Υπάρχουν πράγματα που κάνουμε σχεδόν κάθε μέρα χωρίς να έχουμε αποφασίσει συνειδητά να τα κάνουμε έτσι. Βάζουμε τον καφέ στην ίδια κούπα. Καθόμαστε σχεδόν πάντα στην ίδια θέση στο τραπέζι ή στον καναπέ. Ακουμπάμε τα κλειδιά στο ίδιο σημείο μόλις μπούμε στο σπίτι. Επιλέγουμε την ίδια διαδρομή για τη δουλειά, ακόμη κι όταν υπάρχει μια εξίσου σύντομη εναλλακτική. Είναι τόσο μικρές κινήσεις, ώστε δύσκολα τους δίνουμε σημασία. Αν όμως κάτι τις διαταράξει, το καταλαβαίνουμε αμέσως.
Συνηθίζουμε να τις αποκαλούμε συνήθειες. Ίσως όμως η λέξη «τελετουργίες» να τις περιγράφει καλύτερα. Δεν τις κάνουμε επειδή είναι υποχρεωτικές ούτε επειδή πιστεύουμε ότι υπάρχει μόνο ένας σωστός τρόπος να γίνουν. Τις επαναλαμβάνουμε επειδή μας είναι οικείες. Επειδή, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, δημιουργούν μια αίσθηση συνέχειας μέσα στην ημέρα μας.
Η ψυχολογία έχει δείξει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναζητά σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Οι μικρές επαναλαμβανόμενες κινήσεις μειώνουν την ανάγκη να παίρνουμε συνεχώς αποφάσεις και δημιουργούν την αίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο της καθημερινότητάς μας. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από αυτές τις τελετουργίες εμφανίζονται αυθόρμητα. Κανείς δεν αποφασίζει κάποια μέρα ότι από εδώ και πέρα θα αφήνει πάντα τα κλειδιά στο ίδιο σημείο. Αυτό συμβαίνει σχεδόν μόνο του.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι τελετουργίες είναι σχεδόν πάντα προσωπικές. Κάποιος χρειάζεται λίγα λεπτά ησυχίας πριν ξεκινήσει να δουλεύει. Κάποιος άλλος βάζει πάντα μουσική. Άλλος οργανώνει προσεκτικά το γραφείο του πριν καθίσει να εργαστεί, ενώ κάποιος προτιμά να αφήνει τα πάντα όπως είναι. Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος. Ο καθένας δημιουργεί, χωρίς να το επιδιώξει, τις δικές του μικρές σταθερές μέσα στην καθημερινότητα.
Αν τις εξετάζαμε ψυχρά, πολλές από αυτές δεν θα είχαν καμία ιδιαίτερη πρακτική αξία. Η ίδια κούπα δεν κάνει τον καφέ πιο νόστιμο. Η ίδια θέση στον καναπέ δεν είναι απαραίτητα πιο άνετη. Η ίδια διαδρομή μπορεί να μην είναι καν η πιο σύντομη. Κι όμως, συνεχίζουμε να τις επιλέγουμε. Όχι επειδή είναι οι πιο αποτελεσματικές, αλλά επειδή είναι γνώριμες. Και πολλές φορές αυτό αρκεί.
Οι μικρές αυτές τελετουργίες γίνονται πιο έντονες όταν η ζωή μας αλλάζει. Σε μια μετακόμιση, σε μια νέα δουλειά, στην αρχή μιας δύσκολης περιόδου ή ακόμη και μετά από μια μεγάλη απώλεια, οι άνθρωποι συχνά κρατούν ασυνείδητα κάποιες γνώριμες κινήσεις. Συνεχίζουν να πίνουν τον καφέ τους με τον ίδιο τρόπο, να περπατούν στην ίδια γειτονιά ή να ακολουθούν την ίδια πρωινή σειρά κινήσεων. Δεν λύνουν τα προβλήματα. Προσφέρουν όμως κάτι εξίσου σημαντικό. Την αίσθηση ότι, μέσα στις αλλαγές, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα σταθερά σημεία.
Οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει ότι σε περιόδους αβεβαιότητας οι άνθρωποι τείνουν να προσκολλώνται περισσότερο σε αυτές τις μικρές επαναλήψεις. Δεν πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος προσπαθεί να διατηρήσει μια αίσθηση συνέχειας όταν όλα γύρω μοιάζουν να αλλάζουν. Οι τελετουργίες δεν αλλάζουν την πραγματικότητα. Αλλάζουν όμως τον τρόπο με τον οποίο τη βιώνουμε.
Ίσως γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι παίρνουν μαζί τους μια αγαπημένη κούπα όταν αλλάζουν σπίτι. Ή επιμένουν να αγοράζουν το ίδιο σημειωματάριο, την ίδια μάρκα καφέ ή το ίδιο άρωμα για πολλά χρόνια. Δεν είναι απαραίτητα θέμα προτίμησης. Είναι ένας τρόπος να μεταφέρουν μαζί τους κάτι γνώριμο, κάτι που τους θυμίζει ότι, ακόμη κι όταν αλλάζει το περιβάλλον, ένα μικρό κομμάτι της καθημερινότητάς τους παραμένει ίδιο.
Αν το παρατηρήσουμε καλύτερα, θα διαπιστώσουμε ότι οι περισσότεροι έχουμε τις δικές μας μικρές τελετουργίες. Άλλος ανοίγει πρώτα τα παράθυρα μόλις ξυπνήσει. Άλλος στρώνει αμέσως το κρεβάτι του. Κάποιος διαβάζει λίγες σελίδες πριν κοιμηθεί, ενώ κάποιος άλλος δεν ξεκινά ποτέ τη μέρα του χωρίς μια σύντομη βόλτα. Καθεμία από αυτές τις κινήσεις είναι σχεδόν ασήμαντη από μόνη της. Μαζί, όμως, συνθέτουν τον προσωπικό ρυθμό της καθημερινότητάς μας.
Ίσως τελικά οι μικρές τελετουργίες να είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους οργανώνουμε, σχεδόν ασυναίσθητα, την καθημερινότητά μας. Δεν τις σχεδιάσαμε ούτε τις επιλέξαμε συνειδητά. Διαμορφώθηκαν μέσα από την επανάληψη, μέχρι που έγιναν τόσο φυσικές ώστε έπαψαν να τραβούν την προσοχή μας. Κι όμως, όταν για κάποιον λόγο διακοπούν, συνειδητοποιούμε ότι δεν ήταν απλές συνήθειες. Ήταν μικρά σημεία αναφοράς που, αθόρυβα, έδιναν στις ημέρες μας μια αίσθηση συνέχειας και σταθερότητας.
