Κοιτάμε στις πολυκατοικίες που ζούμε και δεν υπάρχουν ένοικοι, κουδούνια, γείτονες, τοπικά μαγαζιά!
Τώρα πια έχει κωδικοί εισόδου, βαλίτσες με ροδάκια, κάθε βράδυ άγνωστες φυσογνωμίες, ξένες γλώσσες και τιμές που αλλάζουν με διανυκτέρευσεις! Μα, σπίτι μου – σπιτάκι μου, τουριστικό χρυσωρυχειάκι μου αναφωνούν οι Ευρωπαίοι ιδιοκτήτες, που έχουν βρει έξοχη πηγή εσόδων το Airbnb! Στην αρχή, το 2007 που δεν είναι τόσο μακριά, αλλά μοιάζει ήταν μια απλή, πρακτική και ευφυής ιδέα των Αμερικανών φίλων Μπράιαν Τσέσκι, Τζο Γκέμπια και Νέιθαν Μπλέτσαρτσικ. Η ιδέα γεννήθηκε στο Σαν Φρανσίσκο. Οι συγκάτοικοι Τσέσκι και Γκέμπια δυσκολεύονταν να πληρώσουν το νοίκι τους, ενώ ένα μεγάλο συνέδριο σχεδιασμού είχε γεμίσει τα ξενοδοχεία της πόλης. Άπλωσαν λοιπόν τρία φουσκωτά στρώματα στο διαμέρισμά τους, πρόσφεραν πρωινό και φιλοξένησαν τρεις επισκέπτες επί πληρωμή. Ονόμασαν την υπηρεσία AirBed & Breakfast. Αργότερα προστέθηκε ο προγραμματιστής Νέιθαν Μπλέτσαρτσικ, ο οποίος ανέλαβε το τεχνολογικό κομμάτι. Η ιστοσελίδα ξεκίνησε επίσημα το 2008 και το 2009 το όνομα συντομεύτηκε σε Airbnb. Η επαναστατική τακτική διαδόθηκε αμέσως και υιοθετήθηκε απ όποιον είχε ένα άδειο δωμάτιο, έναν καναπέ που περίσσευε, ένα σπίτι κλειστό για λίγες εβδομάδες και κάποιος ταξιδιώτης που ήθελε να γνωρίσει μια πόλη μένοντας σαν κάτοικός της. Ύστερα ήρθαν τα χοντρά χρήματα, οι επενδυτές, οι εταιρείες διαχείρισης, οι πολυκατοικίες με τα αμέτρητα μικρά κουτάκια για κλειδιά και τα διαμερίσματα που άδειασαν από γείτονες, ντόπιους και οικογένειας για να γεμίσουν κρατήσεις.
Όχι, πια κάτοικοι, μόνο πελάτες
Σε πόλεις φημισμένες, φωτογενείς και ασφυκτικά ακριβές, ένα διαμέρισμα αποφέρει σε λίγες τουριστικές νύχτες όσα πλήρωνε ο παλιός ένοικος σε έναν μήνα, κάνοντας εύκολη την επιλογή για τον ιδιοκτήτη. Μα τα ενοίκια πια, γίνανε απαγορευτικά για εκείνους που δουλεύουν στη πόλη, μεγαλώνουν τα παιδιά τους εκεί και ξαφνικά ανακαλύπτουν ότι το δικαίωμά τους να κατοικούν στον τόπο τους, κοστίζει περισσότερο από τους μισθούς τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να πλησιάσει αυτό το καυτό στεγαστικό μέτωπο, όπου τόσοι δήμοι πολεμούν μόνοι τους, οι ιδιοκτήτες προσφεύγουν στα δικαστήρια και οι πλατφόρμες υπερασπίζονται ένα επιχειρηματικό θαύμα δισεκατομμυρίων. Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προσιτή κατοικία ανοίγει τον δρόμο για πολύ αυστηρότερους περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb. Θα ακολουθήσουν οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Άρα οι απαγορεύσεις και τα ανώτατα όρια ημερών απέχουν ακόμη από την εφαρμογή. Η ευρωπαϊκή διάθεση γίνεται όμως φανερή. Οι πόλεις που πνίγονται από τις τουριστικές μισθώσεις πρέπει να έχουν ισχυρή νομική προστασία για να αντιδράσουν.
Διώχνοντας τους ανθρώπους από τις πόλεις τους
Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις αντιστοιχούν περίπου στο 1,2% του συνολικού στεγαστικού αποθέματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Φαίνεται, μικρό αλλά στις περιζήτητες περιοχές η πραγματικότητα είναι άγρια. Στο Σορέντο, στο Ντουμπρόβνικ και στη Φουερτεβεντούρα, οι τουριστικές μισθώσεις φτάνουν έως το 20% του συνολικού αριθμού κατοικιών. Στο Παρίσι υπήρχαν την περασμένη χρονιά περίπου 60.000 ενεργές αγγελίες. Στο κέντρο του Πόρτο οι κατοικίες που προσφέρονταν σε επισκέπτες αντιστοιχούσαν σχεδόν στο 40% των διαθέσιμων σπιτιών προς ενοικίαση. Σε ορισμένες συνοικίες της Μαδρίτης έφταναν έως το 56% του αποθέματος που θα μπορούσε να στεγάσει μόνιμους ενοίκους. Και βέβαια στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι τιμές αγοράς κατοικιών αυξήθηκαν σχεδόν κατά 66% από το 2015 έως το 2025. Τα ενοίκια ανέβηκαν περίπου κατά 20%. Οι μισθοί δεν ακολούθησαν την άνοδο και οι νέοι Ευρωπαίοι άρχισαν να αντιμετωπίζουν το δικό τους σπίτι σαν είδος πολυτελείας. Μένουν με τους γονείς τους, αναβάλλουν οικογένεια, μετακινούνται μακρύτερα από τη δουλειά τους και παραδίδουν ένα τεράστιο μέρος του εισοδήματός τους για λίγα τετραγωνικά. Και κάπου εκεί, έξω από την είσοδο του διπλανού διαμερίσματος, σέρνονται κάθε τρεις και λίγο καινούργιες βαλίτσες ευτυχισμένων και εντελώς άσχετων τουριστών.
Πότε μια πόλη θα θεωρείται στεγαστικά ασφυκτική
Η Κομισιόν θέλει να καθιερώσει κοινά ευρωπαϊκά κριτήρια για τον χαρακτηρισμό μιας περιοχής ως στεγαστικά επιβαρυμένης. Το βασικό μέτρο θα είναι η σχέση ανάμεσα στην τιμή της κατοικίας και στο διαθέσιμο εισόδημα των ανθρώπων που ζουν εκεί. Μια περιοχή θα μπορεί να μπαίνει στην κόκκινη ζώνη όταν η μέση τιμή αγοράς ενός σπιτιού αντιστοιχεί τουλάχιστον σε 8 χρόνια διαθέσιμου κατά κεφαλήν εισοδήματος και η σχέση αυτή χειροτερεύει σταθερά μέσα στη δεκαετία. Όταν η τιμή φτάνει το εισόδημα 10 ολόκληρων ετών, η στεγαστική ασφυξία θα θεωρείται σχεδόν αυταπόδεικτη. Θα εξετάζονται επίσης η αύξηση του πληθυσμού, η προσφορά κατοικιών, η ζήτηση και η πιθανότητα να συνεχιστεί το πρόβλημα για τουλάχιστον 3 ακόμη χρόνια. Με αυτά τα στοιχεία ένας δήμος θα μπορεί να περιορίζει τον αριθμό των αδειών, τις ημέρες ενοικίασης ή τις νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις σε συγκεκριμένες συνοικίες. Οι αποφάσεις θα πρέπει να είναι προσωρινές, τεκμηριωμένες και περιορισμένες στις περιοχές όπου αποδεικνύεται στεγαστική πίεση.
Η Βαρκελώνη αποκαθηλώνει τα κουτιά των κλειδιών και οι αντιδράσεις αγριεύουν
Οι ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη αρχίσει τον πόλεμο, με διαφορετικά όπλα. Η Βαρκελώνη έως τον Νοέμβριο του 2028 σκοπεύει να καταργήσει τις άδειες για 10.101 τουριστικά διαμερίσματα. Από το 2029 αυτά τα σπίτια προορίζεται να επιστρέψουν στη συμβατική αγορά κατοικίας. Η πόλη πήρε την απόφαση έπειτα από αύξηση 68% στα ενοίκια και 38% στις τιμές αγοράς μέσα σε μία δεκαετία! Το Άμστερνταμ επιτρέπει τη βραχυχρόνια μίσθωση της κύριας κατοικίας έως 30 νύχτες τον χρόνο. Το Παρίσι έχει κατεβάσει το ανώτατο όριο από τις 120 στις 90 ημέρες και απαιτεί υποχρεωτική καταχώριση. Η Φλωρεντία έχει προσπαθήσει να κλείσει την πόρτα σε νέες τουριστικές μισθώσεις στο ιστορικό της κέντρο. Ιδιοκτήτες, επαγγελματικές ενώσεις και επιχειρήσεις του τουρισμού αμφισβητούν τις απαγορεύσεις, επικαλούμενοι το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Οι δήμοι υπερασπίζονται το δικαίωμα μιας πόλης να κρατήσει τους κατοίκους της. Οι υποθέσεις διαρκούν χρόνια και κοστίζουν ακριβά, ακόμη και όταν η τελική απόφαση δικαιώνει την τοπική αρχή. Η Ισπανία επέβαλε στην Airbnb πρόστιμο σχεδόν 64 εκατ. ευρώ για 65.122 αγγελίες χωρίς έγκυρη άδεια ή με παραπλανητικά στοιχεία. Η εταιρεία προσέφυγε στη δικαιοσύνη. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Μαδρίτης απέρριψε το αίτημά της να παγώσει η πληρωμή μέχρι να κριθεί οριστικά η υπόθεση.
Μικρό – ιδιοκτήτες και μια τεράστια πλατφόρμα
Η Airbnb απαντά ότι η βασική αιτία της κρίσης βρίσκεται στη χαμηλή προσφορά κατοικιών. Ο επικεφαλής των ευρωπαϊκών κυβερνητικών σχέσεων της εταιρείας Τζορτζ Μαύρος ζητεί περισσότερες κατασκευές, ανακαινίσεις και αξιοποίηση των σπιτιών που παραμένουν άδεια. Η CCIA Europe, η ένωση επιχειρήσεων τεχνολογίας στην οποία συμμετέχει η Airbnb, προειδοποιεί ότι τα υπερβολικά μέτρα θα πλήξουν τους ιδιοκτήτες που νοικιάζουν περιστασιακά ένα δωμάτιο για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Μόνο που κάτω από την ίδια εφαρμογή στεγάζονται εντελώς διαφορετικές οικονομικές πραγματικότητες. Από τη μια βρίσκεται ένας άνθρωπος που νοικιάζει το σπίτι του για 20 ημέρες όσο λείπει. Από την άλλη βρίσκεται μια επιχείρηση με δεκάδες ακίνητα, συνεργεία καθαρισμού, αυτοματοποιημένες αφίξεις και τιμοκαταλόγους που ανεβοκατεβαίνουν ανάλογα με τις πτήσεις, τις συναυλίες και τα μεγάλα συνέδρια.
Και οι πόλεις οι ίδιες χρειάζονται τους ανθρώπους τους, να τις κατοικούν για να συνεχίζουν να υπάρχουν.