Υπήρχε μια εποχή που μπορούσες να χαθείς.
Όχι επειδή δεν ήξερες πού βρισκόσουν. Αλλά επειδή σχεδόν κανείς άλλος δεν το γνώριζε. Μπορούσες να περπατήσεις για ώρες σε άγνωστους δρόμους, να μπεις σε ένα βιβλιοπωλείο που δεν είχες σκοπό να επισκεφθείς, να καθίσεις μόνος σε ένα καφέ, να αλλάξεις διαδρομή επειδή κάτι σου τράβηξε την προσοχή. Όταν επέστρεφες στο σπίτι, η μέρα είχε υπάρξει μόνο μέσα στη δική σου μνήμη.
Δεν υπήρχε ιστορικό τοποθεσίας. Δεν υπήρχαν ειδοποιήσεις που να θυμίζουν πού βρέθηκες. Δεν υπήρχαν φωτογραφίες αποθηκευμένες αυτόματα στο κινητό ούτε εφαρμογές που να γνωρίζουν πόσα βήματα έκανες, πόση ώρα έμεινες σε έναν χώρο ή ποια διαδρομή ακολούθησες.
Κάποιες στιγμές υπήρχαν μόνο επειδή τις έζησες.
Σήμερα αυτή η εμπειρία γίνεται όλο και πιο σπάνια.
Κάθε μετακίνηση αφήνει ένα ψηφιακό αποτύπωμα. Κάθε αγορά, κάθε ηλεκτρονική αναζήτηση, κάθε κράτηση, κάθε πληρωμή, ακόμη και μια απλή βόλτα με το κινητό στην τσέπη δημιουργεί μικρά ίχνη που συνθέτουν ένα ολοένα πιο πλήρες ψηφιακό πορτρέτο της καθημερινότητάς μας.
Όμως η μεγαλύτερη αλλαγή δεν είναι ότι η τεχνολογία μάς καταγράφει.
Είναι ότι αρχίσαμε κι εμείς να αντιμετωπίζουμε τη ζωή ως κάτι που πρέπει να καταγράφεται.
Πόσες φορές έχουμε βρεθεί σε ένα όμορφο μέρος και, πριν ακόμη το παρατηρήσουμε πραγματικά, έχουμε σκεφτεί αν αξίζει μια φωτογραφία; Πόσες φορές μια διαδρομή καταγράφεται, ένα γεύμα γίνεται ανάρτηση, μια συναυλία μετατρέπεται σε βίντεο και μια εκδρομή σε σειρά από stories;
Σχεδόν ασυναίσθητα, η καταγραφή παύει να ακολουθεί την εμπειρία και αρχίζει να τη συνοδεύει από την πρώτη στιγμή.
Δεν υπάρχει τίποτε κακό σε αυτό. Οι φωτογραφίες διατηρούν αναμνήσεις. Τα βίντεο μάς επιτρέπουν να ξαναζήσουμε όμορφες στιγμές. Οι ψηφιακές εφαρμογές κάνουν την καθημερινότητα ευκολότερη από ποτέ.
Κι όμως, μαζί με όλα αυτά, κάτι μοιάζει να έχει αλλάξει.
Κάποτε μια στιγμή μπορούσε να είναι σημαντική χωρίς να χρειάζεται να αφήσει κανένα ίχνος πίσω της.
Ένα ηλιοβασίλεμα που είδες μόνο εσύ. Ένα απόγευμα σε μια πόλη που δεν θα ξαναεπισκεπτόσουν ποτέ. Ένα μικρό καφέ στο οποίο μπήκες επειδή απλώς έβρεχε.
Δεν υπήρχε καμία ανάγκη να αποδείξεις ότι όλα αυτά συνέβησαν.
Η αξία τους βρισκόταν ακριβώς στην εμπειρία.
Σήμερα πολλές εφαρμογές μάς υπενθυμίζουν τι κάναμε πριν από έναν χρόνο ή πριν από πέντε. Οι πλατφόρμες δημιουργούν αυτόματα αναμνήσεις, άλμπουμ και χρονολόγια. Είναι σαν να μας λένε ότι η ζωή πρέπει να παραμένει διαρκώς διαθέσιμη για επανάληψη.
Αναμφίβολα, αυτό έχει τη δική του γοητεία.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.
Όταν όλα καταγράφονται, αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο τα ζούμε. Η εμπειρία παύει να βιώνεται αποκλειστικά στο παρόν και αποκτά ταυτόχρονα μια μελλοντική διάσταση. Σκεφτόμαστε πώς θα φαίνεται αργότερα, πώς θα παρουσιαστεί, πώς θα θυμόμαστε τη στιγμή μέσα από μια εικόνα ή μια ανάρτηση.
Σαν να κοιτάζουμε τη ζωή μας ταυτόχρονα ως πρωταγωνιστές και ως θεατές.
Ίσως γι’ αυτό οι πιο δυνατές αναμνήσεις δεν είναι πάντα εκείνες που φωτογραφίσαμε περισσότερο.
Είναι συχνά εκείνες που δεν καταγράψαμε καθόλου.
Εκείνες που υπάρχουν μόνο επειδή τις θυμόμαστε. Με τις ατέλειές τους, με τα κενά τους, με τις λεπτομέρειες που ο χρόνος άλλαξε χωρίς να τις σβήσει.
Η μνήμη άλλωστε δεν λειτουργεί σαν σκληρός δίσκος. Δεν αποθηκεύει τα πάντα. Επιλέγει, αφαιρεί, μεταμορφώνει. Και ίσως αυτή ακριβώς η ατέλειά της να είναι που κάνει ορισμένες αναμνήσεις τόσο πολύτιμες.
Δεν χρειάζεται κάθε στιγμή να γίνει αρχείο.
Δεν χρειάζεται κάθε εμπειρία να αποκτά ψηφιακή απόδειξη.
Ίσως η μεγαλύτερη πολυτέλεια σήμερα να μην είναι να μας θυμούνται οι αλγόριθμοι.
Ίσως να είναι να μπορούμε, έστω για λίγο, να χαθούμε μέσα σε μια πόλη χωρίς να αναζητούμε το επόμενο σημείο ενδιαφέροντος, χωρίς να μετράμε βήματα, χωρίς να σκεφτόμαστε αν αξίζει μια φωτογραφία.
Να περπατήσουμε χωρίς προορισμό.
Να καθίσουμε κάπου χωρίς να κοιτάξουμε το κινητό.
Να ζήσουμε μια στιγμή που δεν θα εμφανιστεί ποτέ στις «αναμνήσεις» κάποιας εφαρμογής.
Και ίσως, τελικά, αυτή να είναι η πιο σπάνια μορφή ελευθερίας που μας έχει απομείνει: να υπάρχουν ακόμη στιγμές που ανήκουν μόνο σε εμάς. Όχι επειδή δεν μπορούν να καταγραφούν, αλλά επειδή επιλέγουμε συνειδητά να τις αφήσουμε να ζήσουν μόνο μέσα στη μνήμη μας.
