«Υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο τόσο πεινασμένοι, που ο Θεός δεν μπορεί να τους εμφανιστεί παρά μόνο με τη μορφή ψωμιού» – Μαχάτμα Γκάντι.
Η ανθρωπότητα ξέρει πως η πείνα εξαπλώνεται, οι σοδειές χάνονται, οι πόλεμοι σκορπίζουν λιμό και η κλιματική κρίση μόνο απαισιοδοξία σκορπίζει. Μα, να μια σπάνια καλή είδηση για τον κόσμο μας! Η φετινή έκθεση των Ηνωμένων Εθνών λέει πως για τρίτη συνεχόμενη χρονιά η παγκόσμια πείνα υποχωρεί και, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η βελτίωση καταγράφεται σε όλες τις ηπείρους, ακόμη και στην Αφρική, όπου η πείνα μοιάζει πάντα ανίκητη. Κι όμως! Είναι 645 εκατομμύρια άνθρωποι που εξακολουθούν να ζουν λιμοκτονώντας. Πρόκειται για το 7,8% του παγκόσμιου πληθυσμού. Παρ’ όλα αυτά, πριν από μόλις τρία χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 8,6% και αυτή η μικρούλα διαφορά, που σιγά το πράγμα λέμε άμα τη βλέπουμε γραμμένη, σημαίνει πως δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πια τροφή!
Η πρώτη καλή είδηση ύστερα από χρόνια συνεχών κρίσεων
Η νέα έκθεση State of Food Security and Nutrition in the World είναι αποτέλεσμα δουλειάς πέντε οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών και καταγράφει μια σπάνια θετική μεταβολή σε έναν από τους σημαντικότερους δείκτες ανθρώπινης ευημερίας. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, Μάξιμο Τορέρο, επισημαίνει ότι η ουσιαστική διαφορά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια βρίσκεται στο γεγονός ότι η πείνα μειώθηκε σε όλες τις ηπείρους, ακόμη και στην Αφρική, έστω και οριακά. Η παρατήρηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή τα τελευταία χρόνια ο κόσμος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια διαδοχή κρίσεων. Πανδημία, ενεργειακή αναστάτωση, πληθωρισμός, πολεμικές συγκρούσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου η επισιτιστική ασφάλεια έμοιαζε περισσότερο εύθραυστη από ποτέ. Ο Αμάρτια Σεν, είχε γράψει ότι «η πείνα χαρακτηρίζει ορισμένους ανθρώπους που δεν έχουν αρκετή τροφή. Δεν χαρακτηρίζει την έλλειψη αρκετής τροφής». Πράγματι! Η πείνα συνδέεται με τη φτώχεια, την πρόσβαση στη τροφή και τη διανομή της και όχι στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, που σε πολλές γωνιές του πλανήτη περισσεύουν και σπαταλιούνται.
Η Ινδία τα αλλάζει όλα, Λατινική Αμερική, Καραϊβική, αφρικανικές χώρες βλετιώνονται και η Δομινικανής Δημοκρατίας βγαίνει απ το χάρτη της πείνας
Το μεγαλύτερο μέρος της προόδου προέρχεται από την Ασία και κυρίως από την Ινδία, όπου ζει σχεδόν το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού. Η χώρα κατάφερε να μειώσει το ποσοστό της πείνας κάτω από το 10%, εξέλιξη που αποδίδεται στον συνδυασμό εκτεταμένων κοινωνικών προγραμμάτων, μεγαλύτερης γεωργικής παραγωγικότητας και βελτιωμένης πρόσβασης των πολιτών στα βασικά τρόφιμα. Σημαντικές βελτιώσεις καταγράφονται επίσης στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, ενώ αρκετές αφρικανικές χώρες, ανάμεσά τους η Αιθιοπία, η Τανζανία, η Ζιμπάμπουε, η Σενεγάλη και η Ζάμπια, αρχίζουν να αντιστρέφουν μια μακρά περίοδο επιδείνωσης. Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση της Δομινικανής Δημοκρατίας, η οποία πλέον αφαιρείται από τον παγκόσμιο χάρτη της πείνας, σύμφωνα με την έκθεση! Μιλάμε για βελτιώσεις, αλλά η Αφρική εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το μεγάλο παγκόσμιο εφιάλτη της πείνας, με περίπου 309 εκατομμύρια ανθρώπους να αντιμετωπίζουν χρόνια έλλειψη τροφής, που σημαινει πως ένας στους πέντε κατοίκους της ηπείρου λιμοκοτονεί.
Ευαίσθητες ισορροπίες
Η πρόοδος αποδεικνύεται εύθραυστη. Αρκεί να δυσκολέψει η διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ για να ακριβύνουν τα καύσιμα, τα λιπάσματα και οι μεταφορές. Λίγες εβδομάδες αβεβαιότητας σε αυτή τη θαλάσσια αρτηρία αρκούν ώστε η τροφή να γίνει ακριβότερη πολύ μακριά από τη Μέση Ανατολή και σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Οι επιστήμονες, ακόμη, παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή την πιθανότητα ενός ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο, το οποίο έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει σοβαρά τις γεωργικές αποδόσεις σε πολλές ευάλωτες περιοχές του κόσμου. Ο πόλεμος στη Γάζα δεν αλλάζει ουσιαστικά τη μεγάλη εικόνα της έκθεσης γιατί ο ΟΗΕ μετρά τον χρόνιο υποσιτισμό, αυτόν που επιμένει για χρόνια μέσα στις κοινωνίες, και όχι τις έκτακτες ανθρωπιστικές καταστροφές που προκαλούν ένας πόλεμος, ένας σεισμός ή μια πλημμύρα. Οι αποστολές τροφίμων στη Γάζα έχουν αυξηθεί τους τελευταίους μήνες, όμως η γη που καλλιεργούνταν, οι υποδομές και η τοπική παραγωγή θα χρειαστούν πολύ – πολύ χρόνο για ταΐσουν ξανά τους ανθρώπους και να μην τους αφήσουν στο έλεος της πείνας. Και ακόμη, η μείωση της πείνας δεν σημαίνει ότι ο κόσμος τρέφεται καλύτερα. Σημαίνει απλώς ότι λιγότεροι άνθρωποι στερούνται το απολύτως απαραίτητο. Σχεδόν 2,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν τα χρήματα για μια υγιεινή καθημερινή διατροφή. Ο ΟΗΕ υπολογίζει το κόστος της στα 4,28 δολάρια την ημέρα. Για εκατομμύρια οικογένειες αυτό το ποσό εξακολουθεί να βρίσκεται έξω από τις δυνατότητές τους. Στην Αφρική οι δύο στους τρεις κατοίκους αδυνατούν να αγοράσουν τρόφιμα με επαρκή θρεπτική αξία, με προβλήματα που κάνουν αδύνατο το να φτάσουν καν τα τρόφιμα στα ράφια των εμπορικών. Δρόμοι που παραμένουν κακοί, ψυγεία που δεν υπάρχουν, ακριβές μεταφορές και εμπόδια στο εμπόριο μεταξύ γειτονικών χωρών κάνουν το γάλα, το κρέας, τα φρούτα και τα λαχανικά ακριβότερα πριν ακόμη φτάσουν στον καταναλωτή. Η πείνα μειώνεται, όμως ο παιδικός υποσιτισμός επιμένει, η αναιμία στις γυναίκες αυξάνεται και η παχυσαρκία συνεχίζει να εξαπλώνεται. Ο πλανήτης παράγει περισσότερη τροφή από ποτέ, όμως αυτή η τροφή ούτε κατανέμεται ισότιμα ούτε έχει πάντοτε τη διατροφική αξία που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός. Ο Κλοντ Λεβί Στρως πριν 60 περίπου χρόνια, έγραφε ότι «η τροφή είναι καλή για να τη σκεφτόμαστε».
Ο 21ος αιώνας προχωράει και η φράση παραμένει οδυνηρά αληθινή.
