Υπάρχει μια περίεργη συνήθεια που αποκτήσαμε σχεδόν χωρίς να το καταλάβουμε. Προσπαθούμε να γνωρίζουμε τα πάντα πριν ακόμη ζήσουμε οτιδήποτε.
Πριν κλείσουμε ένα ξενοδοχείο, διαβάζουμε δεκάδες κριτικές. Βλέπουμε όλες τις φωτογραφίες, αναζητούμε βίντεο, εξετάζουμε τη γειτονιά στον χάρτη και μαθαίνουμε ακόμη και ποιο δωμάτιο έχει την καλύτερη θέα.
Το ίδιο συμβαίνει σχεδόν με κάθε εμπειρία. Πριν επισκεφθούμε μια πόλη, την έχουμε ήδη περιηγηθεί μέσα από εικόνες. Πριν δοκιμάσουμε ένα εστιατόριο, γνωρίζουμε τα πιο δημοφιλή πιάτα του. Πριν διαβάσουμε ένα βιβλίο, έχουμε ήδη διαβάσει την περίληψη και αρκετές κριτικές. Πριν δούμε μια ταινία, έχουμε παρακολουθήσει το trailer, αποσπάσματα και αναλύσεις.
Σπάνια ξεκινάμε για κάτι χωρίς να έχουμε ήδη σχηματίσει μια αρκετά σαφή εικόνα γι’ αυτό.
Είναι απολύτως λογικό. Η πληροφορία μάς βοηθά να κάνουμε καλύτερες επιλογές. Μειώνει την πιθανότητα να απογοητευτούμε και μας εξοικονομεί χρόνο, χρήματα και κόπο. Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι θα ήταν προτιμότερο να επιστρέψουμε σε μια εποχή όπου οι αποφάσεις βασίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στην τύχη.
Κι όμως, όσο περισσότερα γνωρίζουμε εκ των προτέρων, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από κάτι που κάποτε αποτελούσε κομμάτι της καθημερινότητας: την έκπληξη.
Δεν αναφέρομαι μόνο στις μεγάλες ανατροπές που αλλάζουν μια ζωή. Υπάρχουν και οι μικρές. Το καφέ που δεν είχαμε προγραμματίσει να επισκεφθούμε. Ο δρόμος που ακολουθήσαμε επειδή χαθήκαμε. Το βιβλίο που αγοράσαμε χωρίς να γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα γι’ αυτό. Ο άνθρωπος που γνωρίσαμε επειδή καθυστερούσε ένα τρένο ή επειδή βρεθήκαμε τυχαία στο ίδιο τραπέζι.
Οι στιγμές αυτές έχουν κάτι κοινό. Δεν είχαν σχεδιαστεί.
Ίσως γι’ αυτό τις θυμόμαστε τόσο έντονα.
Η έκπληξη έχει μια παράξενη ιδιότητα. Διακόπτει τη ροή της καθημερινότητας και μας κάνει να προσέξουμε. Ίσως γι’ αυτό οι πιο ζωντανές αναμνήσεις μας δεν είναι πάντα οι πιο σημαντικές. Είναι εκείνες που δεν περιμέναμε.
Αναρωτιέμαι αν, χωρίς να το καταλάβουμε, έχουμε αρχίσει να αντιμετωπίζουμε κάθε μορφή αβεβαιότητας σαν κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί.
Δεν θέλουμε να επιλέξουμε το εστιατόριο που ίσως αποδειχθεί εξαιρετικό. Θέλουμε εκείνο που έχει ήδη βαθμολογηθεί με 4,8 αστέρια. Δεν θέλουμε να ανακαλύψουμε μια παραλία. Θέλουμε να ξέρουμε εκ των προτέρων ότι αξίζει να πάμε. Δεν θέλουμε να αφεθούμε σε μια εμπειρία. Θέλουμε πρώτα να είμαστε βέβαιοι ότι θα μας ικανοποιήσει.
Στην πραγματικότητα, δεν κυνηγάμε μόνο την ποιότητα.
Κυνηγάμε τη βεβαιότητα.
Ίσως αυτό να είναι απολύτως ανθρώπινο. Κανείς δεν απολαμβάνει την απογοήτευση. Όμως κάθε προσπάθεια να περιορίσουμε το απρόοπτο έχει και ένα τίμημα. Μαζί με τις δυσάρεστες εκπλήξεις περιορίζονται και οι ευχάριστες.
Κάποτε οι πόλεις είχαν περισσότερα μυστικά. Όχι επειδή ήταν διαφορετικές, αλλά επειδή φτάναμε σε αυτές γνωρίζοντας πολύ λιγότερα. Κάθε γωνιά μπορούσε να κρύβει κάτι που δεν είχαμε φανταστεί. Σήμερα, ακόμη και τα πιο απομακρυσμένα μέρη έχουν φωτογραφηθεί από πολλούς ανθρώπους. Συχνά η πρώτη εικόνα που έχουμε όταν φτάνουμε δεν είναι η πραγματική. Είναι η ανάμνηση μιας φωτογραφίας που είχαμε ήδη δει.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές φορές οι πιο ευχάριστες στιγμές ενός ταξιδιού δεν είναι εκείνες που είχαμε προγραμματίσει. Είναι το μικρό μαγαζί που ανακαλύψαμε επειδή στρίψαμε σε λάθος δρόμο. Η θέα που δεν υπήρχε σε κανέναν ταξιδιωτικό οδηγό. Η συζήτηση με έναν άγνωστο που δεν υπήρχε σε κανένα πρόγραμμα.
Ίσως τελικά να έχουμε μπερδέψει δύο διαφορετικά πράγματα. Άλλο είναι να είσαι προετοιμασμένος και άλλο να γνωρίζεις τα πάντα πριν ακόμη ζήσεις κάτι. Η προετοιμασία σε βοηθά. Η υπερβολική γνώση, όμως, μερικές φορές αφαιρεί από την εμπειρία τη δυνατότητα να σε εκπλήξει.
Δεν χρειάζεται να σταματήσουμε να διαβάζουμε κριτικές ή να ενημερωνόμαστε. Η πληροφορία είναι πολύτιμη. Ίσως όμως αξίζει, πού και πού, να αφήνουμε ένα μικρό περιθώριο στο άγνωστο. Να μη δούμε όλες τις φωτογραφίες. Να μην αναζητήσουμε όλες τις απαντήσεις. Να αφήσουμε κάτι να μας περιμένει.
Γιατί οι πιο όμορφες ιστορίες που αφηγούμαστε χρόνια μετά δεν ξεκινούν συνήθως με τη φράση «ήξερα ακριβώς τι θα συμβεί».
Ξεκινούν σχεδόν πάντα με μια διαφορετική.
«Δεν το περίμενα ποτέ.»
