η αγορά κατοικίας αλλάζει πρόσωπο. Τα sharing homes, τα co living διαμερίσματα και οι κοινότητες κοινής κατοικίας εξελίσσονται σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες του ευρωπαϊκού real estate. Οι διεθνείς αναλυτές, λένε, πως η ευρωπαϊκή αγορά co living αποτιμήθηκε σε περίπου 2,2 δισ. δολάρια το 2024 και θα ξεπεράσει τα 7,5 δισ. μέχρι το 2033. Αξιοσημείωτο είναι πως σχεδόν 48% των νέων ενοικιαστών στην Ευρώπη δηλώνουν, πως ζουν ήδη με συγκάτοικους, ενώ μόλις 21% καταφέρνουν να κατοικούν μόνοι. Η ανεξάρτητη κατοικία είναι πια, προνόμιο εκλεκτών και όχι κανονική πορεία ζωής και φυσική εξέλιξη της ενηλικίωσης.
Δεν είναι δα, καινούργιο νέο πως η Ευρώπη ζει μία από τις βαθύτερες στεγαστικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Από το 2010, οι τιμές κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν σχεδόν 60%, ενώ σε ορισμένες χώρες τα ενοίκια εκτοξεύθηκαν πάνω από 200%. Για εκατομμύρια νέους εργαζόμενους, freelancers, ανθρώπους της τεχνολογίας, του design, των media και της λεγόμενης creator economy, το σπίτι μετατρέπεται σε κοινόχρηστο αγαθό. Και κάπως έτσι γεννήθηκε η βιομηχανία του σύγχρονου co living. Μόνο που εδώ η συγκατοίκηση φοριέται με αισθητική boutique ξενοδοχείου και γλώσσα startup. Επιπλωμένα δωμάτια, κοινόχρηστα lounges, συνδρομητικά events, yoga rooms, cinema rooms, shared kitchens και εφαρμογές που ταιριάζουν συγκατοίκους αλγοριθμικά. Η μοναξιά συσκευάζεται σαν υπηρεσία προς αποφυγή και είναι μάλιστα και αυτή ιδιαίτερα ακριβή. Λειτουργούν, ήδη, χιλιάδες τέτοιοι χώροι σε περισσότερες από 400 πόλεις διεθνώς, με τεράστια εξάπλωση σε Βαρκελώνη, Παρίσι, Βερολίνο, Λισαβόνα, Δουβλίνο και Άμστερνταμ. Στη Βρετανία μόνο, περισσότερες από 9.000 μονάδες co living λειτουργούν ήδη, ενώ άλλες 5.500 βρίσκονται υπό κατασκευή. Σημειώνεται πως το 2025, οι επενδύσεις στο ευρωπαϊκό coliving άγγιξαν τα 2,1 δισ. ευρώ, αυξημένες από 1,4 δισ. ένα χρόνο πριν. Για τα μεγάλα funds, το κομψό σύγχρονο κοινόβιο έγινε ξαφνικά ασφαλής επένδυση!
Αργά, σταθερά, χωρίς επιστροφή η Ευρώπη του μεταπολέμου, που έχτισε την ιδέα του σπιτιού ως προσωπικού καταφυγίου, οικογενειακού πυρήνα και περιουσιακής ασφάλειας, έκανε την κατοικία πολυτέλεια, προσωρινότητα, αγωνία και άγχος. Στα χαρακτηριστικά, όπως των νέων καταγράφεται πως αλλάζουν πόλη ευκολότερα, εργάζονται εξ αποστάσεως, καθυστερούν γάμο και οικογένεια, μετακινούνται από χώρα σε χώρα με μια βαλίτσα και έναν φορητό υπολογιστή. Το sharing home υπόσχεται ακριβώς αυτό το lifestyle και ζωής χρειάζεται μόνο σύνδεση στο Internet. Κάπως έτσι, το co living παρουσιάζεται πλέον σαν εμπειρία και όχι σαν ανάγκη μέσα στην γενική ακρίβεια στέγης. Στις διαφημίσεις αυτών των εταιρειών, το κοινόχρηστο σπίτι μοιάζει με ατελείωτο rooftop πάρτι γεμάτο δημιουργικούς ανθρώπους που ανταλλάσσουν ιδέες πίνοντας βιολογικό κρασί. Η οικονομική πίεση εξαφανίζεται πίσω από αισθητική σκανδιναβικού design και φωτογραφίες με θερμό φωτισμό και αστραφτερά χαμόγελα. Η καμουφλαρισμένη πραγματικότητα καραδοκεί θλιβερή και σκληρή. Σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι νέοι αφιερώνουν 40% έως 55% του εισοδήματός τους στο ενοίκιο, με την συγκατοίκηση να λειτουργεί όλο και περισσότερο ως οικονομική αναγκαιότητα επιβίωσης και όχι ως λουσάτη lifestyle επιλογή.
Και η βιομηχανία της μοναξιάς, γιγαντώνεται! Η Ευρώπη ζει μια έκρηξη μοναχικών νοικοκυριών και μοιράσματος κοινής κατοικίας. Στη Βρετανία, πάνω από 8,4 εκατ. άνθρωποι ζουν μόνοι. Την ίδια στιγμή, η αγορά δημιουργεί κοινότητες κατοίκησης σχεδόν σαν αντίδοτο στην απομόνωση των μεγαλουπόλεων. Ακόμη και άνθρωποι άνω των 60 στρέφονται πλέον σε sharing homes. Στη Βρετανία, αναλυτές προβλέπουν πως το ποσοστό ενοικιαστών άνω των 65 μπορεί να φτάσει 17% μέχρι το 2040. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυξάνονται οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που συγκατοικούν για οικονομικούς αλλά και συναισθηματικούς λόγους. Η συγκατοίκηση παύει να είναι νεανική κουλτούρα και γίνεται κοινωνικό μοντέλο επιβίωσης. Όμως, σε πόλεις όπως το Παρίσι και η Νέα Υόρκη, υπάρχουν ήδη κατηγορίες πως το co living λειτουργεί ως εργαλείο gentrification, πιέζοντας τις τιμές ακόμη ψηλότερα και διώχνοντας παλαιούς κατοίκους. Ορισμένοι δήμοι εξετάζουν πλέον ρυθμίσεις για να περιορίσουν την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη αυτών των μοντέλων κατοίκησης. Γιατί το sharing home κουβαλά μια περίεργη αντίφαση. Υπόσχεται κοινότητα, ελευθερία, κοινωνικότητα…
… αλλά γεννιέται από στεγαστική ασφυξία, βασίζεται στην αδυναμία αγοράς ή ενοικίασης ενός αυτόνομου σπιτιού και γεννά όλο και μεγαλύτερη αποξένωση.
