Για το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, το τηλεφώνημα ήταν ο πιο άμεσος και αποτελεσματικός τρόπος για να συνδεθείς με κάποιον. Αν ήθελες να μάθεις νέα του, τον καλούσες. Αν χρειαζόσουν μια πληροφορία, ένα ραντεβού ή μια γρήγορη απάντηση, σήκωνες απλώς το ακουστικό.
Σήμερα, παρότι σχεδόν όλοι είμαστε με ένα τηλέφωνο στο χέρι, οι περισσότεροι προτιμάμε να στείλουμε ένα μήνυμα, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι μια σύντομη κλήση θα έλυνε το ζήτημα πολύ πιο γρήγορα. Αυτή η στροφή δεν αφορά πια μόνο τους νεότερους. Είναι κάτι που το βλέπεις παντού, σε κάθε ηλικία, στη δουλειά αλλά και στις παρέες. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η αλλαγή δεν έχει να κάνει τόσο με την τεχνολογία, όσο με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο, την προσοχή και τη διαθεσιμότητά μας.
Το τηλεφώνημα έχει ένα ιδιαίτερο γνώρισμα που συχνά ξεχνάμε. Απαιτεί ταυτόχρονη παρουσία. Για να λειτουργήσει, πρέπει δύο άνθρωποι να αφήσουν ό,τι κάνουν και να είναι διαθέσιμοι την ίδια ακριβώς στιγμή. Το μήνυμα δουλεύει αλλιώς. Μπορείς να το στείλεις όποτε θέλεις, ο άλλος θα το διαβάσει αργότερα και θα σου απαντήσει όταν οι συνθήκες του το επιτρέψουν. Αυτή η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά στην καθημερινότητα αλλάζει τα πάντα.
Μέσα στη μέρα μας καλούμαστε να διαχειριστούμε έναν ασταμάτητο θόρυβο από ειδοποιήσεις, emails, υποχρεώσεις και μηνύματα σε διάφορες εφαρμογές. Η προσοχή μας αποσπάται συνεχώς. Μέσα σε ένα τέτοιο φορτωμένο σκηνικό, η δυνατότητα να επιλέγεις εσύ το πότε θα απαντήσεις γίνεται μια μικρή μορφή ελευθερίας.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι περισσότερες συζητήσεις ξεκινούν πλέον με ένα γραπτό «Μπορώ να σε πάρω;». Μια τέτοια ερώτηση θα φαινόταν εντελώς περιττή, ίσως και αστεία, πριν από μερικές δεκαετίες. Σήμερα όμως λειτουργεί ως μια απαραίτητη ψηφιακή ευγένεια. Είναι μια έμμεση αναγνώριση ότι ο χρόνος του άλλου δεν μας ανήκει και ότι η άμεση επικοινωνία χρειάζεται πρώτα τη συναίνεσή του.
Αυτό φαίνεται καθαρά και στο πώς νιώθουμε όταν βλέπουμε την οθόνη μας να ανάβει. Κάποτε το τηλέφωνο χτυπούσε για το οτιδήποτε. Τώρα, μια απροειδοποίητη κλήση μάς βάζει σε τελείως διαφορετικές σκέψεις. Για πολλούς από εμάς, ένα ξαφνικό τηλεφώνημα κουβαλάει μια αίσθηση επείγοντος. Η πρώτη αυθόρμητη σκέψη δεν είναι πια «ποιος θέλει να μιλήσουμε», αλλά «λες να συνέβη κάτι;».
Παράλληλα, ο γραπτός λόγος έχει ορισμένα πρακτικά πλεονεκτήματα που δύσκολα παραβλέπονται. Μια διεύθυνση, ένας κωδικός, μια ώρα συνάντησης ή μια λίστα με δουλειές μένουν γραμμένα εκεί. Μπορείς να ανατρέξεις σε αυτά όποτε θέλεις. Το τηλεφώνημα, αντίθετα, απαιτεί να είσαι απόλυτα συγκεντρωμένος τη στιγμή που γίνεται και βασίζεται πολύ στη μνήμη σου.
Υπάρχει όμως και κάτι πιο βαθύ. Τα μηνύματα μάς χαρίζουν χρόνο για να σκεφτούμε. Επιτρέπουν σε αυτόν που γράφει να ζυγίσει τις λέξεις του και σε αυτόν που απαντά να οργανώσει τη σκέψη του. Η κλήση ζητά αυθορμητισμό και αντανακλαστικά. Για κάποιους αυτό παραμένει η γοητεία της επικοινωνίας, για άλλους όμως αποτελεί μια διαρκή πηγή πίεσης.
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι το τηλέφωνο έχασε την αξία του. Υπάρχουν συζητήσεις που δύσκολα μπορούν να γίνουν με μηνύματα. Υπάρχουν συναισθήματα, χαρές και στενάχωρες στιγμές, που μεταφέρονται σωστά μόνο μέσα από τον τόνο και τη χροιά της ομιλίας. Η ανθρώπινη φωνή συνεχίζει να έχει μια ζεστασιά και μια αμεσότητα που καμία εφαρμογή δεν θα καταφέρει να αντικαταστήσει.
Το αληθινό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί μειώθηκαν τα τηλεφωνήματα, αλλά γιατί μια απροειδοποίητη κλήση μάς φαίνεται πλέον σαν εισβολή. Όσο ο κόσμος γύρω μας γίνεται πιο θορυβώδης, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά το να ελέγχουμε εμείς πότε θα είμαστε διαθέσιμοι για τους άλλους. Το τηλέφωνο είναι ακόμα εδώ, απλώς σταμάτησε να θεωρείται αυτονόητο.
Γι’ αυτό και για πολλούς από εμάς, μια κλήση δεν μοιάζει με την αυθόρμητη αρχή μιας κουβέντας. Μοιάζει περισσότερο με μια διακοπή, που πρέπει πρώτα να σκεφτούμε αν αντέχουμε να δεχτούμε.
