Οι άνθρωποι προσπαθούν να προβλέψουν το μέλλον εδώ και χιλιάδες χρόνια. Στην αρχαία Ελλάδα, πόλεις, βασιλείς, στρατηγοί και απλοί πολίτες απευθύνονταν στα μαντεία αναζητώντας απαντήσεις για αποφάσεις που επρόκειτο να λάβουν. Θα είχε επιτυχία μια εκστρατεία; Ήταν η κατάλληλη στιγμή για ένα ταξίδι ή μια εμπορική συμφωνία; Ποια ήταν η σωστή επιλογή σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής; Οι απαντήσεις που έδιναν τα μαντεία συχνά ήταν ασαφείς ή αμφίσημες, όμως αυτό δεν περιόριζε την επιρροή τους. Η ανάγκη να αποκτήσει κανείς μια ιδέα για όσα μπορεί να ακολουθήσουν αποδεικνυόταν ισχυρότερη από την αβεβαιότητα των ίδιων των χρησμών.
Παρότι έχουν περάσει αιώνες από την εποχή των μαντείων, η επιθυμία να γνωρίζουμε τι μπορεί να μας επιφυλάσσει το μέλλον παραμένει εξίσου ισχυρή. Ελέγχουμε την πρόγνωση του καιρού πριν οργανώσουμε ένα ταξίδι, διαβάζουμε εκτιμήσεις για τις τιμές των ακινήτων πριν αγοράσουμε σπίτι, παρακολουθούμε δημοσκοπήσεις πριν από εκλογές και αναζητούμε προβλέψεις για την οικονομία πριν πάρουμε οικονομικές αποφάσεις. Ακόμη και όσοι αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τις οικονομικές αναλύσεις ή τις πολιτικές προβλέψεις συχνά ρίχνουν μια ματιά στα ζώδιά τους, έστω από περιέργεια.
Τα εργαλεία έχουν αλλάξει, όχι όμως η βασική επιθυμία. Εκεί όπου κάποτε υπήρχαν μαντεία, σήμερα υπάρχουν ερευνητικά ινστιτούτα, μετεωρολογικά μοντέλα, εταιρείες συμβούλων, αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης και αναλυτές κάθε είδους. Κάθε χρόνο δημοσιεύονται χιλιάδες εκθέσεις που επιχειρούν να περιγράψουν πώς θα είναι η εργασία, οι πόλεις, η τεχνολογία ή η οικονομία μέσα στα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατρέψει τις προβλέψεις σε καθημερινό περιεχόμενο, από τις αγορές και τον αθλητισμό μέχρι τη μόδα και τις καταναλωτικές τάσεις.
Το παράδοξο είναι ότι οι περισσότεροι γνωρίζουν πως οι προβλέψεις συχνά πέφτουν έξω. Οι οικονομολόγοι διαφωνούν μεταξύ τους, οι δημοσκοπήσεις αποτυγχάνουν να προβλέψουν εκλογικά αποτελέσματα, οι τεχνολογικές εξελίξεις ακολουθούν απρόβλεπτες διαδρομές και οι αγορές συχνά αγνοούν τις εκτιμήσεις των ειδικών. Παρ’ όλα αυτά, το ενδιαφέρον για τις προβλέψεις δεν υποχωρεί. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα αυξάνεται ακριβώς όταν η αβεβαιότητα μεγαλώνει.
Ίσως αυτό να συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να διαχειριστούν το άγνωστο παρά μια δυσάρεστη πραγματικότητα. Ένα κακό νέο μπορεί να προκαλέσει ανησυχία ή απογοήτευση, όμως είναι κάτι συγκεκριμένο. Η αβεβαιότητα αφήνει ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα. Δεν γνωρίζουμε τι να περιμένουμε, πώς να προετοιμαστούμε ή ποια απόφαση να πάρουμε. Οι προβλέψεις δεν εξαλείφουν αυτή την αβεβαιότητα, προσφέρουν όμως ένα σημείο αναφοράς.
Η ανάγκη αυτή δεν αφορά μόνο τις προσωπικές μας αποφάσεις. Εμφανίζεται και στον κόσμο των επιχειρήσεων. Καμία εταιρεία δεν γνωρίζει πώς θα είναι η οικονομία, η τεχνολογία ή οι συνήθειες των καταναλωτών σε δέκα χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, οι διοικήσεις διαβάζουν διαρκώς αναλύσεις και εκθέσεις για το μέλλον. Οι προβλέψεις δεν τους δίνουν βεβαιότητες. Τους βοηθούν όμως να σκεφτούν τι μπορεί να συμβεί και πώς θα αντιδράσουν αν αυτό συμβεί.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και σε προσωπικό επίπεδο. Όταν κάποιος διαβάζει μια ανάλυση για το μέλλον της εργασίας, για τις επενδύσεις ή για την αγορά κατοικίας, συνήθως δεν αναζητά βεβαιότητες. Αναζητά στοιχεία που θα τον βοηθήσουν να οργανώσει καλύτερα τις επιλογές του. Θα έχει ζήτηση το επάγγελμά του σε δέκα χρόνια; Είναι η κατάλληλη στιγμή για μια αγορά; Ποιες δεξιότητες αξίζει να αναπτύξει; Ακόμη κι όταν οι απαντήσεις δεν είναι σαφείς, η ίδια η αναζήτηση δημιουργεί την αίσθηση ότι υπάρχει ένας βαθμός ελέγχου απέναντι στο άγνωστο.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι προβλέψεις μας ελκύουν. Στην ουσία αποτελούν ιστορίες για το μέλλον. Όταν διαβάζουμε μια ανάλυση για την τεχνητή νοημοσύνη, για τις πόλεις του 2050 ή για την οικονομία της επόμενης δεκαετίας, δεν βλέπουμε μόνο αριθμούς και δεδομένα. Βλέπουμε μια πιθανή εκδοχή του κόσμου που έρχεται. Και οι άνθρωποι ανέκαθεν ενδιαφέρονταν για ιστορίες που τους βοηθούν να κατανοήσουν όσα δεν μπορούν ακόμη να δουν.
Ίσως γι’ αυτό οι προβλέψεις γίνονται ιδιαίτερα δημοφιλείς σε περιόδους μεγάλων αλλαγών. Οι συζητήσεις γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, την κλιματική αλλαγή, τις γεωπολιτικές εντάσεις και τις μεταβολές στην αγορά εργασίας έχουν δημιουργήσει μια αδιάκοπη παραγωγή σεναρίων για το μέλλον. Όσο περισσότερο μεταβάλλεται ο κόσμος, τόσο εντονότερη γίνεται η ανάγκη να καταλάβουμε προς τα πού κατευθύνεται.
Από το Μαντείο των Δελφών μέχρι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, η βασική ανθρώπινη επιθυμία παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη. Αλλάζουν οι μέθοδοι, τα εργαλεία και οι πηγές πληροφόρησης, όχι όμως η ανάγκη να ρίξουμε μια ματιά λίγο πιο πέρα από το παρόν.
Ίσως τελικά γι’ αυτό οι προβλέψεις εξακολουθούν να μας ελκύουν. Όχι επειδή πιστεύουμε ότι κάποιος μπορεί να γνωρίζει με ακρίβεια τι θα συμβεί αύριο, αλλά επειδή μας βοηθούν να βάλουμε σε μια τάξη το άγνωστο. Το μέλλον παραμένει αβέβαιο, όμως γίνεται λίγο πιο κατανοητό όταν προσπαθούμε να το φανταστούμε.
