Η φοβική μοναξιά της καραντίνας που φορούσε πιτζάμες και τα meetings στο συγχωρημένο Zoom…
… τα delivery που έχουν από μπισκότα και τσιγάρα, μέχρι και βιταμίνες για τον σκύλο και τα ατελείωτα «Your order is on the way»! Από όλα αυτά μάθαμε να ζούμε με αυτό που λέγεται «from home economy», όπου στην κυρίαρχη οθόνη του κινητού μας, βρίσκεται η αυστηρώς αόρατη μεγαλούπολη μας, χωρίς να μετακινηθούμε καν από το σαλόνι στη κουζίνα μας. Μες στη συσκευή μας, είναι ο κόσμος μας. Το γραφείο, η καφετέρια, το φαρμακείο, το γυμναστήριο, τα multiplex, τα σούπερ μάρκετ, το εμπορικό κέντρο, ο χώρος ψυχαγωγίας, το ιατρείο, ο ψυχολόγος μας, η αίθουσα διδασκαλίας. Χωρέσαμε σε μια συσκευή χεριού ολόκληρο τον κόσμο κι όμως, παραμένουμε απόλυτα μόνοι. Και αυτή η πραγματικότητα δεν είναι που γεννήθηκε από ανάγκη, αλλά πως μετατράπηκε σε απόλαυση και ζωή. Η εργασία από το σπίτι, που κάποτε αντιμετωπιζόταν σαν προσωρινή λύση έκτακτης ανάγκης, μοιάζει σήμερα με μόνιμη αρχιτεκτονική της καθημερινότητας. Σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή Νίκολας Μπλουμ του Στάνφορντ, περίπου το 30% της εργασίας στις ΗΠΑ εξακολουθεί να γίνεται από το σπίτι, υβριδικά ή πλήρως απομακρυσμένα, ενώ οι εργαζόμενοι δηλώνουν διατεθειμένοι ακόμη και να χάσουν μέρος του εισοδήματός τους για να διατηρήσουν αυτή την ευελιξία. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαπίστωσε πως το ποσοστό των Ευρωπαίων που εργάζονται έστω και μερικώς από το σπίτι έχει διπλασιαστεί από το 2019 και φτάνει πλέον το 22%.
Ο καναπές μας, ως νέο εμπορικό σύμπαν
Οι άνθρωποι κάποτε έβγαιναν για να ψωνίσουν. Τώρα ψωνίζουν για να μη βγουν. Οι εφαρμογές delivery και οι online πλατφόρμες εγκαταστάθηκαν στην καθημερινότητα σαν ηλεκτρικό ρεύμα. Invisible. Αυτονόητες. Από το γάλα και τα τσιγάρα μέχρι designer έπιπλα, συνδρομές streaming και ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης, ολόκληρη η κατανάλωση μεταφέρθηκε στην οθόνη. Σύμφωνα με στοιχεία για την παγκόσμια online αγορά, περισσότεροι από 70% των καταναλωτών δηλώνουν πως ψωνίζουν ψηφιακά συχνότερα από πριν την πανδημία. Και μαζί με την κατανάλωση, άλλαξε και η ψυχολογία της πόλης. Τα εμπορικά κέντρα μοιάζουν πια, με μνημεία ενός παλιού κόσμου, σαν μουσειακά απομεινάρια για το πως ψωνίζαμε κάποτε και διασκεδάζαμε και συναντούσαμε άλλους ανθρώπους. Οι βιτρίνες δεν ανταγωνίζονται πια το κατάστημα απέναντι, αλλά τον αλγόριθμο του TikTok και την ακρίβεια της Amazon. Η impulse αγορά γεννιέται πλέον από ένα reel τριών δευτερολέπτων στο κινητό, ξαπλωμένος κάποιος στον καναπέ του, με delivery καφέ στο χέρι και σειρά του Netflix να παίζει στο βάθος. Το ίδιο το σπίτι μετατράπηκε σε οικονομικό πυρηνικό αντιδραστήρα. Μέσα του παράγεται εργασία, κατανάλωση, ψυχαγωγία, sex, κοινωνική ζωή και ολοένα περισσότερο ταυτότητα.
From home economy
Η from home economy δημιούργησε νέους γίγαντες και απογείωσε παλιούς. Η Amazon, η DoorDash, η Deliveroo, η Instacart, η Zoom, η Microsoft Teams, η Netflix, η Spotify, η Shopify, η Shein, η Temu, οι online φαρμακευτικές υπηρεσίες, οι cloud πλατφόρμες, οι εταιρείες κυβερνοασφάλειας, οι υπηρεσίες quick commerce, οι συνδρομητικές πλατφόρμες φαγητού και ψυχαγωγίας χτίζουν μια οικονομία που βασίζεται σε έναν άνθρωπο που δεν χρειάζεται να μετακινηθεί σχεδόν ποτέ, όλα τα αγαθά τον βρίσκουν όπου και αν είναι. Ακόμη και τα σπίτια αλλάζουν μορφή. Μεγαλύτερες κουζίνες, χώροι για γραφεία, ηχομονωμένα δωμάτια για meetings, ταχύτερο Wi Fi, smart home συσκευές, ψυγεία που κάνουν online παραγγελίες, κάμερες ασφαλείας συνδεδεμένες με κινητό, ψηφιακοί βοηθοί που σβήνουν φώτα και παραγγέλνουν χαρτί υγείας! Ολόκληρη η αγορά ακινήτων επανασχεδιάζεται γύρω από ανθρώπους που περνούν μέσα στο σπίτι χρόνο που πριν αφιέρωναν στις μετακινήσεις, στα γραφεία και στην κοινωνική ζωή. Ο καθηγητής Νίκολας Μπλουμ υποστηρίζει πως η εργασία από το σπίτι έχει ήδη αλλάξει τη δομή της οικονομίας και την αξία των επαγγελματικών ακινήτων διεθνώς.
Λιγότερα έξοδα, περισσότερη μοναχικότητα και άδειες πόλεις
Μαζί με την άνεση ήρθε και κάτι πιο σκοτεινό. Η κοινωνική απομόνωση που κάποτε έμοιαζε ψυχολογικό πρόβλημα λίγων, μετατρέπεται σε lifestyle εκατομμυρίων. Οι φίλοι γίνονται group chats. Οι συνάδελφοι μικρά τετράγωνα σε βιντεοκλήσεις. Το φλερτ γίνεται swipe. Η βόλτα αντικαθίσταται από scrolling. Το σινεμά από streaming. Το delivery φέρνει το φαγητό χωρίς να χρειαστεί ούτε μία ανθρώπινη κουβέντα. Οι άνθρωποι μένουν μέσα και η οικονομία τούς ανταμείβει γι’ αυτό. Και βέβαία, όλο στο λιγότερο, οι μετακινήσεις, τα έξοδα, ο χαμένος χρόνος χαμένος σε μποτιλιαρίσματα. Μελέτες δείχνουν ότι πολλοί εργαζόμενοι εμφανίζουν μεγαλύτερη συγκέντρωση και χαμηλότερα επίπεδα burnout όταν εργάζονται από το σπίτι. Και οι πόλεις αδειάζουν αργά. Κάποτε όλοι κινούνταν βιαστικά, με χαρτοφύλακες και καφέδες στο χέρι, σε μετρό, ουρανοξύστες, εμπορικοί δρόμοι, business districts, πολυκαταστήματα, lunch breaks, after office ποτά, βιαστικοί άνθρωποι με χαρτοφύλακες και καφέδες στο χέρι. Τώρα η ερημιά όλο και απλώνει. Κι όσο και αν στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, πολλές εταιρείες πιέζουν για επιστροφή στα γραφεία, όπως η Amazon, ή η JPMorgan οι εργαζόμενοι δεν γυρίζουν, έχοντας μυηθεί σε έναν τρόπο ζωής, που τους κατάπιε μέσα στις οθόνες.
Μόνοι μαζί
Η Σέρι Τερκλ, κοινωνιολόγος, που έχει αφοσιωθεί στη μελέτη της σχέσης ανθρώπου και τεχνολογίας, εδώ και δεκαετίες έχει καταλήξει πώς τα κινητά, τα social media, οι οθόνες και η ψηφιακή επικοινωνία αλλάζουν τον ψυχισμό, τις σχέσεις, τη μοναξιά και ακόμη και τον τρόπο που αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος τον εαυτό του. Η διάσημη φράση, από τίτλο βιβλίου της Μόνοι μαζί, που κυκλοφόρησε το 2011, ήταν σχεδόν προφητεία για τον κόσμο μας, σήμερα. Μια παράξενη νέα ανθρώπινη κατάσταση έχει γεννηθεί. Είμαστε διαρκώς συνδεδεμένοι, λαμβάνουμε μηνύματα, ειδοποιήσεις, likes, mails, βιντεοκλήσεις, αλλά την ίδια στιγμή, βουλιάζουμε όλο και πιο πολύ στην απομόνωση μας. Η Σέρι Τερκλ μελέτησε και παρατήρησε οικογένειες που όλοι κάθονταν στον ίδιο καναπέ κοιτώντας διαφορετικές οθόνες, παιδιά που προτιμούσαν να στείλουν μήνυμα αντί να μιλήσουν, εφήβους που ένιωθαν πανικό αν έμεναν λίγα λεπτά χωρίς κινητό, εργαζόμενους που απαντούσαν σε mails μέσα στη νύχτα και ανθρώπους που αντικαθιστούσαν την πραγματική επαφή με ψηφιακή παρουσία. Και η ίδια η ανθρώπινη επαφή γίνεται όλο και περισσότερο ψηφιακά «επιμελημένη».
Και κάποτε κατέληξε πως οι άνθρωποι «έχουν αρχίσει να περιμένουν περισσότερα από την τεχνολογία και λιγότερα ο ένας από τον άλλο».
