Το προσωπικό γούστο είναι από τα λίγα πράγματα που πιστεύουμε ότι μας ανήκουν ολοκληρωτικά. Οι μουσικές που ακούμε, τα βιβλία που διαβάζουμε, οι ταινίες που αγαπάμε ή οι πόλεις που θέλουμε να επισκεφθούμε μοιάζουν να είναι καθαρά προσωπικές επιλογές. Σαν ένας μικρός χάρτης που σχεδιάσαμε μόνοι μας.
Κι όμως, αξίζει να σταθούμε σε μια απλή ερώτηση. Πόσες από αυτές τις επιλογές τις ανακαλύψαμε πραγματικά μόνοι μας και πόσες προέκυψαν από τις προτάσεις που εμφανίστηκαν μπροστά μας;
Το προσωπικό γούστο δεν υπήρξε ποτέ μια απολύτως ανεξάρτητη υπόθεση. Πάντα επηρεαζόταν από το περιβάλλον μας. Ένας φίλος μάς δάνειζε έναν δίσκο, ένας καθηγητής μάς σύστηνε έναν συγγραφέα, ένας βιβλιοπώλης επέμενε να διαβάσουμε ένα μυθιστόρημα που δεν γνωρίζαμε, ένας κριτικός κινηματογράφου μάς έκανε να δώσουμε μια ευκαιρία σε μια ταινία που διαφορετικά θα προσπερνούσαμε. Οι επιλογές μας διαμορφώνονταν μέσα από ανθρώπινες σχέσεις, συζητήσεις, διαφωνίες και μικρές συμπτώσεις.
Σήμερα, όμως, κάτι έχει αλλάξει. Όταν αναζητούμε ένα βιβλίο, μια ταινία ή μουσική, σπάνια ξεκινάμε από το μηδέν. Πριν ακόμη αποφασίσουμε τι θέλουμε, κάποια πλατφόρμα έχει ήδη φροντίσει να μας προτείνει επιλογές που θεωρεί ότι ταιριάζουν στις προτιμήσεις μας. Και όσο περισσότερο τη χρησιμοποιούμε, τόσο πιο εύστοχες γίνονται αυτές οι προτάσεις.
Δεν υπάρχει κάτι αρνητικό σε αυτό. Αντίθετα, οι περισσότεροι απολαμβάνουμε την ευκολία. Χρειάζονται λίγα δευτερόλεπτα για να βρούμε μια σειρά που ταιριάζει στις προτιμήσεις μας ή μια λίστα αναπαραγωγής που δύσκολα θα μας απογοητεύσει. Η ουσία δεν βρίσκεται στην ακρίβεια αυτών των προτάσεων, αλλά σε κάτι λιγότερο προφανές. Μας βοηθούν να επιβεβαιώνουμε τις προτιμήσεις μας ή μας δίνουν πραγματικά την ευκαιρία να τις διευρύνουμε;
Ίσως η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με το παρελθόν να μην αφορά την ποσότητα των επιλογών αλλά τον τρόπο με τον οποίο τις ανακαλύπτουμε. Κάποτε η αναζήτηση έκρυβε περισσότερες εκπλήξεις. Έμπαινες σε ένα βιβλιοπωλείο για να αγοράσεις έναν συγκεκριμένο τίτλο και έφευγες με έναν άλλο. Άκουγες μουσική στο ραδιόφωνο και ξαφνικά ανακάλυπτες έναν καλλιτέχνη που δεν είχες ξανακούσει. Έβλεπες μια ταινία επειδή έτυχε να προβάλλεται εκείνο το βράδυ. Δεν αναζητούσες μόνο αυτό που ήδη ήξερες ότι σου αρέσει. Άφηνες χώρο και για κάτι που θα μπορούσε να σε εκπλήξει.
Σήμερα, αντίθετα, οι περισσότερες προτάσεις βασίζονται σε αυτό που ήδη γνωρίζουμε ότι μας αρέσει. Αν έχεις παρακολουθήσει αστυνομικές σειρές, θα δεις περισσότερες αστυνομικές σειρές. Αν ακούς συγκεκριμένα είδη μουσικής, θα σου προταθούν παρόμοιοι καλλιτέχνες. Αν αγοράζεις συγκεκριμένα βιβλία, δύσκολα θα εμφανιστεί μπροστά σου κάτι εντελώς διαφορετικό.
Αυτός είναι, άλλωστε, και ο σκοπός τους. Περιορίζει τις απογοητεύσεις και αυξάνει την πιθανότητα να βρούμε κάτι που θα απολαύσουμε. Ταυτόχρονα, όμως, μειώνει τις πιθανότητες να συναντήσουμε κάτι που δεν περιμέναμε ποτέ ότι θα μας άρεσε.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία του προσωπικού γούστου.
Οι εμπειρίες που μας επηρεάζουν περισσότερο δεν είναι πάντοτε εκείνες που αγαπήσαμε από την πρώτη στιγμή. Πολλοί θυμούνται ένα βιβλίο που τους δυσκόλεψε αλλά τους άλλαξε τον τρόπο σκέψης. Μια ταινία που αρχικά τους μπέρδεψε και αργότερα έγινε από τις αγαπημένες τους. Ένα μουσικό είδος που στην αρχή σου φαινόταν ξένο, μέχρι που κάποια στιγμή ανακάλυψες ότι σου άρεσε.
Το προσωπικό γούστο δεν διαμορφώνεται μόνο από όσα μας άρεσαν από την πρώτη στιγμή. Διαμορφώνεται και από όσα χρειάστηκαν λίγο περισσότερο χρόνο. Από εκείνα που αρχικά μας φάνηκαν παράξενα ή δύσκολα, αλλά τελικά μας έκαναν να τους δώσουμε μια δεύτερη ευκαιρία. Ίσως, τελικά, εκεί να κρύβονται οι επιλογές που μας αλλάζουν περισσότερο.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή. Όχι η ελευθερία των επιλογών μας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τις κάνουμε. Όταν σχεδόν κάθε πρόταση βασίζεται σε όσα ήδη γνωρίζουμε ότι μας αρέσουν, γίνεται πιο δύσκολο να συναντήσουμε κάτι που δεν θα είχαμε επιλέξει μόνοι μας. Κι όμως, είναι συχνά αυτές οι απρόσμενες συναντήσεις που διαμορφώνουν πραγματικά το προσωπικό μας γούστο.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τις ψηφιακές προτάσεις. Σημαίνει, ίσως, ότι χρειάζεται πού και πού να τις αγνοούμε. Να επιλέγουμε ένα βιβλίο που δεν θα μας πρότεινε κανένας αλγόριθμος. Να ακούσουμε έναν δίσκο έξω από τις συνήθειές μας. Να δούμε μια ταινία χωρίς να κοιτάξουμε πρώτα τη βαθμολογία της.
Γιατί το προσωπικό γούστο δεν φαίνεται μόνο από αυτά που ήδη μας αρέσουν. Φαίνεται και από το πόσο πρόθυμοι είμαστε να δώσουμε μια ευκαιρία σε κάτι που μπορεί να μας εκπλήξει.
